Historia e politizimit te gjuhesise shqiptare

Zoti Agustin Kalaja ka botuar ne gazeten Sot te dates 16 shkurt 2011 artikullin me titull Shqipja letrare dhe gjuhetaret e pasluftes ku merr ne shqyrtim pikepamjet e shprehura prej meje ne artikullin Historia e shqipes standarde e cmitizuar te botuar ne gazeten Standard te dates 3 dhjetor 2010.

Nuk kisha ne mend ti pergjigjesha ketij artikulli sepse ne te nuk gjej as edhe nje argument qe te me detyroje qe ti rishikoj pikepamjet e mia qe gjeresisht i kam shtjelluar ne librin Historia e standardizimit te shqipes te botuar ne fund te viti 2010 te cilin me sa duket ai nuk e ka lexuar.

Gjithsesi une fillimisht do ti rekomandoja autorit te artikullit ta lexonte librin qe te kuptonte me mire te verteten e pikepamjeve te mia per kete problematike.

Megjithate po marr mundimin qe ti pergjigjem ndonese ne reagimin e tij nuk ka asgje shkencore per te diskutuar.

Zoti Agustin e verteta eshte qe une nuk te njoh po te them te drejten mjaftojne ato qe ke shkruar qe te marr vesh se kam te beje me nje njeri qe nuk do qe te kuptoje te verteten pra nuk do te kuptoje qe shpjegimet e dhena per historine e formimit te shqipes standarde nga gjuhesia shqiptare e pasluftes ne thelbin e tyre jane jo te argumentuara madje shkencerisht te gabuara dhe te politizuara per te mos thene me shume.

Dua te sjell ne vemendjen tende qe politizimi i gjuhesise shqiptare ka filluar shume heret qe ne vitet dyzete-pesedhjete te shekullit te kaluar. Ne qofte se nuk e di mesoje qe nga perfaqesuesit e gjuhesise zyrtare te pasluftes ne Sesionin e pare te Institutit te Shkencave ne vitin 1952 veprimtaria shkencore e profesor E. Cabejt eshte etiketuar si laquoantipatriotikeraquo Buletin per Shkencat Shoqerore Tirane 1952 I f. 52. Cfare eshte kjo per ty

Edhe ne vitet 1966-1969 pra 15 vjet me vone profesor E. Cabejt ne Institutin e Gjuhesise e te Letersise i eshte bere nje gjyq i tipit kinez me akuzen per perulje perpara autoriteteve te huaja. Po kjo cfare eshte per ty Per te mos vazhduar me tej me qendrimet ndaj profesor Selman Rizes e me radhe.

Po me mire lexo vetem fragmentet qe vijojne qe i kam shkeputur nga shkrimet e perfaqesuesve te gjuhesise zyrtare te pasluftes dhe pastaj me thuaj se cfare jane ato per ty.

Ne vitet 1948-1952 perfaqesuesit e gjuhesise zyrtare pohonin se jugu i Shqiperise ishte me i zhvilluar se veriu nga pikepamja ekonomiko-shoqerore dhe kulturore se jugu ishte djepi i levizjes kombetare te Rilindjes se kolonite shqiptare ne mergim perbeheshin kryesisht nga toske se ideologet udheheqesit dhe shkrimtaret e levizjes ishin nga jugu etj. dhe se laquoGjate Rilindjes edhe kleri katolik i veriut nisi te zgjeroje veprimtarine e tij te hershme letrare. Po ai ne pergjithesi nuk frymezohej nga idealet e Rilindjes. Qellimi i tij kryesor qe me zevendesue nje pushtues me nje tjeter - Turqine me Austrine raquo se laquoKleri katolik ... u perpoq per percamjen e popullit shqiptar. Kjo veprimtari politike antikombetare e klerit katolik reflektohet edhe ne punen e tij me gjuhen hellipraquo se laquoAustria me ane te Ministrise se saj tArsimit Italia me ane te Mustafa Krujes e tInstitutit te Studimeve Shqiptare kush me shume e kush me pak i mbeshteten disa shkrimtare e studioze gege te gjuhes qe te shpallin nendialektin e Elbasanit gjuhe zyrtareraquo Buletin per Shkencat Shoqerore 1952 I f. 53-54.

Pra sipas tyre ne Shqiperi gjate periudhes se Rilindjes e ketej jane ndjekur dy politika gjuhesore nje kombetare dhe nje antikombetare. E para e perfaqesuar nga ideologe udheheqes dhe shkrimtare jugore dhe disa autore gege qe u frymezuan nga idealet e Rilindjes e punuan per te po qe nuk e luajten dot rolin e tyre dhe e dyta e perfaqesuar nga kleri katolik i veriut. Po te kemi parasysh qe shkrimtaret katolike ishin perfaqesuesit kryesore te letersise shqiptare te veriut te shkruar ne dialektin verior atehere behet e qarte qe ata politiken gjuhesore po edhe me gjere politiken kulturore shqiptare ne periudhen e Rilindjes kombetare dhe pas saj e ndanin pak a shume ne politike jugore kombetare dhe ne politike veriore antikombetare. Cfare i thua ti kesaj

E njejta gje behej edhe ne vitet tetedhjete kur ata shkruanin Gjate periudhes se Rilindjes Kombetare dhe pas Shpalljes se Pavaresise ka pasur dy politika gjuhesore nje politike kombetare te perfaqesuar nga personalitete te tilla si Sami Frasheri Kostandin Kristoforidhi Luigj Gurakuqi Aleksander Xhuvani etj. dhe nje politike antikombetare te perfaqesuar nga te huaj dhe nga qarqe antikombetare reaksionare ku nje rol te vecante kane luajtur perfaqesuesit e klerit e sidomos te urdhrave katolike ndeshja e dy politikave gjuhesore kombetare e antikombetare karakterizoi si vitet 20 ashtu edhe vitet 30 e gjysmen e pare te viteve 40 te shekullit tone laquoStudime filologjikeraquo Tirane 19852 ose Gjate viteve 20-30 u be bipolarizimi i forcave qe luftonin per te zgjidhur problemin e gjuhes letrare. Ne nje ane u radhiten ata qe e thelluan vijen themelore te Rilindjes dhe vazhduan me kembengulje perpjekjet per njesimin e shqipes se shkruar. Keto ishin forcat demokratike qe lulezimin e gjuhes letrare e lidhnin ngushte me demokratizimin e perparimin e gjithanshem te shoqerise shqiptareraquo laquoKunder tyre nxoren krye disa pikepamje divergjente lokaliste e partikulariste antikombetare e antidemokratike e njekohesisht edhe antihistorike qe ishin shprehje e luftes se klasave ne plan kombetar e nderkombetarraquo laquoata u ngriten kunder vendimeve te Komisise Letrare...kunder nje gjuhe letrare te vetme per gjithe kombin shqiptar... se Flamurin e ketyre forcave reaksionare e moren sidomos kreret e urdhrave katolike nder te cilet Gjergj Fishtaraquo po aty f. 24-25. Po keto cfare jane per ty zoti Agustin

Po per hir te se vertetes problemi yt i dashur eshte se te mungon kthjelltesia jo per te kuptuar thelbin pozitiv madje kombetar te atyre qe kam shkruar une po edhe per ti formular qarte mendimet e tua se per parashtrim argumentesh nga ana jote as qe mund te behet fjale.

Ti fillimisht duhet te mesosh te lexosh. Ne asnje vend te artikullit tim nuk kam thene sic pretendon ti se gjuha letrare shqipe duhet te pasqyroje me se pari kam ba e bana sesa kam bere e bera e budallaqe si keto.

Me fal se nuk eshte ne natyren time te shkruaj keshtu po mungeses tende te respektit e pergjegjesise nuk ka rruge tjeter per tju pergjigjur.

I dashur ti nuk ke kuptuar asgje nga ato qe kam shkruar une prandaj te lutem ose lexoji dhe perpiqu ti kuptosh dhe po deshe te ndihmoj edhe une po mos fol percart se kjo nuk te nderon as ty as edhe ndonje tjeter qe mund te fshihet prapa teje.

Nuk e kam fajin une ne qofte se them keshtu po fraza te njejta dhe nje menyre po aq alogjike te te menduarit e kam ndeshur edhe nje here tjeter tek dikush si puna jote po nuk kam pasur as kohe as deshire ti pergjigjem. Dua te them se jeni nje sere ju qe i jeni bere rrodhe kesaj shoqerie per ta penguar emancipimin e saj po kot e keni e verteta i dashur vonon po nuk harron.

Per mua do te ishte kenaqesi te ballafaqoja pikepamjet e mia qe jane rezultat i nje pervoje e perkushtimi qe do te duhej te te imponontete pakten respekt me pikepamjet e kujtdo tjeter qe e shqeteson e verteta po me vjen keq se ti je shume larg ketyre standardeve.

Ne reagimin tend qe ne fillim ka mllef dhe perpjekje per klasifikime qe vetem me shkencen nuk kane te bejne.

Po ti cfare kerkon ti imponosh lexuesit me ato qe shkruan qe ne fillim te artikullit tend i cili do te duhej te kishte fryme shkencore sepse i tille eshte edhe artikulli im me te cilin ti kerkon te polemizosh.

Cmitizimi shkruan ti qe ne fillim eshte nje thike me dy presa qe pret nga ajo ane qe e drejton njeriu sipas qellimeve qe ka.

Pra se pari ti preokupimin tim shkencor kerkon ta etiketosh si nje thike. Ketu edhe mund te kesh te drejte sepse artikulli im eshte kritike ndaj pohimeve te paargumentuar te gjuhesise shqiptare te pasluftes per historine e shqipes standarde dhe ti mund ta quash edhe thike po jo thike per te vrare sic mendon ti po thike kirurgu qe perpiqet te sheroje plage.

Se dyti ti preokupimin tim shkencor kerkon ta etiketosh si mjet asgjesimi si antikombetar e me the e te thash tamam sic benin dikur perfaqesuesit e gjuhesise shqiptare te pas luftes ndaj profesoreve tane te nderuar.

Te ne shkruan ti ne vazhdim nen pretekstin e luftes kunder totalitarizmit cmitizimi eshte perdorur si mjet asgjesimi duke i rene ndesh edhe interesave kombetare. Keshtu u bene perpjekje per te cmitizuar heronj te luftes se Dyte Boterore p.sh. heronjte e Vigut Plakun e Vlores Ismail Qemali heroin kombetar Skenderbeu kurse tani na behet thirrje te cmitizojme historine e shqipes standarde.

Ti ben nje gabim fatal logjik ngaterron ose ve ne nje plan historine plotesisht te vertete dhe te lavdishme te Skenderbeut qe dikush sot do ta cmitizoje kupto zhvleftesoje me kritiken ndaj shpjegimeve te dhena pas luftes per historine e standardizimit te shqipes. Je me mend a po pa mend ti

Te mbrosh historine e vertete dhe me vlera kombetare dhe nderkombetare te Skenderbeut eshte detyre e kujtdo qe vlereson te verteten po te mbrosh te pavertetat e thena per historine e standardizimit te shqipes standarde kujdes se ti me duket nuk kupton dallimin ne mes te shqipes standarde me shpjegimet e dhena per historine e formimin e saj jane dy gjera krejtesisht te ndryshme i dashur aq te ndryshme sa cjane nga njera ane Skenderbeu me bemat e tij historike dhe nga ana tjeter historia e shkruar nga ndonje pseudoshkencetare per te. Eja ne vete po te duash te besh nje paralelizem une nuk kam kerkuar cmitizimin kupto zhvleresimin e Skenderbeut dhe te bemave te tij por cmitizimin zhvleresimin e historise se shkruar nga pseudot per Skenderbeun. Me qarte dhe ne menyre me te thjeshtesuar se kaq nuk mund te shpjegohem.

Edhe nje gje tjeter te kritikosh te pavertetat e gjuhesise shqiptare te pasluftes per historine e standardizimit te shqipes dhe te mos pranosh mitizimin e tyre do te thote te luftosh per te verteten. Te pavertetat zoteri nuk mund te jene me interes kombetar. Vetem ne ate shoqeri qe lame pas genjeshtrat shpalleshin si te verteta dhe mitizoheshin pikerisht sepse ishin te paverteta dhe pse vetem keshtu arrihej betonizimi i atij sistemi qe mbahej vetem me genjeshtra. Nostalgjiket e atij pushteti ne pamundesi per ta rikthyer ate perpiqen te ruajne nder te tjera edhe genjeshtrat e perfaqesuesve te tij me cdo kusht dhe me cdo mjet. Dhe me vjen keq po ti je bere me dashje ose pa dashje pjese e pandashme e tyre.

Ti dhe kategoria jote keni marre persiper per te mbrojtur gjithcka nga ai sistem qe ne thelbin e se keqes se tij kishte neperkembjen e vlerave kombetare. Po po ti dhe kategoria jote jeni ende nen efektin e droges pesedhjetevjecare qe njerezit me mendje te kthjellte dhe pergjegjesi kombetare po perpiqen tua shkulin nga trute dhe nga trupi po qe me sa duket do te duhet edhe shume kohe. Po kjo eshte nje rruge pa kthim prapa i dashur. Dhe mjere ata qe nuk arrijne ose nuk duan ta kuptojne.

Po le te kthehemi te artikulli yt.

Ti i dashur flet per thika per mjete asgjesimi u pergjigjesh pra argumenteve te mia shkencore me mjete te tjera kerkon ta politizosh kerkon ta fyesh madje ta laquoasgjesoshraquo laquokundershtarinraquo me emertesa te tilla bajate te dala jashte mode ne gojen e seres suaj si antikombetar e me the e te thash. Ti flet njesoj si sera jote ne vaktit. Lexo parathenien e librit dhe do te kuptosh se nuk je tjeter vecse njepapagall i keq qe riprodhon ato qe kane thene para teje koleget e seres sate. E vecanta jote eshte se ti nuk je vecse nje beniamin i tyre pa vlere. Dhe keto qe po i shkruaj mos mendo se po i shkruaj per ty se ti nuk e meriton respektin tim po per ata nga te cilet e ke frymezimin per te mos thene me teper.

Nga ato qe lexon ne fillim po edhe nga ata qe lexon ne vazhdim behet e qarte se per ty nuk ka rendesi e verteta shkencore e ketu ndahemi perfundimisht jo vetem me ty po edhe me te gjithe ata si ty qe nuk u intereson e verteta shkencore ose cka eshte me keq qe kane frike nga e verteta shkencore.

Po perse i quan te nevojshme qe ne nje diskutim shkencor per historine e standardizimit te shqipes te flasesh per specializimin tim ne fushen e fonetikes ne France. Cfare lidhjeje ka ndermjet pikepamjeve te mia per historine e standardizimit te shqipes me ate qe ti e quan specializim. Ti nuk ke asnje informacion te sakte lidhur me kete problematike dhe kjo kuptohet thjesht kur thua se kam qene per specializim laquokater vjetraquo ne France. E verteta eshte se une kam bere studimet pasuniversitare ne Universitetin e Sorbones dhe kam mbrojtur doktoraten nen drejtimin e profesorit te shquar francez Rene Gsell me rezultatin laquoShume i nderuar dhe me pergezimet e juriseraquo. Ti ia atribuon vajtjen time per specializim ish-drejtorit te institutit dhe shtetit komunist. Ketu ka nje pjese te se vertetes sepse pa pelqimin e tyre nuk ishte e mundur te shkoja jashte shtetit po ti nuk di shume te verteta te tjera qe kur do ti marresh vesh besoj se do ta mbyllesh sqepin dhe nuk do te kesh kurajon te degjosh se cthuhet neper rruge ose neper kafene per te me bere mua presion qe te mos te them te verteten per problemet shkencore. Jo i dashur leri zanatet e grupeve grupazheve te vjetra e te reja ne fushen e gjuhesise dhe ktheje fytyren andej nga lind ai diell qe ka filluar te ndricoje token dhe mendjet e kthjelleta te atij vendi qe nuk ua ka borxh tia zini rrugen e tia prishni te ardhmen.

Ti shkruan se une paskam thene se laquosi tipare dalluese me te rendesishme qe duhet te jene te pranishme ne njesine baze te gjuhes letrare mund te vleresohen hundoresia zanore e gegerishtes qe mungon ne toskerishte dhe prania e fonemes zanore te theksuar e ne toskerishte e cila mungon ne gegerishte geg. nan / tosk. nene per shkak se keto lidhen me inventarin e fonemave dhe vecorite e funksionimit te sistemit fonetik te dy dialekteve te shqipes

Ku i gjete keto budallalleqe ne artikullin tim Genjen i dashur ose nuk ke kuptuar se cfare kam thene une lidhur me keto dukuri.

Mjafton kjo e pavertete qe ma atribuon mua diten per diell per te kuptuar se ti nuk je i shkences po i mejdanit se ti je nje nga atahellip qe nuk ke ndermend ta fitosh buken hallall me pune dhe me djerse. E po jemi shume larg i dashur vazhdimi i bisedes me ty nuk me ben nder prandaj do ti lutem Zotit qe te te ndihmoje te dalesh sa me shpejt nga bataku ku je futur sa nuk eshte vone.

Më shumë nga Kultura