E rralle Zbulohet ne Apoloni busti i atletit romak

Ne qytetin antik ekipi shqiptaro-francez ben zbulimin me spektakolar

Aparati fotografik nga lart nxjerr nje statuje te bardhe me koken plot kaccedilurrela -ky bust eshte zbuluar dje ne Apoloni Dje zyrtarisht ky zbulim eshte dhene nga Ministria e Kultures Nje bust qe paraqet nje atlet romak eshte zbuluar gjate germimeve shqiptaro-franceze ne qytetin antik te Apolonise Objekti i rralle doli ne drite rastesisht gjate punimeve ne nje kanal ne sektorin G ne zonen prane vilave romake ne gjendje te perkryer Arkeologet mendojne se mund te jete objekti me i rendesishem i gjetur ne 50 vitet e fundit ne Apoloni Duke germuar ne thellesi te ketij kanali arritem te gjenim kete skulpture kete deshmi te kultures se Apolonise Menyra e punimit veccedilanerisht te floket e ketij djaloshi sipas nesh paraqet nje sportist nje veper te artit romak Mendojme se ky objekt eshte fshehur per ta shpetuar ne nje moment te veshtire per kete qytet ndoshta gjate nje periudhe lufte Megjithate ne do ta analizojme me me kujdes kete bust per te nxjerre ne pah akoma me shume vlerat e tij - ka thene arkeologu Jean Luc Lamboley Germimet e grupit te arkeologeve shqiptaro-franceze do te vijojne deri ne fillim te muajit shtator Ky eshte viti i dyte kesaj ekspedite ne Apoloni ku mendohet se vetem 10 e qyteti antik eshte zbuluar deri me tani Kjo qender e rendesishme e qyteterimit te hershem ne Shqiperi nisi te studiohej nga arkeologet ne vitet lsquo50-lsquo60 te shekullit te kaluar

Kjo eshte hera e pare ne 50 vitet e fundit qe gjendet nje statuje e permasave te medha ne Apoloni te fundit te ketyre dimensioneve kane qene statujat e zbuluara nga ekspedita ruso-shqiptare e drejtuar nga prof Selim Islami dhe prof Bllavatski ne vitet 1958-1960 Zbulimi me spektakolar i 50 viteve te fundit ne Apoloni erdhi si rezultat i bashkepunimit te ekspedites shqiptaro-franceze me Zyren e Administrimit dhe Koordinimit te Parkut Arkeologjik te Apolonise

Arkeologet shprehen se jane ne pritje te nje raporti zyrtar nga ana e drejtuesve te ekspedites qe organizohet nga Instituti Arkeologjik i QSA-se te cilet veprojne ne Apoloni ne perputhje me te gjitha rregullat dhe pasi moren autorizimin e nevojshem nga ana e MTKRS-se Drejtori i Parkut Arkeologjik te Apolonise eshte shprehur dje per mediat se pasuria nentokesore e ketij vendi eshte e panjohur ku deri tani vetem sa eshte cikur duke e llogaritur ne perqindje vetem 5 e Apolonise eshte zbuluar Kete e kane pohuar dhe arkeologet qe studiojne kete zone per te cilen po pergatitet nje megaprojekt qe mendohet te marre breza per trsquou zbatuar

Behet fjale per daljen e qytetit antik ne drite dhe kthimin e tij ne antikitet duke u menduar vizita ne kete vend ashtu siccedil ka qene Arkeologet shqiptare jane entuziaste per kete projekt ashtu siccedil eshte shprehur dhe Bashkim Lahi i cili pak kohe me pare ka folur per ldquostandardrdquo ne lidhje me kete megaprojekt duke treguar se brenda Apolonise do te ngrihet nje nga muzeumet model te antikitetit Megaprojekti parashikon kthimin e Apolonise ne nje standard te parqeve bashkekohore Na tregojne se eshte bere projekti eshte miratuar nga ministri dhe kane filluar punen Nga koha kur Leon Rei ka filluar i pari germimet prej 86 vjetesh toka prej 110 hektaresh vetem sa eshte gervishtur

Ne pranvere ne Apoloni u zhvillua ekspedita pranverore nje projekt shqiptaro-gjerman ne germime te perbashketa qysh prej 2006-s Arkeologet kane treg se ky vend pritet te kthehet ne nje pike referimi te rendesishem per turizmin

Po ne kete vend para pak kohesh jane gjendur rreth 2 mije amfora qe mendohet te jene me te vjetrat ne bote Ato u zbuluan ne pozicion permbys me funde te thyera ndersa mendohet se jane demtuar nga punimet qe jane bere ne periudhen romake ose nga dukurite natyrore si termetet rreshqitjet e dherave Gjate germimeve arkeologjike pati hipoteza te ndryshme per funksionin qe kane kryer keto amfora te cilat mendohej se kishin sherbyer si lapidare Tjeter hipoteze eshte se ato i ishin dhene si shperblim nje sportisti qe kishte fituar ccedilmim te pare ne Lojerat Olimpike Ndoshta me kete lidhet edhe gjetja me e fundit ajo e bustit te atletit romak Por arkeologet kane thene se amforat mund te jene perdorur per rregullimin e ujerave qe vinin nga kodra per te mbrojtur qendren e qytetit ose te kene sherbyer si filtrues te ujit ose si taraca Pas restaurimit amforat do te vendosen ne Apoloni vendi ku jane gjetur Nje mur i tille me amfora eshte zbuluar ne Rome Itali nga fundi i shekullit XIX ne Athine Greqi dhe Vjene Austri Hulumtimet e para per Apolonine i kemi nga studiues dhe shtegtare te huaj ne gjysmen e pare te shek XIX I pari studiues qe e ka vizituar Apolonine eshte Pouqueville ne vitin 1806 i cili na kumton per germadhat e ketij qyteti antik Pastaj W M Lake ne vepren Travels in northern Greece nder te tjera pershkruan skulpturat mbishkrimet murin rrethues dhe nje tempull ne Kryegjate Nga ky tempull ka mbetur vetem nje shtylle ne kembe dhe qe eshte deshmia e vetme Pak kohe pas vizites se tij Ibrahim pashe Vrioni rrembeu guret e tempullit per te ndertuar sarajet e veta ne Berat Peshkopi grek i Beratit Anthimi vjen ne Apoloni dhe grabit skulpturat dhe objektet antike qe gjendeshin ne manastirin e Shen Merise nje pjese te madhe te tyre ai e nisi per ne Greqi Keto levizje nuk i iken luanit te Janines Ali pashe Tepelenes Sipas nje deshmie te kohes ai dergoi ne Apoloni njerez per te germuar dhe dy statuja te gjetura i dergoi ne Berat

Ne vitin 1861 shkel ne Apoloni arkeologu i pare Leon Heuzey i cili ishte i ngarkuar nga Napeoloni III qe te studionte veprimet luftarake te Cezarit ne Iliri Nepermjet L Hezey-it shtohen njohurit mbi Apolonine sidomos nga skulptura dhe mbishkrimet

Gjate luftes se Pare Boterore erdhen ne Shqiperi Arkeologet austriake Prashniker dhe Shober Prashnikeri vepronte ne Apoloni ne vijen e pare te frontit nen goditjen e artilerise italiane Prashnikeri zhvilloi germime ne murin rrethues te anes lindore te ndertuar ne periudhen klasike me nje bazament guresh dhe strukture qerpiccedilesh Gjithashtu Prashnikeri beri kerkime per tempullin ne zonen e Temenosit germoi ne banesat e anes perendimore dhe hapi disa varre ne nekropolin tumular te qytetit

Ai gjithashtu beri edhe botimin e disa skulpturave dhe mbishkrimeve qe ruheshin ne manastirin e Apolonise ku disa prej skulpturave i dergoi per ne Vjene

Rezultatet e kerkimeve te tij u botuan ne serine akademike austriake me titujt Archaumlologische Forschungen in Albanien und Montenegro Wien 1919 C Praschniker Muzakia und Malakastra Wien 1920

Ne vitin 1924 deri 1944 ne Apoloni fillon germimet nje ekip francez i udhehequr nga Leon Rei i cili ne perjashtim nga arkeologet e tjere zhvilloi germime se bashku me arkeologun shqiptar Hasan Ceka Ai i perqendroi germimet ne pjesen me te larte te qytetit ne anen perendimore te kodres ku gjendeshin rrenojat e nje tempulli arkaik Stoa me gjatesi 78 m me nje arkitekture te veccedilante dhe e ruajtur ne tere katin perdhe Ne nishet e saj ai gjeti kater shtatore dhe tri koka te bukura Pas zbulimit te stoas Rei u orientua ne drejtim te agorase ku ne shpatin e kodres ai zbuloi teatrin te cilin e quajti Odeon Perballe Odeonit e ndare nga nje hark triumfi ngrihej ndertesa e bulese me nje fasade monumentale pjesa me e madhe e se ciles e rrezuar nga nje termet Mbi bazen e ketyre objekteve bashkepunetoret e Reit bene nje rikonstruksion te nderteses dhe arriten te lexojne mbishkrimin e antablementit i cili lidhej me dy vellezer nga familja e Villeve Te dy keta ishin agonotete njerez qe merreshin me organizimin e shfaqjeve per publikun dhe prandaj Reji e pagezoi ndertesen Monumenti i Agonoteteve Nje tjeter zbulim me rendesi i Reit ishte edhe muri i tarracimit qe te ccedilonte per ne tempullin kryesor te qytetit te vendosur ne majen e kodres Nga ky tempull ai nuk gjeti veccedilse pjese te bazamentit por edhe nje reliev te gjysmes se II te shek IV pkr qe paraqiste amazonomahine luften e fisit te grave luftetare amazonave me greket Me interes ishin zbulimet ne nekropolin e qytetit ku ai ndeshi varre me materiale korintike me te hershme se data tradicionale per themelimin e Apolonise 588 pkr

Rezultatet e germimeve te misionit francez ne Apoloni u botuan ne gjashte numra te revistes ldquoAlbaniardquo 1927-1939 e cila u mbyll se bashku me germimet

Pas pushtimit fashist u be nje perpjekje per te vazhduar germimet ne Apoloni me 1941 nga nje mision italian i drejtuar nga C Sestieri Ai zbuloi nje ndertese me oborr qendror ne anen jugore te qytetit jo larg mureve te manastirit te Shen Merise Forma planimetrike dhe gjetja tullave me vulen gimnasiou i dhane atij shkak te identifikonte nje nga gjimnazet e Apolonise Ekspedita italiane germoi edhe ne murin rrethues si dhe zbuloi nje tempull in antis te kohes perandorake ne nekropolin e qytetit

Me kete perfundon etapa e pare e germimeve arkeologjike ne Apoloni ku te gjitha germimet u kryen nga arkeologe te huaj te cilet pjesen me te madhe te materialit e moren me vete Lufta nuk kaloi pa u ndier edhe per arkeologjine shqiptare gjate luftes se vitit 1939 u grabiten pothuaj te gjitha objektet e zbuluara ne Apoloni gjithashtu kjo qender qe kishte nje rendesi te veccedilante strategjike pesoi demtime nga instalimet ushtarake gjermane Me 1947 u krijua Muzeu Arkeologjik Etnografik prane Institutit te Shkencave Ku arkeologet Hasan Ceka dhe Skender Anamali grumbulluan materialet arkeologjike qe kishin shpetuar nga koleksioni i Bibliotekes Kombetare dhe nga koleksionet private Ne vitin 1948 u organizua edhe ekspedita e pare arkeologjike e cila u vendos ne Apoloni ne godinen e dikurshme te misionit arkeologjik francez

Ne kete kohe germimet kryheshin nga arkeologe shqiptare sepse pushteti komunist nuk lejonte asnje te huaj te merrte pjese ne germime Gjate viteve 1958-60 ne Apolloni fillon germimet ekipi shqiptaro-sovjetik nen udheheqjen e S Islami dhe H Ceka nga ekipi shqiptar si dhe V Blavatskin nga ekipi sovjetik

Gjate ketyre germimeve u zbuluan plotesisht bastioni i madh ne murin lindor te qytetit tempulli i Dianes dhe prytaneioni prane Monumentit te Agonoteteve nje godine banimi prane manastirit dhe nje banese e madhe me 13 dhoma e shtruar me mozaike ne anen perendimore

Apolonia eshte qyteti antik ne Shqiperi nder me te medhenjte ne pellgun e Adriatikut dhe me i permenduri nder 30 qytetet e tjera me te njejtin emer te kohes antike

Eumlshte themeluar rreth fillimit te shek te IV pes Germadhat e Apolonise jane zbuluar ne fillim te shek XIX Gjurmet me te hershme arkeologjike jane disa objekte te kohes se hekurit tipike te kultures ilire Nga shekujt e pare te jetes se qytetit ruhen disa mbeturina te murit mbrojtes dhe te nje tempulli arkaik kushtuar Artemisit hyjneshes me te adhuruar te apoloniateve Ne vitet 1824-1838 ne kete qytet ka zhvilluar kerkime nje mision arkeologjik francez me vone kerkimet jane bere nga arkeologet shqiptare Ndersa vitet e fundit nga nje mision i perbashket shqiptaro-francez