Fjalët e huaja të Koliqit
Leksiku i huaj në prozën e Ernest Koliqit, veçoritë fonetike të sistemit foljor të veprës së Bogdanit, fjalitë njëkryegjymtyrëshe si dhe togfjalëshat e qëndrueshëm qenë objekt trajtimi në referimet e së mërkurës në kuadër të Seminarit Ndërkombëtar të Gjuhës, Letërsisë dhe Kulturës Shqiptare
N ditn e tret t Seminarit Ndrkombtar pr Gjuhn, Letrsin dhe Kulturn Shqiptare u mbajtn disa referime, t cilat kryesisht kishin t bnin me probleme t gjuhs shqipe. Duke folur pr fjalit njkryegjymtyrshe, profesoresha e gjuhs, Sala Ahmetaj, tha se t gjitha fjalit, prve atyre me struktura t plota, me nj shkall abstraksioni do t quheshin t paplota. “Disa dalin pa kryefjal, disa dalin pa kallzues, disa s’e kan ndonj gjymtyr tjetr e disa, n qoft se i kan t shprehura gjymtyrt, kuptohen vetm brenda nj konteksti. Ne e paraplqejm nj gjymtyrzim t till, sepse mnjanohen paqartsit n gjymtyrzim dhe prkufizim”, - u shpreh Ahmetaj.
Ndrkaq, duke folur pr togfjalshat e qndrueshm n terminologjin gramatikore, studiuesja Flutura itaku theksoi se pr leksikun joterminologjik, n gjuhsin ton ende nuk ka nj mendim t prer lidhur me klasifikimin e njsive q jan quajtur bashkime t qndrueshme fjalsh ose togfjalsha t qndrueshm ose lokucione, nse nga pikpamja e motivimit prbjn nj mnyr t veant t formimit. Ajo shtoi se prmes togfjalshit realizohen dhe pasqyrohen marrdhnie t ndryshme konceptore, nga t cilat n terminologjin gramatikore mbizotrojn ato gjini q ndryshe quhen marrdhnie hiponimike. Studiuesi Haki Hysenaj, n referimin e tij pr leksikun e huaj n prozn e Ernest Koliqit, tha se n gjuhn e veprs s Ernest Koliqit takohen fjal t ndryshme me prejardhje joshqipe. Ato, sipas tij, jan huazime nga periudha t ndryshme t kontakteve t shqipes me gjuh t tjera ose huazime t hyra n shqipe prmes nj gjuhe t tret. Hysenaj theksoi se Koliqi n gjuhn e veprs s tij leksikun me prejardhje t huaj, posarisht at oriental, gjuhsisht e shfrytzon pr prftesa shprehse. Prmes tyre bn tipizimin e karaktereve si dhe prshkrimin e situats n t ciln zhvillohet fabula e rrfimit. Ndrsa, n prdorimin stilistik, sipas Hysenajt, Koliqi provon suksesshm atributin evokues t ktij shtresimi pr personazhe dhe mjedise t caktuara.
“Ernest Koliqi me krijimtarin e vet artistike bn thyerje t klisheve t krijuara t kohs s Rilindjes Kombtare. Qen vet temat e zgjedhur, motivet dhe rrfimi tjetr nga ai i rilindsve q kt autor e radhitn m pas n nismtarin e prozs moderne shqipe. I njjt del nismtar pr thyerje klishesh edhe n planin gjuhsor”, - tha Hysenaj.
N referimin e tij, Hysenaj foli pr greqizmat, sllavizmat, orientalizmat dhe neolatinizmat n veprn e Koliqit. Duke folur pr greqizmat, Hysenaj tha se n gjuhn e veprs s Koliqit kjo nnklas huazimesh fjalsh sht e vogl. Sipas tij, greqizmat q dalin n krijimtarin e ktij shkrimtari, konsiderohen fjal t shqipes, pasi shumica prej tyre jan edhe pjes e Fjalorit t Gjuhs s Sotme Shqipe.
“N diskursin ligjrimor t ktij autori ky shtresim leksikor nuk bart ngjyrime e as vlera t theksuara artistike. Greqizmat dalin si pjes e leksikut asnjans. N pak raste shrbejn pr t prshkruar situata, personazhe dhe vende t caktuara ku zhvillohet ngjarja. M tepr prdoren n rrfimin prshkrues t autorit, ndrsa rrall jan pjes e ligjrimit t personazheve”, - tha Hysenaj. Ndrsa, sa u prket sllavizmave, Hysenaj tha se ato n gjuhn e veprave t Koliqit dalin n mas t reduktuar.
Studiuesja Hava Qyqalla, n referimin e saj pr disa veori fonetike t sistemit foljor t gjuhs s veprs s Pjetr Bogdanit, tha se vepra e Bogdanit, si e para origjinale, e cila sht vlersuar me nj gjuh shum t pasur, pa dyshim sht dhe do t mbetet thesar i pashtershme pr shum studime fushash t ndryshme gjuhsore.
“Njra ndr kto fusha, ku do t shihen qart prpjekjet e Bogdanit pr koinizimin e gjuhs s veprs s tij, si kemi vrejtur, sht edhe sistemi foljor i ksaj vepre. N studimet q kemi
n kt fush, kemi par se sistemi foljor i shqipes s Bogdanit nuk largohet nga ai i shqipes s sotme”, - u shpreh Qyqalla.