Gege e toske dhe valle greke-kryevepra per politike
Shtate kryevepra te trashegimise shpirterore jane shpallur dje per here te pare zyrtarisht nga Ministria e Kultures. Ato jane Isopolifonia popullore shqiptare eposi i kreshnikeve dialektet gjuhesore dialekti gege dhe ai toske muzika popullore homofonike e Shqiperise se Mesme ahengu qytetar shkodran si dhe mjeshteria e punimit te veglave muzikore popullore vallja e vajzave dropullite. Listimi i kryeveprave eshte bere nga nje komitet i ngritur me personalitete te etnografise dhe njerez politike
Shtate kryevepra te trashegimise shpirterore jane shpallur dje per here te pare zyrtarisht nga Ministria e Kultures. Ato jane Isopolifonia popullore shqiptare eposi i kreshnikeve dialektet gjuhesore dialekti gege dhe ai toske muzika popullore homofonike e Shqiperise se Mesme ahengu qytetar shkodran si dhe mjeshteria e punimit te veglave muzikore popullore vallja e vajzave dropullite.
Listimi i kryeveprave eshte bere nga nje komitet i ngritur me personalitete te etnografise dhe njerez politike te cilet jane ministri i Kultures Ferdinand Xhaferaj kryetar anetare Aferdita Onuzi specialiste etnologe Instituti i Antropologjise Kulturore Skender Selimi koreograf Mjeshter i Madh Vasil Tole akademik e muzikolog Klodian Qafoku muzikolog Instituti i Antropologjise Kulturore Esat Ruka drejtor i Qendres Kombetare te Veprimtarive Folklorike Eni Juca sekretare e Komisionit Shteteror te UNESCO-s prane MPJ. Ky komitet ne nentor nis punen aktive per te mbledhur projekte qe nxisin dhe provokojne pasurine shpirterore qe nga specialistet vleresohet pasi me ne fund cfare eshte e njeriut krijimtaria shpirterore barazohet me trashegimine materiale. Ligji per keto kryevepra do te perfshihet brenda atij te trashegimise duke qene pjese e saj qe do te jete brenda buxhetit ne 2011-n.
Pse eshte shpallur dje lista e trashegimise shpirterore Ministria e Kultures e ka lidhur me Diten Evropiane te Trashegimise qe festohet me 29 shtator por njekohesisht duke kujtuar se Shqiperia eshte pjese e konventes nderkombetare te cilen e ka ratifikuar tashme. Pse tani ky reflektim per kete pjese shpirterore te shqiptareve nje nga anetaret e Komitetit Vaso Tole etnomuzikolog dhe specialisti qe ka pergatitur dosjen e Isopolifonise per ne UNESCO ne intervisten per standard tregon se jemi ne kohe ta njohim kete trashegimi dhe ta ndajme ne menyre te barabarte me trashegimine materiale te monumenteve te kultures.
Per here te pare zyrtarisht politikisht merret nje vendim per te shpallur kryeveprat e trashegimise shpirterore. Pse tani jemi vone ceshte ky reflektim
Jemi tamam ne kohe sepse ceshtja e mbrojtjes se trashegimise shpirterore permes ligjit eshte nje praktike e re edhe per vendet evropiane dhe boterore. Nje dokument shume i rendesishem qe eshte Konventa e UNESCO-s per trashegimise shpirterore e vitit 2003 pra ne te njejten vit qe ne kemi ligjin e trashegimise pra nuk kane kaluar shume vjet. Ajo qe eshte e rendesishme ne kete moment eshte fakti qe rregullohet nje padrejtesi historike per sa i perket faktit per mbrojtjen e trashegimise. Deri me sot i eshte dhene prioritet produktit te njeriut pra trashegimise materiale por jo vete njeriut qe eshte trashegimia shpirterore. Pra eshte vete njeriu shqiptar i rendesishem dhe permes shpalljes se ketyre kryeveprave barazohen me ligj te dyja llojet e trashegimise pra statusi per monument kulture per trashegimine materiale dhe statusi i kryeveprave te trashegimise shpirterore dhe shteti merr pergjegjesi te plota per trashegimine kulturore te Shqiperise qe ashtu sic shkruhet ne ligj trashegimia kulturore eshte edhe materiale edhe shpirterore. Lista e kryeveprave te shpallura nga kjo mbledhje permes Komitetit Kombetar te Trashegimise Shpirterore rregullon edhe funksionimin e gjithe linjes se trashegimise shpirterore ne Shqiperi duke formatuar ne kete rast edhe Komitetin e Trashegimise Shpirterore qe eshte organizmi i cili merr vendimet apo strategjite dhe gjithcka tjeter qe lidhet me trashegimine shpirterore ne Shqiperi.
Mund te na thoni listen se cilat pasuri shpirterore jane shpallur kryevepraJu jeni etnomuzikolog qe keni kontribuar ne dosjen e isopolifonise qe u perfshi ne UNESCO.
Jam anetar i ketij komiteti dhe voten time e kam dhene me konsensus te plote per isopolifonine shqiptare per ahengun shkodran eposin e kreshnikeve dialektin gege dhe toske mjeshterine e prodhimit te veglave tradicionale per muziken popullore qytetare te Durresit Kavajes Elbasanit Krujes dhe Tiranes dhe sigurisht per vallen dropullite te vajzave si kryeveper shpirterore e minoritetit etnik grek.
A ka studime te mjaftueshme per kete liste te kryeveprave
Eumlshte bere nje pune shume e madhe por ceshtja e shpalljes kryeveper do te thote se do ti rirregulloje te gjitha marredheniet qe ka pasur ne kete sens politika shteterore per trashegimine kulturore. Dhe shpallja e kryeveprave tashme do te thote nje rend i ri gjerave dhe mirorganizim i puneve duke pasur parasysh ne radhe te pare ruajtjen mbrojtjen dhe popullarizimin e ketyre kryeveprave.
Cilat ishin kriteret Pse kjo liste renditi si kryevepra keto pasuri shpirterore
Kriteret jane te mirepercaktuara nga Konventa e UNESCO-s per trashegimine shpirterore te cilen Shqiperia e ka ratifikuar. Disa prej tyre jane krijime unikale qe perfshijne nje sasi njerezish qe e mbeshtesin kete gje se treti te mos provokoje kjo dukuri nje grupim shoqeror qofte dhe nje te vetem dhe sigurisht te jene kryevepra ashtu sic kane fjalen ne pikepamjen e vlerave dhe te bukurise artistike qe ato perfaqesojne.
Cfare eshte investuar deri tani ne kete liste te kryeveprave
Nuk mund te jap nje pergjigje ezauruese por ka pasur nje skeme te ngritur per kete qellim dhe tashme gjithcka do te rirregullohet nese behen permiresime te ndryshme ligjore ne organizime institucionale dhe mbi te gjitha nese tregohet nje kujdes me i madh nga qeveria qendrore por dhe pushteti vendor ne ato vende ku keto kryevepra kultivohen dhe krijohen.
Shpallja kryeveper e dialektit gege e toske apo e valles se dropullit te cilesuar minoritet etnik grek ka strategji politike ne kete mes
Jo nuk ka asnje strategji te tille por duhej te shpalleshin dukuri te cilat rregullojne te teren. Ne rastin e dialekteve folklori muzikor jeton permes fjales. Ne nuk kemi detyrime vetem per muziken ashtu sic kishim detyrime dhe per gjuhen e cila mbart mesazhin. Ne rastin e valles se dropulliteve dhe vajzave ajo eshte nje kryeveper te cilen e ka mirepritur populli shqiptar gjate gjithe kohes nderkohe qe shteti ka detyrime ne mbeshtetje te konventes se UNESCO-s per diversitetin kulturor te mbroje dhe te nxise diversitetin kulturor.
Derisa keto jane krijime te natyrshmerise popullore a nuk po mberthehet si shume nga politika
Jo nuk mendoj keshtu. Kjo do te thote se duhet te jete e natyrshmerise popullore por duhet qe shteti te ndertoje politika aty ku kjo natyrshmeri ngecet te provokohet permes nismave dhe projekteve.
Kemi shume festivale popullore a eshte tregues kjo nderkohe qe tregu vazhdon i pakontrolluar te prodhoje muzike tallava
Kjo skeme sjell kerkon pikerisht kete nje orientim te te gjitha niveleve nga vlerat. Ndersa nje festival folklorik me kete projekt qe po bejme ne eshte nje restaurim i vlerave shpirterore.
Si do te perfshihen ne buxhetin e shtetit si vleresim financiar dhe investim per keto shtate kryevepra te trashegimise shpirterore
Paralelisht me shpalljen e listes se kryeveprave do te bejme dhe amendimet e ligjit te trashegimise per pjesen shpirterore. Do te kete nderfutje te standardeve nderkombetare te viteve te fundit me ligjin tone i cili per hir te se vertetes eshte amenduar per here te fundit ne vitin 2006 per kete pjese. Atehere cfare behet brenda buxhetit te shtetit per Ministrine e Kultures ne kete rast Komiteti u ben thirrje projekteve per te nxitur e popullarizuar kryeveprat qe shpallem dhe me buxhetin qe i jepet kultures ndahet pjesa e trashegimise shpirterore. Po ne kemi dhe problemin tjeter buxheti vendor sa i perket trashegimise shpirterore. Po ndaj nje rast per shembull tani e tutje Bashkia e Shkodres nuk do ta shikoje me ahengun shkodran te fragmentarizuar por do te jete i interesuar ta shikoje si pasuri te vet shpirterore krahas dhjetera pasurise materiale. Kjo do te sjelle nje mireperdorim te buxhetit per kulturen per shkak se keto kryevepra te imponojne te kujdesesh per to.
Por them se per here te pare po nje levizje shume e mire dhe ne aspektin tjeter barazimi i statusit ligjor te trashegimise materiale me ate shpirterore permes shpalljes se kryeveprave te cilat jane te barabarta me ligjin per monumentet e kultures duke sjelle vemendje me te madhe edhe te trashegimise mes vetes sepse nuk do te shikohen me monumentet thjesht ne funksione restauruese por do te shikohen te nderlidhura me gjithe pjesen e trashegimise shpirterore te zonave.
Pse fondet per projekte e kryeveprave do te kalojne permes Ministrise se Kultures kur ekziston Qendra e Veprimtarive Folklorike
Qendra e Veprimtarive Folklorike merr buxhetin direkt per ato qe quhen veprimtari folklorike kombetare te cilat jane te mirepercaktuara ne statusin e qendres per festivalet. Pjesa e projekteve te tjera te cilat do te vijne nga institucione shkencore institucionet qendrore vendore shoqata apo individe do te shqyrtohen nga komiteti qe drejtohet gjithashtu nga ministri. Po flasim per nje skeme te kopsitur ne kete drejtim.
Cili eshte jete aktiviteti i pare ne kete fushe qe komiteti i kryeveprave te shpallura te behet aktiv
Ne muajin nentor do te mblidhen projektet per kryeveprat qe u shpallen sot.