Fast-food-et pesefishojne diabetin
Te ngrenit ne fast-food-e, pijet me gaz dhe mungesa e aktiviteteve fizike kane shtuar se tepermi numrin e te semureve me diabet. Alarmin e kane dhene mjeke te Sherbimit te Endokrinologjise ne QSUT. Me konkretisht, shefi i ketij sherbimi, Fecor Agaci eshte shprehur se aktualisht 4 per qind e popullsise jane te semure me diabet. "Arsyeja kryesore e shfaqjes se semundjes se diabetit eshte ndryshimi i menyres se jeteses, ku njerezit ushqehen me mire, levizin me pak, por kane dhe strese psiko-emocionale negative", tha Agaci ne konferencen e djeshme
Ushqimi
Sipas mjekeve endokrinologe shkak i pesefishimit te numrit te te prekurve nga diabeti per nje periudhe 20-vjecare, eshte ndryshmi i menyres se jeteses. "Mbirja" ne mase e fast-food-eve, ose ndryshe ushqimi i castit, ka dhene nje efekt me se negativ. Keto ushqime me baze brumin dhe yndyrat, te shoqeruara edhe me pije te gazuara, ka bere qe te theksohet fenomeni i obezitetit, shton numrin e te prekurve me diabet. Nje lloj ushqyerje e tille eshte tipike amerikane, por duket se eshte "perqafuar" se tepermi edhe ne vendin tone, ku ka qindra fast-food-e. Sipas specialisteve endokrinologe, rreziku i kesaj menyre te ushqyeri shtohet pasi shqiptaret kane zvogeluar ne mase fenomenin e aktiviteteve fizike. Nese njerezit do te merreshin me sport, atehere kjo nuk do te perbente aq problem. Obeziteti eshte nje shkaktar kryesor i diabetit, duke bere qe personat mbipeshe te jene me te riskuar prej tij.
Shifrat
Ne vitet '80, vetem 0.8 per qind e shqiptareve vuanin nga diabeti, ndersa sot shifra e te semureve eshte 4 per qind. Po kaq alarmante jane shifrat dhe tek femijet. Mbi 1 mije vuajne nga diabeti per shkak te mbipeshes. Mjeket thone se numri i pacienteve me kete semundje, ne tre dekada eshte rritur ne menyre te frikshme, madje raportohet se diabeti po prek ne mase edhe te vegjlit. Dhe kjo per shkak te ndryshimit te stilit te jetes, por kryesisht menyres se te ushqyerit. Nje diabet i fshehur dhe i patrajtuar, behet shkak per infarkt, trompoze ne pjese te ndryshme te trupit, hemorragji cerebrale dhe shume demtime te tjera te rrezikshme. Personat me te rrezikuar nga diabeti jane grupmoshat mbi 40 vjec. Ndersa behet e ditur se 90 per qind te rasteve i perkasin tipit 2 te semundjes, qe shoqerohet me mbipeshe trupore. Por, ne moshat me te hershme, incidenca e shfaqjes se diabetit eshte me e madhe per tipin 1, qe shfaqet me anoreksi, renie ne peshe etj.
Levizni sa me shume dhe kujdes ushqimin
Mjeket endokrinologe keshillojne te gjithe te prekurit, apo atya qe ne historikun e familjes se tyre kane pasur persona me diabet, qe te kryejne sa me shume aktivitete fizike. Nje gje e tille rrit mundesine e rregullimit te metabolizmit per te asimiluar sheqernat dhe karbohidratet. Gjithashtu, kujdes duhet patur edhe me ushqimin. "Sa me shume ushqime me baze perime, shmangni yndyren dhe hani sa me shume fruta", rekomandojne mjeket. Sipas tyre, nje person me diabet, sipas mjekeve, rrezikon shume gjera, pasi kjo semundje ze vendin e pare per verbimet, per azotemine, per abotimet (prerjet e kembeve), per infarkte miokardi, per demtime ne tru, etj. "Diabeti godet kudo cdo organizem, cdo organ, cdo sistem dhe con ne invalidizem, kjo do te thote qe njerezit edhe vdesin para kohe, por me shume invalidizohen", nenvizojne mjeket. Diabeti i padiagnostikuar shkakton demtime te parikuperueshme te eneve te gjakut, sidomos te eneve te gjakut ne sy, duke cuar deri ne verberi te personit te prekur. Te tjera pasoja lidhen me demtimet e eneve te gjakut ne pjeset e kembeve, duke shkaktuar gangrene te gjymtyreve, si dhe demtim te eneve te gjakut ne zemer e deri ne tru, qe cojne deri ne infarktet e zemres.
Ushqimi
Sipas mjekeve endokrinologe shkak i pesefishimit te numrit te te prekurve nga diabeti per nje periudhe 20-vjecare, eshte ndryshmi i menyres se jeteses. "Mbirja" ne mase e fast-food-eve, ose ndryshe ushqimi i castit, ka dhene nje efekt me se negativ. Keto ushqime me baze brumin dhe yndyrat, te shoqeruara edhe me pije te gazuara, ka bere qe te theksohet fenomeni i obezitetit, shton numrin e te prekurve me diabet. Nje lloj ushqyerje e tille eshte tipike amerikane, por duket se eshte "perqafuar" se tepermi edhe ne vendin tone, ku ka qindra fast-food-e. Sipas specialisteve endokrinologe, rreziku i kesaj menyre te ushqyeri shtohet pasi shqiptaret kane zvogeluar ne mase fenomenin e aktiviteteve fizike. Nese njerezit do te merreshin me sport, atehere kjo nuk do te perbente aq problem. Obeziteti eshte nje shkaktar kryesor i diabetit, duke bere qe personat mbipeshe te jene me te riskuar prej tij.
Shifrat
Ne vitet '80, vetem 0.8 per qind e shqiptareve vuanin nga diabeti, ndersa sot shifra e te semureve eshte 4 per qind. Po kaq alarmante jane shifrat dhe tek femijet. Mbi 1 mije vuajne nga diabeti per shkak te mbipeshes. Mjeket thone se numri i pacienteve me kete semundje, ne tre dekada eshte rritur ne menyre te frikshme, madje raportohet se diabeti po prek ne mase edhe te vegjlit. Dhe kjo per shkak te ndryshimit te stilit te jetes, por kryesisht menyres se te ushqyerit. Nje diabet i fshehur dhe i patrajtuar, behet shkak per infarkt, trompoze ne pjese te ndryshme te trupit, hemorragji cerebrale dhe shume demtime te tjera te rrezikshme. Personat me te rrezikuar nga diabeti jane grupmoshat mbi 40 vjec. Ndersa behet e ditur se 90 per qind te rasteve i perkasin tipit 2 te semundjes, qe shoqerohet me mbipeshe trupore. Por, ne moshat me te hershme, incidenca e shfaqjes se diabetit eshte me e madhe per tipin 1, qe shfaqet me anoreksi, renie ne peshe etj.
Levizni sa me shume dhe kujdes ushqimin
Mjeket endokrinologe keshillojne te gjithe te prekurit, apo atya qe ne historikun e familjes se tyre kane pasur persona me diabet, qe te kryejne sa me shume aktivitete fizike. Nje gje e tille rrit mundesine e rregullimit te metabolizmit per te asimiluar sheqernat dhe karbohidratet. Gjithashtu, kujdes duhet patur edhe me ushqimin. "Sa me shume ushqime me baze perime, shmangni yndyren dhe hani sa me shume fruta", rekomandojne mjeket. Sipas tyre, nje person me diabet, sipas mjekeve, rrezikon shume gjera, pasi kjo semundje ze vendin e pare per verbimet, per azotemine, per abotimet (prerjet e kembeve), per infarkte miokardi, per demtime ne tru, etj. "Diabeti godet kudo cdo organizem, cdo organ, cdo sistem dhe con ne invalidizem, kjo do te thote qe njerezit edhe vdesin para kohe, por me shume invalidizohen", nenvizojne mjeket. Diabeti i padiagnostikuar shkakton demtime te parikuperueshme te eneve te gjakut, sidomos te eneve te gjakut ne sy, duke cuar deri ne verberi te personit te prekur. Te tjera pasoja lidhen me demtimet e eneve te gjakut ne pjeset e kembeve, duke shkaktuar gangrene te gjymtyreve, si dhe demtim te eneve te gjakut ne zemer e deri ne tru, qe cojne deri ne infarktet e zemres.