Greqia, gjallë falë parave klandestine

Nga Kristal Hykaj*

Bashkimi Evropian në mënyrë të fshehtë i ka dorëzuar para Greqisë, derisa vendi është ballafaquar me krizën, ndërsa bankat e saj janë shkatërruar dhe kjo ka ndodhur me fluturime të fshehta, me të cilat vendit i janë dorëzuar mbi dhjetë miliardë euro.

Për vëzhguesit rastësor nuk kishte asgjë të çuditshme në sytë e ngarkesave të aeroplanëve.

Disa prej këtyre avionëve, gjigandi Boeings, mbante shenjë dalluese të Maersk, transportuesit ndërkombëtar. Të tjerët, më të vegjël, më të matur, janë pikturuar në të zbehtë blu dhe të bardhë të ushtrisë greke.

Misioni nuk ishte as për të shpëtuar jetën e as për të ruajtur një liri të brishtë demokratike si pasluftës së Berlinit, por për të mbrojtur dhe zgjatur jetën ekonomike të një monedhe multi-nacionale. Miliarda euro bënë një udhëtim klandestin duke luftuar për Greqinë.

Para nga Bashkimi Evropian, Banka Qendrore Evropiane dhe Fondi Monetar Ndërkombëtar, deri në qershor 2012, kërkesa greke për monedhë ishte gati trefishuar dhe në mes të rrëmujës zgjedhore verës së kaluar, misionet sekrete filluan në vitin 2011 të ndienin nevojën e likuiditetit.

Reagimi ishte i jashtëzakonshëm. Ndërsa lëshimin i kërcënimeve publike për grekët për largim nga euro vazhdonin, në mënyrë private aeroplanët e autorizuar të Trojkës ushtarake dhe komerciale vazhdonin dërgimin e ngarkesave miliarda euroshe në çdo fluturim. Ato kishin për qëllim jo vetëm për të ruajtur stabilitetin social të Greqisë, por edhe për të ruajtur monedhën e vetme të Europës.

Një miliard, dy miliardë në ditë në kartëmonedha është një shumë të holla. Kjo pastaj bëhet një problem industrial. Ura ajrore ishte vetëm faza e parë e misionit, qindra udhëtime me kamion dhe anije nëpër kontinent dhe ishujt greke, nga Rodosi në Korfuz, nga Kreta në Komotini. Stafi punuan gjatë natës për të siguruar që degët e bankave anembanë Greqisë të kishin kartëmonedha të mjaftueshme për të përmbushur kërkesën e depozituesit.

Çuditërisht, ky operacion vazhdoi pa u vërejtur nga askush. Pas kësaj, në mes të 2012, Greqia kishte një vlerë më të madhe të kartmonedhave të euros në qarkullim sesa Holanda, edhe pse ekonomia holandeze është katër here më mire se ajo e Greqisë.

Dhjetëra miliarda euro kanë dalë nga bankat greke në vitet 2011 dhe 2012, por autoritetet tregojnë se vetëm një e treta e saj është shpenzuar. Një e treta tjetër është shpenzuar për investime dhe pjesa tjetër fshehur nën dyshekë dhe jastëkë në shtëpitë greke.

Kjo nuk ishte e gjatë para se fqinji i afërt i Greqisë, Qipro, gjeti edhe ajo veten në krizë. Këtë herë, Berlini ishte i vendosur që një pjesë e madhe e ndihmës do të vijë nga kursimet e depozituara në banka qipriote.

Anëtarësimi i Greqisë në eurozonë ishte, nga fillimi, e ndërtuar me të dhëna të rreme për gjendjen e ekonomisë së saj. Hyrja qipriote në vitin 2008 tundi BE-në, dhe se industria e tyre kryesore, një sektor bankar në det të hapur, ka nevojë të jetë shpërbërë mes frikës se ai ka ndihmuar evazionin fiskal dhe pastrimin e parave.

Operacioni i fshehtë ka vazhduar pa e vënë re askush, ndërsa vlera e kartëmonedhave, të cilat qarkullojnë në Greqi është rritur dyfish prej 19 miliardë euro në vitin 2009 në 40 miliardë euro në shtator të vitit 2011. Deri në verën e vitit 2012 shuma e përgjithshme ka qenë 48 miliardë euro, prej të cilave dhjetë miliardë eurot e fundit, ndoshta edhe më shumë në vend kanë arritur me ndihmën e fluturimeve të fshehta.

*Pedagog i Makroekonomisë, Fakulteti Ekonomik i Tiranës