ISSH: Kontributet, kosto per biznesin ulet 14%
Ulja me 5 per qind e takses per pensionet nuk do te ndikoje ne fondin e pensioneve. Nendrejtori i Institutit te Sigurimeve Shoqerore, Ali Emini, shprehet se "ne nuk kemi te bejme fare me ndonje prekje te fondit apo me ndonje rrezik te tij per pensionistet, perkundrazi eshte parashikuar qe pervec kesaj uljeje qe do te filloje nga data 1 maj, te filloje dhe nje rritje e pensioneve me 10% ne qytet dhe 15% ne fshat". Sipas Eminit, ligji per uljen e normes se kontributit pritet te hyje ne fuqi me 1 maj te ketij viti dhe parashikohet qe te rrise ne menyre te ndjeshme edhe numrin e kontribuuesve. Nga ana tjeter, ulja e normes se kontributeve te sigurimeve shoqerore me 5% pritet te ndikoje ndjeshem edhe ne reduktimin e punes se zeze, si dhe te rrise numrin e qytetareve qe kerkojne te derdhin kete kontribut. Nendrejtori i ISSH-se, Emini, sqaron gjithashtu se ulja me 5% do te jape efekte te uljes se kostos se bizneseve per mbi 14%. "Efektet financiare te ketij reduktimi ne total parashikohen qe te jene rreth 8 miliard leke, nga te cilat 5 miliard jane efekte ne ulje te kostos se bizneseve", ka deklaruar Emini. Keshtu, taksa e sigurimeve shoqerore per punedhenesin, duke filluar nga 1 maji i 2009, pritet te ulet me 5%. Kjo mase e ndermarre nga qeveria ne kuader te lehtesimit fiskal te biznesit pritet te hyje ne fuqi ne 1 maj 2009. Rreth 50 milion dollare ne vit, pra 4 miliard leke, pritet te ikin nga arkat e shtetit dhe te mbeten ne duart e punedhenesve dhe investitoreve shqiptare. Kjo perkon ne kohe me nje reforme tejet te thelle qe po dizenjohet tashme ne zyrat e qeverise ne fushen e pensioneve dhe qe do te kete dy fronte kryesore: se pari, reformimin e sistemit ekzistues, i cili bazohet ne solidaritetin e brezave me fokus te vecante tkurrjen e degeve te sigurimit si aksidentet, papunesia, barrelindjet, semundjet dhe mbajtjen gjalle te te vetmes dege te rendesishme qe eshte sigurimi pensional. Gjithashtu, projektligji per sigurimet shoqerore, parashikon ndryshime te rendesishme ne masen e kontributit, e cila paguhet nga punedhenesi per financimin e perfitimeve qe ofron sistemi i sigurimeve shoqerore. Meqenese reduktimi i mases se kontributeve do te jape efekte ne uljen e kontributit ne 5 deget e sigurimit, ai do te kete efekte edhe ne uljen e mases se kontributit te sigurimeve shoqerore te personit te vetepunesuar. E thene ndryshe, nga 1 maj, masa e kontributit te sigurimit shoqeror do te ulet me 5 njesi, duke kaluar nga 29.5 ne 24.5%. Ky projekt ka te beje me lehtesimin e veprimtarise se subjekteve nga barra e kontributeve, duke krijuar mundesite per rritjen e numrit te kontributpaguesve ne sistemin e sigurimeve shoqerore, shmangien e veprimtarise joformale dhe krijimin e raporteve me te drejta ne zerat e shpenzimeve me synimin e deklarimit te pagave e te shperblimeve.
Regjistrimi i subjekteve, sipas derdhjes se kontributeve
Personat juridike, publike, private dhe personat fizike, qe fillojne veprimtari ekonomike per here te pare, jane te detyruar te regjistrohen ne Qendren Kombetare te Regjistrimit dhe ne strukturat tatimore, sipas rregullave te percaktuara me ligj. Regjistrimi i subjekteve, ne baze te te dhenave te sigurimeve shoqerore dhe mbyllja e veprimtarise, behen sipas rregullave te percaktuara me vendim te Keshillit te Ministrave. E thene ndryshe, regjistrimi eshte nje akt administrativ, qe nuk tregon detyrim per mbulimin me sigurime shoqerore". Nderkohe, burime zyrtare nga ISSH bejne te ditur se masa aktuale e kontributit te sigurimit shoqeror qe paguhet nga punedhenesit dhe punemarresit per te pese deget e sigurimit, eshte 29.5 per qind e pages bruto. Per efekt te pageses ne fondin e sigurimeve shoqerore, masa e pergjithshme e kontributeve, pra 29.5%, ndahet ndermjet punemarresve dhe punedhenesve. Punemarresit paguajne kontribut ne masen 9.5 per qind te pages bruto, ndersa punedhenesit 29 per qind te kesaj page.
Masa e kontributit per personat ne nevoje
Per personat e vetepunesuar dhe per anetaret e papaguar te familjes, te cilet jetojne e punojne me personin e vetepunesuar, per arsye te mosmbulimit te deges se semundjeve, aksidenteve dhe te papunesise, masa e kontributit eshte 26.2 per qind e pages bruto, minimale dhe paguhet totalisht nga personi i vetepunesuar. Pervec sigurimit shoqeror, punedhenesit, personat e punesuar dhe te vetepunesuarit, paguajne edhe kontribute te sigurimeve shendetesore dhe konkretisht, te punesuarit 3.4 per qind te pages bruto, ndersa te vetepunesuarit 7 perqindeshin e pages minimale, te caktuar nga qeveria. Edhe ne kete rast, per efekt pagese, kontributi i te punesuarit, ndahet ndermjet tij dhe punedhenesit ne raportet 50 per qind me 50 per qind, ndersa i vetepunesuari e perballon totalisht vete kete kontribut.
Fermeret, si mund te perfitojne pension te pjesshem
Sipas nenit 34 te Ligjit nr. 7703, personat e siguruar per nje kohe me pak se 35 vjet dhe me shume se 15 vjet sigurimi (ndryshuar me ligjin 9337, date 21.04.2005, nga 20 vjet qe ishte), kane te drejte te perfitojne pension te pjesshem pleqerie kur kane arritur 65 vjec burri dhe 60 vjec gruaja. Duke siguruar periudhat nga viti 1993 deri ne periudhen e plotesimit te moshes per pension, behet e mundur qe ata persona, te cilet per arsye te ndryshme nuk arrijne te kene vitet e mjaftueshme per pension te pjesshem, me derdhjen e kontributeve si fermer te arrijne ta perfitojne ate. Kjo vlen edhe per ata persona, te cilet per arsye shendetesore behen invalide.
Baza e te dhenave per te siguruarit, ul abuzimet
Perfundimi i bazes se te dhenave per te gjithe kontributpaguesit, do te permiresoje se tepermi punen e Institutit te Sigurimeve Shoqerore, duke eliminuar plotesisht abuzimet apo shperdorimet ne skemen e sigurimeve shoqerore. Nga ana tjeter, ky informatizim shkurton ne menyre te dukshme kohezgjatjen e lidhjes se nje pensioni, me synimin qe perfitimi i pensionit te behej ne muajin pasardhes pas marrjes se pages se fundit. Ky program i ri, sipas specialisteve, do te lejoje nje aplikim korrekt te ligjit, matjen e indikatoreve kyc te performances dhe transparence ne procesin e politikeberjes, evidencen bazuar ne vendimmarrje dhe menaxhimin e rrisqeve. Nje funksion i sistemit suplementar mund te zhvillohet dhe shtohet per programin ne nje faze te dyte te zhvillimit te programit, qe eshte sistemi i pajtimit. Ashtu sikurse dihet, sherbimi i pageses se kontributeve te detyrueshme te sigurimeve shoqerore dhe shendetesore, bazuar ne Ligjin nr.9136, date 11.09.2003, "Per mbledhjen e kontributeve te detyrueshme te sigurimeve shoqerore dhe shendetesore ne Republiken e Shqiperise", kaloi prane organeve tatimore. Sipas tyre, nevojitet nje angazhim maksimal nga te dy institucionet dhe nga bizneset per informatizimin e sistemit te pagesave te kontributeve per te gjithe kontributpaguesit, per te pasur ne cdo kohe historikun e sigurimit per cdo te siguruar dhe informuar sistematikisht cdo kontributpagues.
Sigurimet shendetesore, kush s'paguan gjoba nga 20 deri 60 mije leke
Instituti i Sigurimeve Shendetesore ka percaktuar te gjitha kategorite qe behen pjese e derdhjes se detyruar te sigurimeve shendetesore. Burime nga perfaqesuesit zyrtare te ketij institucioni bejne te ditur se, projektligji per sigurimet shendetesore parashikon penalitetet dhe gjobat per evazion, pagesa te vonuara dhe zgjidhje te kontrates nese shkelen rregullat dhe procedurat per regjistrim, identifikim, llogaritje te pageses se kontributeve. "Mosregjistrimi ndeshkohet me gjobe deri ne masen 60 mije leke per punedhenesit dhe 20 mije leke per personat e vetepunesuar dhe personat e tjere te siguruar, te detyruar per te paguar kontribute", behet e ditur ne projektligjin e hartuar nga Instituti i Sigurimeve te Kujdesit Shendetesor, duke shtuar se vonesat e punedhenesve ne konfirmimin e kontributeve te paguara dhe deklarime te tjera, ndeshkohen me gjobe ne masen prej 10% te kontributeve objekt i voneses. Ndersa, sa i takon vonesave per personat e punesuar ne vertetimin ose informimin ne Fond te kontributeve te paguara, ndeshkohen me gjobe ne masen 20 mije leke. Gjithashtu, ne projektligj parashikohet qe evazioni per pagesen e kontributeve, deklarimi i kontributeve me te uleta dhe vertetimi i rreme, kur nuk perbejne veper penale, denohen me nje gjobe deri ne 100 mije leke. "Mosderdhja e kontributeve te mbajtura nga punemarresit, denohet si mashtrim sipas Kodit Penal dhe informacioni i vonuar mbi ndryshimet per llogari te personave te siguruar denohet me nje gjobe deri ne 20 mije leke dhe vonesat per llogari te kontribuuesve, me gjobe deri ne 60 mije leke", behet e ditur ne projektligjin e ISKSH-se.
Regjistrimi i subjekteve, sipas derdhjes se kontributeve
Personat juridike, publike, private dhe personat fizike, qe fillojne veprimtari ekonomike per here te pare, jane te detyruar te regjistrohen ne Qendren Kombetare te Regjistrimit dhe ne strukturat tatimore, sipas rregullave te percaktuara me ligj. Regjistrimi i subjekteve, ne baze te te dhenave te sigurimeve shoqerore dhe mbyllja e veprimtarise, behen sipas rregullave te percaktuara me vendim te Keshillit te Ministrave. E thene ndryshe, regjistrimi eshte nje akt administrativ, qe nuk tregon detyrim per mbulimin me sigurime shoqerore". Nderkohe, burime zyrtare nga ISSH bejne te ditur se masa aktuale e kontributit te sigurimit shoqeror qe paguhet nga punedhenesit dhe punemarresit per te pese deget e sigurimit, eshte 29.5 per qind e pages bruto. Per efekt te pageses ne fondin e sigurimeve shoqerore, masa e pergjithshme e kontributeve, pra 29.5%, ndahet ndermjet punemarresve dhe punedhenesve. Punemarresit paguajne kontribut ne masen 9.5 per qind te pages bruto, ndersa punedhenesit 29 per qind te kesaj page.
Masa e kontributit per personat ne nevoje
Per personat e vetepunesuar dhe per anetaret e papaguar te familjes, te cilet jetojne e punojne me personin e vetepunesuar, per arsye te mosmbulimit te deges se semundjeve, aksidenteve dhe te papunesise, masa e kontributit eshte 26.2 per qind e pages bruto, minimale dhe paguhet totalisht nga personi i vetepunesuar. Pervec sigurimit shoqeror, punedhenesit, personat e punesuar dhe te vetepunesuarit, paguajne edhe kontribute te sigurimeve shendetesore dhe konkretisht, te punesuarit 3.4 per qind te pages bruto, ndersa te vetepunesuarit 7 perqindeshin e pages minimale, te caktuar nga qeveria. Edhe ne kete rast, per efekt pagese, kontributi i te punesuarit, ndahet ndermjet tij dhe punedhenesit ne raportet 50 per qind me 50 per qind, ndersa i vetepunesuari e perballon totalisht vete kete kontribut.
Fermeret, si mund te perfitojne pension te pjesshem
Sipas nenit 34 te Ligjit nr. 7703, personat e siguruar per nje kohe me pak se 35 vjet dhe me shume se 15 vjet sigurimi (ndryshuar me ligjin 9337, date 21.04.2005, nga 20 vjet qe ishte), kane te drejte te perfitojne pension te pjesshem pleqerie kur kane arritur 65 vjec burri dhe 60 vjec gruaja. Duke siguruar periudhat nga viti 1993 deri ne periudhen e plotesimit te moshes per pension, behet e mundur qe ata persona, te cilet per arsye te ndryshme nuk arrijne te kene vitet e mjaftueshme per pension te pjesshem, me derdhjen e kontributeve si fermer te arrijne ta perfitojne ate. Kjo vlen edhe per ata persona, te cilet per arsye shendetesore behen invalide.
Baza e te dhenave per te siguruarit, ul abuzimet
Perfundimi i bazes se te dhenave per te gjithe kontributpaguesit, do te permiresoje se tepermi punen e Institutit te Sigurimeve Shoqerore, duke eliminuar plotesisht abuzimet apo shperdorimet ne skemen e sigurimeve shoqerore. Nga ana tjeter, ky informatizim shkurton ne menyre te dukshme kohezgjatjen e lidhjes se nje pensioni, me synimin qe perfitimi i pensionit te behej ne muajin pasardhes pas marrjes se pages se fundit. Ky program i ri, sipas specialisteve, do te lejoje nje aplikim korrekt te ligjit, matjen e indikatoreve kyc te performances dhe transparence ne procesin e politikeberjes, evidencen bazuar ne vendimmarrje dhe menaxhimin e rrisqeve. Nje funksion i sistemit suplementar mund te zhvillohet dhe shtohet per programin ne nje faze te dyte te zhvillimit te programit, qe eshte sistemi i pajtimit. Ashtu sikurse dihet, sherbimi i pageses se kontributeve te detyrueshme te sigurimeve shoqerore dhe shendetesore, bazuar ne Ligjin nr.9136, date 11.09.2003, "Per mbledhjen e kontributeve te detyrueshme te sigurimeve shoqerore dhe shendetesore ne Republiken e Shqiperise", kaloi prane organeve tatimore. Sipas tyre, nevojitet nje angazhim maksimal nga te dy institucionet dhe nga bizneset per informatizimin e sistemit te pagesave te kontributeve per te gjithe kontributpaguesit, per te pasur ne cdo kohe historikun e sigurimit per cdo te siguruar dhe informuar sistematikisht cdo kontributpagues.
Sigurimet shendetesore, kush s'paguan gjoba nga 20 deri 60 mije leke
Instituti i Sigurimeve Shendetesore ka percaktuar te gjitha kategorite qe behen pjese e derdhjes se detyruar te sigurimeve shendetesore. Burime nga perfaqesuesit zyrtare te ketij institucioni bejne te ditur se, projektligji per sigurimet shendetesore parashikon penalitetet dhe gjobat per evazion, pagesa te vonuara dhe zgjidhje te kontrates nese shkelen rregullat dhe procedurat per regjistrim, identifikim, llogaritje te pageses se kontributeve. "Mosregjistrimi ndeshkohet me gjobe deri ne masen 60 mije leke per punedhenesit dhe 20 mije leke per personat e vetepunesuar dhe personat e tjere te siguruar, te detyruar per te paguar kontribute", behet e ditur ne projektligjin e hartuar nga Instituti i Sigurimeve te Kujdesit Shendetesor, duke shtuar se vonesat e punedhenesve ne konfirmimin e kontributeve te paguara dhe deklarime te tjera, ndeshkohen me gjobe ne masen prej 10% te kontributeve objekt i voneses. Ndersa, sa i takon vonesave per personat e punesuar ne vertetimin ose informimin ne Fond te kontributeve te paguara, ndeshkohen me gjobe ne masen 20 mije leke. Gjithashtu, ne projektligj parashikohet qe evazioni per pagesen e kontributeve, deklarimi i kontributeve me te uleta dhe vertetimi i rreme, kur nuk perbejne veper penale, denohen me nje gjobe deri ne 100 mije leke. "Mosderdhja e kontributeve te mbajtura nga punemarresit, denohet si mashtrim sipas Kodit Penal dhe informacioni i vonuar mbi ndryshimet per llogari te personave te siguruar denohet me nje gjobe deri ne 20 mije leke dhe vonesat per llogari te kontribuuesve, me gjobe deri ne 60 mije leke", behet e ditur ne projektligjin e ISKSH-se.