Energjia, familjarët do të zgjedhin vetë kompaninë furnizuese

Leonard Beqiri, zëvendësministri i Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës, tregon sfidat energjetike

Nse Shqipria do t shfrytzonte gjith kapacitetin hidrik t saj, pr t prodhuar energji elektrike, por edhe burimet alternative, vendi yn do t prodhonte rreth 16-18 miliard kilovat/or energji. Pr t arritur n kt kapacitet prodhues, sht i domosdoshm shtimi i burimeve hidrike, ndaj Ministria e Ekonomis, Tregtis dhe Energjetiks i ka kushtuar nj vmendje t veant ndrtimit t hidrocentraleve me koncesion. Ndrtimi i ktyre HEC-eve do t liberalizoj kshtu tregun e energjis brenda vendit, duke krijuar mundsit q jo vetm privatt (proces i arritur), por edhe konsumatori familjar t zgjedh vet operatorin q e furnizon me energji elektrike, duke krijuar kshtu edhe mundsin e liberalizimit t mimit t energjis. Zvendsministri i Ekonomis, Tregtis dhe Energjetiks, Leonard Beqiri, n nj intervist dhn gazets “standard”, ka treguar kt objektiv. Sipas zvendsministrit Beqiri Shqipria ka ndrmarr nj sr reformash q synon reformimin e tregut t brendshm t energjis dhe integrimin e tij n at rajonal. Deri m tani rreth 40% e tregut sht i hapur. Shum kompani private e zgjedhin vet kompanin q do t’i furnizoj me energji. Por synimi i ktij tregu t hapur sht q deri n vitin 2015, angazhim ky i Traktatit t Themelimit t Tregut t Energjis (Greqi 2005), detyron Shqiprin q dhe konsumatori familjar t zgjedh kompanin q do ta furnizoj me energji. Sipas Beqirit, jan duke u ndrtuar nj sr veprash t reja t prodhimit t energjis. Jan dhn me koncesion pr ndrtim 264 hidrocentrale, me fuqi totale t instaluar rreth 1055 MW dhe me prodhim mesatar vjetor t energjis elektrike prej 4.5 miliard kWh. Vlera e investimit, e parashikuar pr ndrtimin dhe rehabilitimin e ktyre hidrocentraleve sht rreth 244.8 miliard lek. Por ve ksaj, jan dhn dhe 12 licenca pr prodhimin alternativ t energjis nga era. N nj t ardhme t afrt, Shqipria synon t kthehet n eksportuesin m t madh t energjis n rajon.

Vendi yn ka shum pasuri ujore, e pr rrjedhoj ne pjesn m t madhe t energjis e prodhojm nga hidrocentralet. Sa sht kapaciteti maksimal i prodhimit t energjis nga HEC-et q jan funksionale n vend?

Shqipria z ndr vendet e para n Evrop pr pasuri ujore, ndaj dhe pjesn m t madhe t energjis e ka hidro. Por vendi yn ka ende kapacitete t pashfrytzuara hidroenergjetike. Krkesa gjithnj e n rritje pr koncesione n ndrtimin e hidrocentraleve vendore, tregon se kapaciteti prodhues i energjis hidro sht shum m i madh se ai aktual. Gjat vitit 2009 dhe fillimit t vitit 2010, vrtet ka nj rritje t kapacitetit t energjis s prodhuar n vend, por sipas statistikave, niveli m i lart i prodhimit t energjis elektrike n vendin ton, pr periudhn 2002-2009 ka qen 5.516 GWh, arritur n vitin 2006.

Nevoja e menaxhimit t kaskads s Drinit ishte nj shqetsim q u b m evident gjat muajve t par t vitit, ku zona t tra n Shkodr dhe jo vetm, u prmbysn nga prurjet e shumta n HEC-e. far masash ka marr apo do t marr dikasteri juaj n bashkpunim me KESH-in, q kjo situat t mos prsritet vitin q vjen?

S pari duhet sqaruar se prmbytjet nuk u shkaktuan "nga prurjet e shumta n HEC-e", por si kombinim i shum faktorve, prfshi edhe prurjet nga lumenjt e tjer t zons s Shkodrs, q nuk prpunohen nga hidrocentralet, si dhe t prurjeve nga Mali i Zi, q derdhen n liqenin e Shkodrs. Prandaj dhe prsritja ose jo e t njjtave situata nuk varet vetm nga masat q do t marr Ministria e Ekonomis, Tregtis dhe Energjetiks dhe KESH-i.

Sa do t ishte kapaciteti prodhues i energjis n vend nse do t shfrytzoheshin gjith burimet hidrike q ka Shqipria?

Sipas studimeve t ndryshme, t kryera pr kapacitetet prodhuese t lumenjve t Shqipris, vlersohet se prodhimi maksimal i burimeve tona ujore mund t shkoj n rreth 16-18 kWh (miliard kilovat/or). Por kjo varet dhe nga faktor t tjer, si ato sociale, mjedisore etj.

Ligji pr koncesionet sht mirpritur nga investitort e huaj dhe vendas. Shum prej tyre kan marr tashm ndrtimin e HEC-eve me koncesion. Sa sht numri i koncesioneve dhe far kapaciteti prodhues premtojn ato?

N zbatim t politikave t qeverise shqiptare n fushn e energjetiks dhe n baz t ligjit pr koncesionet i ndryshuar, gjat periudhs 2007-2010, jan nnshkruar gjithsej 98 kontrata koncesioni, prej t cilave 96 t forms "BOT" (ndrtim –shfrytzim-transferim) dhe 2 (dy) kontrata t forms "ROT" (rehabilitim-shfrytzim-transferim). Referuar kontratave t nnshkruara, do t ndrtohen 264 hidrocentrale, me fuqi totale t instaluar rreth 1055 MW dhe prodhim mesatar vjetor t energjis elektrike prej 4.5 miliard kWh.

Vlera e investimit pr gjith kto kontrata koncesionare sa do t jet, duke ditur se ju keni nnshkruar kontrata me vler deri n 1 miliard euro, si sht projekti mbi lumin Devoll, apo dhe HEC-i i Ashts?

Vlera e investimit, e parashikuar pr ndrtimin dhe rehabilitimin e ktyre hidrocentraleve sht rreth 244.8 miliard lek. Ndr projektet m t rndsishm me investitor t huaj strategjik prmendim projektin pr ndrtimin e hidrocentraleve t Kaskads s Devollit, me fuqi totale 319 MW, prodhim mesatar vjetor 985.2 milion kWh dhe vler investimi 140 miliard lek. Po kshtu nj projekt tjetr shum i rndsishm sht ai pr ndrtimin e hidrocentralit t Ashts, n rrjedhn e poshtme t lumit Drin, me fuqi t instaluar 48.5 MW, prodhim mesatar vjetor 230 milion kWh dhe vler investimi 20.6 miliard lek. Kan filluar punimet e ndrtimit mbi 30 hidrocentrale; prej t cilave jan n faz t avancuar t punimeve 10 HEC-e, q pritet t prfundojn deri n fund t vitit; ka hyr n fazn e shfrytzimit HEC-i Tervol, me fuqi t instaluar prej 12 MW.

Ka nj interes n rritje t investitorve privat shqiptar, pr t marr me koncesion ndrtimin e HEC-eve t vegjl. A jan shqiptart investitor serioz dhe n kontratat q ju keni nnshkruar me ta, a jan korrekt n zbatimin e kontrats?

Vazhdon nj interesim n rritje nga investitort privat, vendas dhe t huaj, pr t marr pjes n ndrtimin me koncesion t hidrocentraleve, kjo sepse ligji siguron procedura t qarta, transparente dhe garanton zbatimin e suksesshm t tyre, prmes detyrimeve t palve, t parashikuara n termat e prgjithshme t kontrats koncesionare. Nga hidrocentralet q po ndrtohen, t prmendur m sipr, nj pjes e tyre po ndrtohen nga investitor vendas. Duke qen se ndrtimi i hidrocentraleve me koncesion sht nj praktik e re, jo vetm pr koncesionart, por edhe pr strukturat e qeverisjes vendore dhe qendrore, ka vshtirsi n implementimin e tyre.

Ju keni
(METE) nj ndryshim n vendimin “Pr miratimin e rregullave t vlersimit dhe t dhnies s koncesioneve”, ku afati pr fillimin e punimeve sht shtyr nga 12 muaj deri n 18 muaj. Pse lindi nevoja pr t
nj ndryshim t till?

Periudha paraprgatitore pr fillimin e ndrtimit t hidrocentraleve ka qen 12 muaj, por praktika tregoi se procedurat pr hartimin e projekteve t zbatimit, pr miratimin e tyre, pr marrjen e lejeve t nevojshme nga strukturat vendore apo qendrore dhe pr sigurimin e financimit t nevojshm nga bankat vendase apo t huaja, e kan kaluar kt afat, sht par e nevojshme q ky afat t bhet 18 muaj.

Po me dy projektet e tjera, ato pr ndrtimin e hidrocentralit t Skavics dhe Kalivait si po ecin?

Pr hidrocentralin e Skavics po trajtohen nga strukturat shtetrore mundsit e ndrtimit t tij, duke pasur n konsiderat shfrytzimin maksimal energjetik t rrjedhs s siprme t lumit Drini i Zi, por dhe problemet sociale dhe mjedisore q krijohen nga shfrytzimi i ksaj pjese t lumit. Kurse ndrtimi i hidrocentralit t Kalivait mbi lumin Vjos vazhdon.

Nj iniciativ e ministris sht dhe nxitja pr t krijuar burime alternative t energjis elektrike, si jan prodhimi i energjis nga era, apo mnyra t tjera. Keni projekte t tilla n zbatim?

Pr t nxitur prodhimin e energjis elektrike nga burime alternative t rinovueshme, qeveria shqiptare ka miratuar nj vendim "Pr procedurat e dhnies se autorizimeve, pr ndrtimin e objekteve t reja gjeneruese t energjis, q nuk jan objekt koncesioni". N zbatim t ktij pran METE-s jan paraqitur 12 aplikime pr ndrtimin e burimeve t reja energjetike nga era (parqe eolike). Nga Ministria e Ekonomis, Tregtis dhe Energjetiks jan dhn tre "Autorizime paraprake", kurse pr 9 shoqrit e tjera vazhdojn procedurat e miratimit t "Autorizimeve paraprake". Aktualisht jan n faz implementimi, hartim projektesh zbatimi, marrje lejesh etj., disa nga kto projekte. Dua t theksoj se para se t fillonin procedurat pr dhnien e ktyre autorizimeve n METE, procedurat jan kryer n Entin Rregullator t Energjis, ku jan dhn autorizime pr 8 subjekte.

Objekti i qeveris shqiptare sht q ta kthej Shqiprin n nj qendr rajonale t prodhimit t energjis elektrike dhe pse jo, n nj furnizuese t ktij rajoni me energji, duke u kthyer kshtu n nj vend eksportues t energjis. Projektet q keni n zbatim, a e premtojn nj gj t till?

Objektivi i qeveris, pr ta kthyer Shqiprin n nj vend eksportues neto t energjis elektrike n rajon do t realizohet shum shpejt. Kjo si rezultat i ndrtimit t objekteve t reja gjeneruese t energjis elektrike dhe i ndrmarrjes s nj sr masash ligjore dhe organizative n sektorin elektrik. Shqipria po punon pr nj sektor, zhvillim i t cilit do t jet bazuar n shfrytzimin e t gjitha opsioneve t energjis, n mnyr q t plotsojm nevojat tona pr energji dhe pr t krijuar vler t shtuar pr qytetart e Shqipris, n prputhje me parimet e prgjegjsis mjedisore, ekonomike dhe sociale. Shqipria nnshkroi Traktatin e Themelimit t Komunitetit t Energjis m 25 tetor 2005, n Athin dhe pas ratifikimit nga Kuvendi, m 3 prill 2006, u b antare me t drejta t plota (pal kontraktuese) e Komunitetit t Energjis. Mbi bazn e ktij traktati u hartua dhe udhrrfyesi (road map) i zbatimit t tij, ku t gjitha vendet kan detyrime pr realizimin e tyre, sipas nj skeduli t prcaktuar kohor. N kt kuadr, qeveria e Shqipris ndrmori nj sr reformash t rndsishme n sektorin e energjis, pr krijimin e tregut t brendshm t energjis dhe integrimin e tij n at Rajonal. Reformat prfshinin prmirsimin e kuadrit ligjor ekzistues t energjis elektrike dhe miratimin e nj modeli t ri tregu t energjis elektrike, ristrukturimin e kompanis s vetme t energjis elektrike, pra ndarjen e KESH-it nga nj kompani vertikalisht e integruar, n kompani t ndara n baz t funksioneve, pra n at t gjenerimit, transmetimit, shprndarjes dhe t furnizimit, t prmirsimit t performancs s tyre, n rritjen e tarifave pr t mbuluar koston, n hapjen e tregut t energjis elektrike dhe integrimin e tij n at rajonal etj.

Deri m tani si jan realizuar kto reforma, ka prmirsim n sektorin e energjis, duke ditur se n loj kan hyr disa operator privat prve OSSH-s?

Pa dyshim q ka. Jan pikrisht kto reforma q u realizuan dhe q bn t mundur q n dy vitet e fundit t gjith konsumatort t furnizohen normalisht me energji elektrike, pra pa asnj ndrprerje t planifikuar dhe q bn t mundur q tashm Shqipria t hiqet nga harta e vendeve q nuk furnizon me energji elektrike konsumatort e saj. Ligji "Pr sektorin e energjis elektrike", i ndryshuar, prmban nj sr dispozitash n lidhje me ngritjen dhe zhvillimin e nj tregu konkurrues n sektorin e energjis elektrike n prputhje me direktivat e BE-s. Tashm, duke filluar nga 1 janari i vitit 2008 t gjith konsumatort jo shtpiak jan ligjrisht t lir t zgjedhin vet furnizuesin e tyre me energji elektrike, q do t thot se rreth 40% e tregut t energjis elektrike sot sht i hapur. Gjithashtu brenda vitit 2015, konform angazhimeve t Traktatit, t gjith konsumatort, pra dhe ato shtpiak do t ken t drejtn t zgjedhin furnizuesin e tyre me energji elektrike. N mnyr q tregu i energjis elektrike t zbatohet n mnyr t suksesshme, rregulla specifike tregu, u hartuan dhe u miratuan nga Rregullatori Shqiptar i Energjis. Kto rregulla prfshijn dispozita t veanta n lidhje me prgjegjsit dhe t drejtn e do pjesmarrsi n treg. Ato vendosin gjithashtu nj vshtrim rregullator t tregut nga ERE, proceset e monitorimit t tregut dhe raportimit t t dhnave, si dhe garanci efikase kundr mundsis s abuzimeve n treg dhe praktikave t padrejta t tregtis. Realizimi plotsisht i tregut t brendshm t energjis mbshtetet te rregullat e BE-s pr konkurrencn dhe ndihmn nga shteti.

Tashm ka nj “One Stop Shop” pr energjin. A i ka lehtsuar kjo struktur e re procedurat pr licencimin e operatorve t energjis?

Me miratimin e kontrats s koncesionit koncesionarit duheshin marr rreth 15 licenca dhe leje. Pr t zvogluar kohn e marrjes s tyre dhe pr t rritur transparencn sht krijuar “One Stop Shop” pr energjin, struktur q po mbshtet kt proces, duke i dhn mundsi koncesionarit q t filloj realizimin e projektit.

Si pritet t ndikoj zhvillimi i tregut t energjis n rritjen ekonomike?

Zhvillimi ekonomik i nj vendi nuk mund t kuptohet pa sigurimin e infrastrukturs s domosdoshme, ku nj rol kryesor ka energjia elektrike. N kt drejtim sigurimi i furnizimit me energji elektrike nga burimet e vendit, jo vetm do t rris sigurin e furnizimit me energji elektrike t konsumatorve, por duke pasur parasysh q burimet hidrike jan burime t pastra dhe q kan nj kosto m t ult dhe tarifat e energjis elektrike do t jen jo t larta, q sigurisht do t trheqin dhe investitort e huaj.