Hepatitet kronike, sëmundje që parandalohen dhe mjekohen me sukses

Viruset e hepatiteve A, B dhe C jan shum t prhapur n t gjith botn, duke prbr nj nga infeksionet m t shpeshta e t zakonshme. Pellgu mesdhetar sht rajon ku kjo prhapje sht m e shprehur sesa n rajonet e tjera evropiane. Hepatiti A transmetohet n rrug fekal-orale, ndrsa hepatitet B dhe C me rrug parenterale (d.m.th. nprmjet gjakut ose sekrecioneve t ndryshme t organizmit). Kto viruse, kur futen n organizm, shkaktojn at gjendje q quhet hepatit akut (ose verdhza, si quhet n popull, meqense njeriu zverdhet nga rritja e bilirubins n gjak). Sot dihet mir q vetm 10% e atyre q kalojn hepatitin viral akut, kan shenja klinike (zverdhja sht m e rndsishmja se vihet lehtsisht n dukje).

Hepatiti A

sht llogaritur q pjesa m e madhe e popullsis s bots e kalon gjat jets infeksionin nga virusi A.

Nga studimet q vazhdimisht jan kryer nga Instituti i Shndetit Publik dhe Shrbimi i Smundjeve Ngjitse, QSUT “Nn Tereza” dhe t botuara n shtypin mjeksor shqiptar e t huaj rezulton se rreth 97-98% kan n gjakun e tyre anti-HAV IgG, gj q do t thot se kjo popullsi e ka kaluar infeksionin nga ky virus gjat jets.

Hepatiti A sht smundje q zakonisht njeriu e kalon n moshn fminore. Tek ne, deri n moshn 20 vje e kalojn rreth 97% e popullsis, gj q ne e vrtetojm me pranin n gjak t anti-HAV IgG. N vendet evropiane kta antitrupa gjenden n 40-75% t popullsis. Hepatiti A nuk kronicizohet dhe shum rrall shkakton forma t rnda klinike. Sot sht prodhuar vaksina kundr ktij virusi dhe popullsia mund t vaksinohet q n moshn fminore pr t qen e mbrojtur pr t gjith jetn. Edhe tek ne ka prpjekje serioze pr ta futur kt vaksin n kalendarin e vaksinave t fmijve.

Hepatiti B

Virusi B sht problem pr t gjith botn, 1/3 e saj e kalon kt infeksion dhe vazhdimisht bhen krkime, organizohen konferenca e kongrese (edhe tek ne) pr njohjen e hershme, diagnostikimin dhe mjekimin e rasteve q paraqesin smundje kronike. Edhe pr kt virus ka vaksin t efektshme. Tek ne vaksinimi kundr virusit B ka filluar q n vitin 1994 dhe sot t gjith t porsalindurit, n do skaj t vendit, e bjn dozn e par t vaksins kundr ktij virusi q n ditn e par t lindjes.

Studimet epidemilogjike n popullsi bhen duke u bazuar n vlersimin e dy markuesve serik: anti-HBcIgG dhe HBsAg. Ky i fundit lexohet: antigjeni siprfaqsor i hepatitit viral t tipit B. N.q.s. HBsAg sht pozitiv (n kt rast edhe anti-HBcIgG sht pozitiv), virusi B sht i pranishm n organizm dhe ai organizm quhet i infektuar me virusin B. Por, t thuash q virusi B sht i pranishm n organizm, nuk do t thot aspak q njeriu sht i smur nga hepatiti B (apo pasojat e tij). Detyra e mjekve q merren me kt pun, sht t gjejn lidhjen midis pranis s virusit B dhe eventualisht dmtimeve n mli nga ky virus (q gjenden me metoda t tjera laboratorike dhe histologjike). Individt me HBsAg pozitiv dhe gjendje funksionale e biokimike normale t mlis quhen mbarts t virusit B. N Shqipri, bazuar n studimet e fundit, shifra e bartshmris s virusit B n popullsi sht 6-9%.

Kta individ, si rregull, duhet t bjn periodikisht ekzaminime biokimike e virologjike pr t ndjekur situatn virale B dhe gjendjen funksionale t mlis. Ata mund ta transmetojn kt virus te t tjert nprmjet gjakut apo lngjeve t organizmit. Kto shifra jan dika m shum se fqinjt tan e kjo krkon masa t prgjithshme m t mdha nga shndetsia shqiptare pr t edukuar popullsin rreth rrugve t transmetimit t virusit n mnyr q ajo t mbrohet.

Problemin m kryesor e prbn ai grup popullsie tek t cilt virusi B ka dhn dmtime n formn e hepatopative kronike (d.m.th. kur prania e virusit n organizm shoqrohet me dmtime t qelizave t mlis, shkatrrim t tyre e zvendsim me ind fibroz, gj e cila on dalngadal n paksimin e funksioneve jetsore t organit dhe shfaqjen e ndrlikimeve t shumta e t rrezikshme pr jetn). Ky grup t smursh duhet t diagnostikohet dhe t mjekohet n koh. Smundjet kronike t mlis kan pak shenja klinike e si rregull nuk kan dhimbje. Mungesa e dhimbjes (shenj e rndsishme pr shum lloj smundjesh) bn q t smurt t diagnostikohen von, prandaj lipset kontrolli periodik i popullsis (d.m.th. kryerja periodike e nj sr analizave biokimike) pr t’i kapur ato sa m shpejt q t jet e mundur. sht vrtetuar, po ashtu, se sa m shpejt t kapet nj smundje n organizmin e njeriut, aq m e madhe sht mundsia pr ta mjekuar me sukses at. Sot, n vendin ton kryhen ekzaminime, jo vetm pr t gjetur pranin e virusit B n organizm, por edhe pr t prcaktuar llojin dhe ngarkesn virale t tij, t domosdoshme pr t
nj diagnoz t sakt dhe pr t ndjekur ashtu si duhet ecurin e mjekimit. Virusi B sht virus, i cili kur nuk eliminohet nga sistemi imun i organizmit, rrnjoset me vshtirsi e mjekimet e sotme ndikojn pak n kt drejtim. Por, nga ana tjetr, kto mjekime, kur prdoren ashtu si duhet, e mbajn t frenuar at. Vitet e fundit sht
nj hap i madh cilsor n zbulimin e nj sr medikamentesh t efektshme pr mjekimin e dmtimeve kronike B. N kt grup bjn pjes medikamente t tilla si Interferoni i pegiluar alfa, Tenofoviri (Viread), Entekaviri (Baraclude), Adefoviri (Hepsera) etj. Nj pjes e ktyre mjekimeve gjenden edhe n vendin ton dhe nj sr t smursh, n baz t skemave t prcaktuara qart ndiqen nga shrbimi Hepatologji-Gastroenterologji dhe mjekt hepatolog-gastroenterolog t t gjith vendit. sht detyra jon q t ndikojm te organet vendimmarrse q kto barna (ashtu si n shumicn e vendeve evropiane) t futen n listn e barnave t rimbursuara, sepse realisht jan medikamente t shtrenjta.

Prandaj, pr t mos arritur n dmtime kronike, grupe t veanta q paraqesin rrezik m t madh infeksioni (ata q jetojn n kolektiva, personeli mjeksor, t smur q kan nevoj t mjekohen me gjak dhe nnprodukte t tij, partnert seksual t t infektuarve, etj., etj.) e madje e gjith popullsia rekomandohet t vaksinohet kundr virusit B, gj q sht vrtetuar se prbn metodn m t rndsishme t mbrojtjes kundr tij.

Nj grup t veant prbjn edhe t smurt me mbiinfeksion D, i cili sht nj virus q bashkjeton me virusin B, e mbrojtja kundr virusit B siguron mbrojtjen edhe ndaj virusit D.

Hepatiti C sht smundje e prhapur n t gjith botn dhe nj nga problemet m t mdha t mjeksis s sotme. Zbulimi i virusit t hepatitit C sht
m 1989 e q nga ajo koh e deri m sot ky hepatit ka prbr e prbn nj nga problemet m t mdha t hepatologjis s sotme, saq nuk ka simpozium, konferenc a kongres kombtar e ndrkombtar ku problemi kryesor kt dekadn e fundit t mos jet hepatiti C dhe ndrlikimet e lidhura me t, si cirroza hepatike me t gjitha ndrlikimet e saj e veanrisht hepatokarcinoma. Pr kt t fundit, n t gjith botn sot pranohet se shkaktari kryesor sht cirroza C dhe virusi vet. Deri tani pr mbrojtjen nga virusi C, nuk ekziston vaksin e efektshme.

Llogaritet q 3% e popullsis botrore kan n gjakun e tyre antitrupza anti-C (mbi 150 milion mbarts n bot). Kronicizimi sht i shprehur. M shum se 50% e t infektuarve bjn hepatopati kronike C gjat jets s tyre.

Ekziston nj shumllojshmri gjenetike n viruset C t izoluar deri m sot. Jan izoluar 9 gjenotipe, t cilt shnohen me numra arab (p.sh. HCV-1, HCV-2, HCV-3, etj), donjri prej t cilve mund t ndahet n nntipe, q shnohen me grmat e vogla t alfabetit (HCV-1a, HCV-1b, HCV-1c, etj).

Virusi i hepatitit C sht nj agjent q transmetohet nprmjet gjakut dhe me rrug parenterale. Para zbulimit t tij, transmetimi nprmjet gjakut ishte mnyra e zakonshme e transmetimit t hepatitit C. Depistimi sistematik i antitrupzave anti-HCV n dhuruesit e gjakut e ka paksuar shum rrezikun e hepatitit C post-transfuzional, por infeksioni vazhdon t transmetohet me rrug t tjera parenterale t dukshme apo t padukshme. Pra, n prhapjen e tij nj rol t rndsishm luajn edhe veprimet direkte ose indirekte mjeksore.

Prevalenca e infeksionit kronik C sht mjaft e rritur n disa grupe n rrezik, si tek prdoruesit e drogave intravenoze, hemofilikt dhe t politransfuzuarit te t cilt mund t arrij 70-80%. Infeksioni nga HCV shkon shpesh drejt kronicizimit pr shkak t kapacitetit t virusit pr t shkaktuar infeksion persistent duke dmtuar sistemin imunitar.

Diagnoza bazohet n zbulimin n serum t antitrupzave t drejtuara kundr virusit ( anti-HCV) dhe t sekuencave t gjenoms virale (HCV RNA).

HCV shkakton dmtime hepatoqelizore akute e kronike me intensitet dhe ecuri t ndryshme. Ve mlis, mund t infektohen qeliza dhe inde t ndryshme duke shfaqur nj gam t madhe dukurish ekstra-hepatike, veanrisht anomali imunologjike, fenomene dhe smundje auto-imune si krioglobulinemi, vaskulite dhe smundje t tjera me komplekse imune.

sht vrtetuar q vetm pak t smur e eliminojn virusin C n mnyr prfundimtare. Shumica prfundojn n infeksion kronik C. Infeksioni kronik C prkufizohet si infeksion prej m shum se 6 muajsh me ose pa manifestime klinike hepatike dhe ekstra-hepatike.

Format aktive t hepatitit kronik C karakterizohen me luhatje t nivelit t SGPT dhe dmtime histologjike q shkojn nga inflamacioni minimal deri n inflamacionin e rnd dhe n fibroz. Progresimi drejt cirrozs sht i ngadalshm dhe i paparashikueshm, dhe mund t’i oj t smurt n vdekje pr shkak t ndrlikimeve t hipertensionit portal, insuficiencs hepatike dhe karcinoms hepatoqelizore. Ecuria e hepatitit C mund t prshpejtohet nga disa bashkfaktor etiologjik, si bashkinfeksioni B dhe konsumimi i shtuar i alkoolit.

N Institutin e Shndetit Publik jan
studime t shumta n popullsi dhe n t smur me hepatopati kronike, e sipas tyre gjetja e anti-HCV n popullsin e shndosh sht rreth 1%.

N shrbimin e Hepatologji-Gastroenterologjis, QSU “Nn Tereza”, Tiran, rastet me hepatopati kronike C (hepatite kronike aktive, cirroza e hepatokarcinoma) po zbulohen gjithnj e m shum n saj t njohjes m t mir t situats, mjeteve diagnostike m t sigurta pr diagnozn serologjike dhe faktit t rndsishm q sot ekzistojn mundsit e mjekimit ndaj ia vlen q mjekt t kmbngulin shum nga pikpamja etiologjike e hepatopatis kronike t t smurit. Rastet e diagnostikuara sot n bot, ashtu edhe n vendin ton jan kryesisht pasoj e marrjeve post-transfuzionale para zbulimit t virusit dhe rrugve t shumta t transmetimit parenteral t tij. Rastet sporadike zn m pak se 25%.

T gjith autort pranojn se rastet me hepatit C jan n rritje n t gjith botn.

Konferencat dhe kongreset konsensuale t zhvilluara vitet e fundit n bot kan miratuar prfundimisht se mjekimi standard e i vetm i efektshm pr hepatitin kronik C sht bashkshoqrimi i Interferonit t pegiluar me ribavirinn prgjat gjith kohs s mjekimit.

Rezultatet e veprimit t ktij bashkshoqrimi jan t shklqyera. Studimet e kryera n klinikat m n z t bots kan vrtetuar se shrimi biokimik, histologjik dhe serologjik arrihet n 50-60% t t smurve. Madje ka edhe tipa t virusit C (2 dhe 3) ku ky shrim arrihet n 80-85% t rasteve. Koht e fundit, ksaj skeme mjekimi i shtohet edhe nj preparat i tret (Telaprevir), q e ka rritur ndjeshm prgjigjen ndaj mjekimit.

E rndsishme sht t theksohet se mjekimi me preparatet e siprprmendur i ndrpret rrugn jo vetm shfaqjes s cirrozs hepatike, por vepron si parandalues pr shfaqjen e hepatokarcinoms (edhe n rastet q konsiderohen si dshtime terapeutike, shfaqja e hepatokarcinoms sht m e pakt se sa n rastet q nuk mjekohen).

Pr arsyet e siprtreguara futja gjersisht dhe rimbursimi i ksaj skeme mjekimi (Interferon i pegiluar dhe ribavirin) sht domosdoshmri e kohs dhe mjekimi i vetm i efektshm pr kta t smur.