I njejti cmim per jeten dhe vdekjen

I degjuar shume pak ne vendin e tij te lindjes i botuar pa kujdesin e duhur ne komunitetin shqiptar qe ende spo shkeputet plotesisht nga ankthi i miteve te komunizmit me nje kolane te jashtezakonshme veprash artistike ne proze 12 ne shqip e 15 ne rumanisht Adrian Kycyku meriton te nderohet si nje kont i vertete i letrave. Tashme Shqiperia ka nje shkrimtar tjeter te permasave boterore jo per sasine e veprave por per stilin magjik per arkitekturen krejt te re ne shume prej veprave te tij per mesazhet kombetare e universale me guxim intelektual jo te zakonte. I perkthyer botuar e vleresuar ne rumanisht hungarisht gjermanisht spanjisht anglisht sllovakisht etj.

I degjuar shume pak ne vendin e tij te lindjes i botuar pa kujdesin e duhur ne komunitetin shqiptar qe ende spo shkeputet plotesisht nga ankthi i miteve te komunizmit me nje kolane te jashtezakonshme veprash artistike ne proze 12 ne shqip e 15 ne rumanisht Adrian Kycyku meriton te nderohet si nje kont i vertete i letrave. Nje shkrimtar i famshem nuk zbeh aspak nje shkrimtar tjeter te famshem nje psikologji e kundert eshte pasoje e paranojes se miteve dhe rrenojave te tyre jo pak te rrezikshme. Tashme Shqiperia ka nje shkrimtar tjeter te permasave boterore jo per sasine e veprave por per stilin magjik per arkitekturen krejt te re ne shume prej veprave te tij per mesazhet kombetare e universale me guxim intelektual jo te zakonte.

Veprat e tij jane perkthyer botuar e vleresuar ne rumanisht hungarisht gjermanisht spanjisht anglisht sllovakisht etj. Ai ka terhequr vemendjen e personaliteteve me te shquara te kritikes bashkekohore te kontinentit europian e me tej. Qe ne botimin e romanit te pare ne Rumani Viti kur u shpik mjellma dhe Mortet ne Prishtine shtypi letrar i ketyre vendeve shkroi gjate e me entuziazem duke njoftuar auditorin serioz te letersise se po i vinte nje mjeshter i metafores.

Pavarsisht se eshte shkruar ne mediat e ketushme ne menyre sporadike mendoj deri ne bindje se ndaj tij eshte mbajtur qendrim jo profesional e gati - gati cinik. Mjafton te permendet fakti qe as nga Ministria e Kultures e as nga konkursi Balkanica nuk eshte paraqitur e as nuk eshte vleresuar ky personalitet. Ne nje interviste Kycyku thote Globalizmi vendos tashme ne masa te ndjeshme ecurine e kumtit artistik. Besoj se kjo i jep pergjigje me se te kuptueshme kujtdo qe verehet me mosbesim para ardhjes se ketij personaliteti ne kontinentin e letrave.

Personazhe si Homeckena Home te befasojne te rrembejne ne universin e tyre sa tragjik aq komik duke te bere te shikosh nje pjese te vetvetes primtivizmin dhe trimerine intelegjencen e porsazgjuar dhe hutimin ne metropolin e Shqiperise e ne metropolet ne planet. Tek Home emer i mbetur si produkt i pershendetjes se tij Ho mo ckena qe e perndjek ne Tirane e kudo shihet njeriu i zbritur nga malesia i rene ne kontakt me qyteterimin. Ai-Ne ka nje keshtjelle e nje arme ne shtatin e tij. Ne nje kuriozitet mesova se nje pacienti i kish mbire nje pishe ne mushkeri Ne te gjitheve na ka mbire arma nen kafke krenaria sinqeriteti e bujaria deri ne relike primitive. Megjithate Home smund te krahasohet me Don Kishotin sic eshte thene per te. Jo. Ai eshte nje shpat i shkeputur nga majat e alpeve rreshqet ndoshta si nje cope akulli drejt ngrohjes globale prane qyteteve neper bote i bindur per kullen dashurine veveten dhe emrin real te asimiluar diku.

Tek romani Lumenjte e Saharase te mahnit realizmi magjik ku shkrihet mrekullisht eseja me rrefimtarine publicistika me poezine tabloja me filozofine.

Tek Uria per buken e qiellit te shokon poeti shqiptar qe ndoshta eshte nje sozi e Ho me ckena nje version i tij neper mjedise te cuditshme. Portrete qe te kujtojne Gojan sa te mrekullojne po aq trishtuese. Sa mendon se ke te besh me nje roman policor kupton se je ne vorbullen e realitetit ku jeton.

Adrian Kycyku e ka marre globin ne duar si nje gogel e rrotullon dhe vezhgon e studion dhe e dallon nga bashkekombasit poetin shqiptar poetin shqiptar te mpleksur ne shtepi vdekataresh pa fytyre paralitike emra kafshesh qe gjuajne minj dhe minj qe gjuajne shkronja. Eumlshte aty sa psikologjia e Femres se Bukovskit po aq realizmi magjik i Markezit sa kapercimi pindarik i Buxatit po aq realizmi theres i Honore De Balzak.

Nje ngjizje e te gjithe stileve ne nje stil te rralle i nje autori i cili smund te mos te ishte shqiptar i ngjizur midis primitivizmit dhe qyteterimit legjendave e bemave reale virgjerise se natyres e cvirgjerimit te personalitetit butaforik.

Ne kerkim te vrasjes se zonjes Tas zbulohet mjedisi personat qe e banojne jetesa pa synim macka poeti Fuola doktori Namesi e te tjere.

Dialogu i shkathet filozofia meditative zhbirimi publicistik metafora brilante imazhi trondites e simbolika nuk te lene te leshosh librin nga dora.

Une nuk jam i tanishem kam lindur me vone. Shqiptaret lindin per disa epoka njeheresh. Te gjithe do te binden nje dite per kete dhe do tju vije keq qe ajo kohe nuk me perfilli sic e meritoja. Uria per buken e gojesf.59hellipKisha degjuar se shqiptaret ishin nje komb i vecante dhe ishin te afte te benin cdo gje sepse i vinin te njejtin cmim jetes dhe vdekjes f.59hellip.kete epoke nuk e sundon as muza e poezise as ajo e prozes as ajo e vdekjes e vrasjes e shthurjes e vetvrasjes por Muza e lojeshellip f.18.

Te kujtohet pak Nicja i perfolur i frikshem e perseri i domosdoshem qe ndricon anet e erreta te jetes por kurresesi nuk preferon vetvrasjen e gjithcka behet ne emer te deshires e domosdoshmerise per perkryerjen e te mires qe merr persiper ta realizoje arti prej eterve te tyre te medhenj.

Muza e Lojes.

Ne Muzen e Lojes nje jete te tere planeti rrotullohet ne boshtin e kesaj muze pra te Lojes se pafund.

Me tha se ne ballkanasit ne vend te gjakut kishim leng prej lufte e poezie. Nga shperdhembja e etjes ne lufte me poezine buronte sipas saj nevoja jone per te shkaterruar per te vetvrare.

Fundi i kesaj hipoteze apo nenshkrimi i kesaj teze te frikshme mban shenimin e meposhtem

Nga perkthimi i jetes se shqiptarit mora vesh se e verteta mbi vdekjen e zonjes Tas fshihej ne nje fjale te vetme te te gjithe pjesemarresve ne lojehellip

Ndersa me elegancen e komedianit dhe me pashpirtshmerine e tragjedianit pohon ne faqen 73

Sepse ai kish zhvendosur atdheun e vet tjeterkund. Kur te vinte koha dhe kohen vetem pleqte e dinin ai po te ishte ende gjalle por edhe ndonje shqiptar tjeter ne vend te tij do te hanin malin prej letre domethene librin sa nje mal dhe do te benin prape Shqiperine ndashShqiperi.

hellipPor disa fragmente eshte veshtire te japin qofte imazhin e perafert te ketij shkrimtari pa lexuar romanin Syri qe kam bindjen se eshte nder veprat me te arrira ne Evropen lindore e cila ende qendron e perfshire nen kthetrat e miteve te Komunizmit.

Ky liber i vetmi i botuar sakte ne Sh.B.Ideart prej Arian Lekes ne tetor te vitit 2007 cuditerisht ska terhequr vemendjen e kritikes se vete letrareve dhe te medias. Te mbetur ne gracken e komercialitetit politik ekonomik ndoshta ne kthetrat e Katovices letrare u qendrua me muaj te tera me librin Ishull... te Blushit duke mbajtur lupat nga te gjitha anet per te gjetur patjeter gjenialitetin artistik duke u ngaterruar jo pak here me historine. Dhe su fol per vepren Sy te Adrian Kycykut ashtu sic u be dhe me vepren Funerali i pafundem te Visar Zhitit me E kuqja e demave te Mira Meksit me Gruaja me urdher te ujkut te Petraq Ristos etj

Cfare eshte romani Sy Nje roman me permasen e epopese qe kryen operacionin e Shqiperise ne 60 vite 1945-2005. Po. Virtuozi Kycyku e ka vendosur Shqiperine ne tehun e bisturise intelektuale filozofike artistike metaforike ne tryezen e kirurgjise se tij me vezhgim e investigim te pazakonte me guxim e pa asnje autocensure me shkathtesi dhe bindje se pa kryer ate autopsi veshtire se do te kemi ndonjehere nje Shqiperi per te qene.

Qe ne faqet e para do te perballemi me tre peshkatare pa koke dhe rreth tyre vorbullojne Shoku e zoti Themi Haki Ujera Misto Fotografi Afrim Katrahura Agimi i Zukut te vdekjeve Koco Puthja Sterputhja Jaho Munaveri e te tjere dhe kudo gjendet Syri vezhgues si ai i Mona Lizes qe te perndjek tmerrshem e te le pa gjume.

Ironia therese e dhimbshme si tehu i bisturit qe te prek ne kocke te perndjek kudo ne kete Sy te pameshirshem jotolerant te cilin jo pak veta do ta quanin mizor.

Ata peshkatare pa koke jane shqiptaret e gjysem shekullit komunist te cilet vendosen te preferonin me buje qe te rrinin pa koke duke mbajtur mbi qafat e tyre te prera idhujt politike qofshin keta edhe nje avangarde pa shkolle e injorante. Te shnderruar ne komunitetin e pleqve qe ulen lulishteve dhe tjerrin pambarimisht tregimet e luftes se dyte boterore ne Shqiperi nuk i shkon kujt ne mend te merret me figura te tjera me permasa si Adrian Kristian Kycyku. Ne kete matuferi te qellimte vazhdojne te lulezojne mitet paranojake te Komunizmit.