Ikja drejt shtigjeve t reja
10 dhjetori i vitit 2007 sht caktuar si dat kur tre t derguarit e bashksis ndrkombtare, t anagazhuar pr t arrit nj marrveshje pr statusin e Kosovs, duhet ti raportojn Sekretarit t Prgjithshm t OKB-s pr rezultatet e tyre n kt mision, t cilin q tani mund ta kualifikojm si ``Impossible mission`` (mision i pamundur) pr arritjen e nj marrveshje mes palve. Rust vetm kan paralajmruar se kjo nuk do t jet data e fundit dhe se procesi nuk do ta ket fundin e shpesh deklaruar, pavarsi t mbikqyrur. Antari rus i treshes pr statusin e Kosovs n paraqitjen e tij t par ka deklaruar se, i tr procesi do t jet brenda kornizave t Rezoluts 1244. Kjo sht nj deklarat q paralajmron vshtirsi n proces, por edhe mundsin e dshtimit n gjetjen e nj zgjidhje. Perndimi, nse nuk arrihet nj marrveshje e re mes palve. Paralajmron si do ta fus n zbatim pakon e Ahtisarit, pala shqiptare nuk pranon asgj me pak se ajo q sht propozuar nga z. Ahtisari, ndrsa q serb nuk ofrojn asgj me shum se autonomi. Pra, kemi katr qendrime t ndryshme. Q mund t saktsojm se cili do t triumfoj.
Kur shtja e statusit t Kosovs u zhvendos nga Kshilli i Sigurimit drejt Grupit t Kontaktit, kjo u kuptua si e drejt, edhe pse n fakt ishte vrejtja me serioze q iu b procesit. Ishte nj paralajmrim se nuk do t arrihet asgj, se nuk do t ket lehtsim n vendimmarrje, prkundrazi do t ket komplikime, zvarritje dhe paartsi edhe me t mdha, pr t mos thn se kjo lvizje ka qen taktik e diplomacis ndrkombtare pr t fituar koh n proces. Edhe pse u deklarua se ky veprim ishte shpetim i procesit nga dshtimi, prshkak t krcnimit rus me Veto, me tpr ka qen nj dorzim i procesit diplomatik n duart e diplomatve rus. Animi drejt ksaj qasje ka qen fitore e pastr e diplomacis ruse, madje nj fitore q mund t prseritet n muajt e ardhshem. Ishte dorzim para kokfortsis, presioneve dhe shantazheve ruse. Me kt Rusia ka arrit q ta fus n grack, jo vetm paln shqiptare, po tr bashksin ndrkombtare, nga e cila grack sht me t vshtir t dalim, sesa ka qen e vshtir pr t hyr.
N fakt tani e gjith bashksia ndrkombtare, jo vetm shqiptart, po krcejn nn tingujt e muziks s kompozuar nga rust, muzik q po gjason n stilin ballkanike, mes tingujve moder t perndimit dhe atyre oriental t lindjes. Kjo tregon qart se jemi sa afr paqes aq larg nj konflikti t ri ose ides ruse, q ta shndrroj shtjen e Kosovs n nj shtje t ngjajshme me at palestineze apo n nj konflikti t intenzitetit t ult, por t vazhdueshm, mes shqiptarve dhe serbve. Kjo gjendje do ta mbaj t destabilizuar rajonin dhe t gozhduar perndimin, prkatsisht NATO-n, n kt rajon, pa i dhen mundsi t mendoj pr afrim drejt kufjve t Rusis apo prfshirjen n krizat e tjera, q jo shum larg do t mund t ndodhin rreth kufijve t vet Rusis.
Pr ta kuptuar se sa t pa informuar jan politikant e Kosovs me funksionimin e t Drejts Ndrkombtare, pr diplomatt ndrkombtar nuk mund t themi se nuk e kan ditur, por mund t themi se na e kan lshuar edhe nj her, dhe sa mir po e luajn lojn ruse, jan deklaratat e tyre se, zhvendosja e shtjes s Kosovs n Grupin e Kontaktit do ta sjell prfundimisht zgjidhjen. N fakt sht e kundrta, kjo do ta komplikoj ose do ta keqorinetoj zgjidhjen. Disa politikant t Kosovs madje e kan krkuar kt me hert. U sht plotsuar dshira, shtja e statusit sht trheq nga Kshilli i Sigurimit, nj dshir q do t dal se ka qen e panevojshme, nj hap diplomatik i gabueshm, jo i menduar mir, i ngutshm dhe sfidues pr Kosovn dhe shtetet q e kan prkrahur Kosovn n rrugn e saj. Pse?
Shihet se nuk sht menduar fare, t paktn nga kshilltart ligjor t Grupit t Unitetit, se nj vendim mund t shfuqizohet vetm nga institucioni i cili e ka nxjerr at vendim. Un nuk e di dhe as q besoj se Rezolutn 1244 mund dhe ka komptenca ta shfuqizoj Grupi i Kontaktit, sepse ai n radh t par nuk e ka nxjerr kt Rezolut dhe as sht mekanizim i prhershm i Kshillit t Sigurimit. Grupi i Kontaktit sht nj mekanizm ad hoc i krijuar nga disa shtete, q fare leht mund t shuhet. sht nj Grup t cilit i sht dhen roli i mekanizmit lehtsues, kshillues apo nj paradhome ad hoce t Kshillit t Sigurimit pr Ballkanin, pr ta ndihmuar dhe prgatitur nj proces t caktura, n kt rast statusin e Kosovs, para se t paraqitet n KS, n mnyr q t mos humb koh KS-ja me kt shtje. Grupi i kontaktit mund t rekomandoj, por asesi t marr vendim pr statusin e Kosovs.
Rekomandimi q do t dilte nga Grupi i Kontaktit mund t votohej n KS-s, vetm nse pr kt gj do t pajtohej paraprakisht Rusia, por q prseri nuk do t ishte vendim prfundimtar pa vuln e KS-s. Duke e ditur qndrimin e Rusis ende pa filluar procesi, ather kjo nuk sht e mundur. Kjo do t thot se pavarsisht far do t ndodh n Grupin e Kontaktit, shtja e statusit t Kosovs prseri do t duhet t kthehet n KS, ku do t krkohet shfuqizimi i Rezoluts 1244, prkatsisht miratimi i nj rezolute t re q do ta legjitimonte nj gjendje t re. Qasja e till do t thot prseri veprime t reja, prseri zvarritje, prseri krcnime, bllokada, shantazhe dhe n fund prseri dshtim dhe ikje e serishme nga kafazi i OKB-s, KS-ja, drejt shtigjeve t reja me t favorshme.
E keni vrejt se sa t pa trembur n kt proces po hyn rust dhe serbt. Ata e din se nga do q t sillet shtja apo cfar do q t jet prfundimi i ktyre negociatave 120 ditshe, pr ta marr nj legjitimitet t plot ndrkombtar procesi, ai duhet t kaloj npr salln e KS-s, ku do t verifikohej prmes kartonve tre ngjyrsh t antarve t KS-s. Ata e din se nj zgjidhje q pavarson Kosovn nuk do t ndodh n at sall, prandaj edhe nuk brengosen pr rregullat ad hoc q vendos perndimi pr ta prfunduar kt proces. Mos aprovimi i vendimit pr statusin e Kosovs n KS do t thot mbyllje e shum dyerve drejt antarsimit n organizatat ndrkombtar, n radh t par t vet OKB-s. N nj situat t till sht shum e qart se pas 120 ditve procesi i statusit t Kosovs ka vetm tri rrug prpara.
E para, q Rusia t jap shenja se pajtohet apo i bashkohet nj zgjidhje t rekomanduar nga shumica e shteteve t Grupit t Kontaktit pr ta votuar at rekomandim n KS t OKB-s. Gjasat q procesi t anoj drejt ksaj zgjidhje jan t vogla. Nuk mund t besohet se pas gjith ksaj loje politike t zhvilluar nga Rusia, ajo do t pajtohej n fund me pavarsin e Kosovs, sipas pakos s Ahtisarit. Por, n ann tjetr as nuk sht e besueshme se mund t gjendet nj zgjidhje tjetr me pak se pakoja e Ahtisarit me t ciln do t pajtohej pala shiptare n fund. Imponimi i nj zgjidhje tjetr nuk mund t funksionoj, aq me pak kur shqiptart do t jen implemtuesit e asaj zgjidhje.
Rruga e dyt, sht mbajtja dhe vazhdimi i status quos, qoft me hatr dhe premtime apo prmes forcs, q nuk sht e mundur asesi. Nj pat potez i situats s tanishme far kemi nuk mund t vazhdoj pr shum arsye, q tani disa her jan theksuar. Nj mbajtje e staus quos s tanishme nuk do t ishte e rrezikshme vetm pr Kosovn, por pr gjith rajonin dhe pasojat e nj bllokade t till nuk do ti bartin vetm qytetart e Kosovs, por edhe popujt e shteteve n rajon, duke mbetur peng i situats apo statusit t pazgjidhur t Kosovs.
Varianti i tret, sht shmangja e KS-s dhe sprovs s vetos ruse, nj veprim i ngjajshem si n vitin 1999, ku do t merrej nj vendimi pa pytur as OKB-n dhe as Rusin. Kjo mund t jet zgjidhja vetme e mundshme, por jo pa pasoja. N kt rast Kosova do t shpallte pavarsin, e cila do t duhej t njihej nga ShBA-ja dhe disa vende t BE-s, pavarsi q nuk do t njihej nga shum shtete tjera, t cilat mund ta bllokojn antarsimin e Kosovs n shum institucione ndrkombtare. Kjo sht nj rrug plot sfida, e gjat, nj zgjidhje q do t mund t prodhonte zgjidhje. Kjo vetm sa do t konfirmonte krekosjet ruse se perndimi po u ik institucioneve ndrkombtare, si OKB-ja, kur dshiron t marr nj vendim. Kjo do t ishte arsye e mjaftueshme pr rust q t veprojn ngjajshem n kriza t tjera, sidomos n shtet rreth saj. Po kshtu do t mund t vepronin edhe shtet t tjera t fuqishme, gj q do t shkatrrohej sistemi ndrkomtar apo fuqia e mekanizmi me t rendsishm dhe me multilateral t bots. OKB-s, edhe pse kjo organizat ka nevoj pr reform t thell.
Ecja n kt kahje e Kosovs mund t prodhonte zgjidhje t reja brenda vet Kosovs. Do t mund t nxiste haptazi skenart serb pr t shpallur shkputjen e veriut, q prundimisht do ta ndante Kosovn. Nj hap i till i ndrmarr nga serbt do t mund t ishte zingjiror n shtete e rajonit, sepse do t aktualizonte krkesat e popujve tjer pr t lvizur ngjashm. Megjithat, ky variant mund t mbetet si zgjidhja e vetme, pr ta zhbllokuar gjendjen dhe ar rrethin drejt t ardhmes, duke u mbshtetur nga miqt q na kan ndihmuar deri me tani. N fund t fundit nuk ka alternativ tjetr dhe Kosova nuk mund t jet edhe me tutje peng i interesave t dikujt, por as vendi ku mund t bhen llogarit e politiks s ardhshme ndrkombtare. Kosova sht vend i vogl pr llogari t medha, por nse nuk din ta menagjojn mund t shndrrohet n nj problem t madh ndrkombtar.
Kur shtja e statusit t Kosovs u zhvendos nga Kshilli i Sigurimit drejt Grupit t Kontaktit, kjo u kuptua si e drejt, edhe pse n fakt ishte vrejtja me serioze q iu b procesit. Ishte nj paralajmrim se nuk do t arrihet asgj, se nuk do t ket lehtsim n vendimmarrje, prkundrazi do t ket komplikime, zvarritje dhe paartsi edhe me t mdha, pr t mos thn se kjo lvizje ka qen taktik e diplomacis ndrkombtare pr t fituar koh n proces. Edhe pse u deklarua se ky veprim ishte shpetim i procesit nga dshtimi, prshkak t krcnimit rus me Veto, me tpr ka qen nj dorzim i procesit diplomatik n duart e diplomatve rus. Animi drejt ksaj qasje ka qen fitore e pastr e diplomacis ruse, madje nj fitore q mund t prseritet n muajt e ardhshem. Ishte dorzim para kokfortsis, presioneve dhe shantazheve ruse. Me kt Rusia ka arrit q ta fus n grack, jo vetm paln shqiptare, po tr bashksin ndrkombtare, nga e cila grack sht me t vshtir t dalim, sesa ka qen e vshtir pr t hyr.
N fakt tani e gjith bashksia ndrkombtare, jo vetm shqiptart, po krcejn nn tingujt e muziks s kompozuar nga rust, muzik q po gjason n stilin ballkanike, mes tingujve moder t perndimit dhe atyre oriental t lindjes. Kjo tregon qart se jemi sa afr paqes aq larg nj konflikti t ri ose ides ruse, q ta shndrroj shtjen e Kosovs n nj shtje t ngjajshme me at palestineze apo n nj konflikti t intenzitetit t ult, por t vazhdueshm, mes shqiptarve dhe serbve. Kjo gjendje do ta mbaj t destabilizuar rajonin dhe t gozhduar perndimin, prkatsisht NATO-n, n kt rajon, pa i dhen mundsi t mendoj pr afrim drejt kufjve t Rusis apo prfshirjen n krizat e tjera, q jo shum larg do t mund t ndodhin rreth kufijve t vet Rusis.
Pr ta kuptuar se sa t pa informuar jan politikant e Kosovs me funksionimin e t Drejts Ndrkombtare, pr diplomatt ndrkombtar nuk mund t themi se nuk e kan ditur, por mund t themi se na e kan lshuar edhe nj her, dhe sa mir po e luajn lojn ruse, jan deklaratat e tyre se, zhvendosja e shtjes s Kosovs n Grupin e Kontaktit do ta sjell prfundimisht zgjidhjen. N fakt sht e kundrta, kjo do ta komplikoj ose do ta keqorinetoj zgjidhjen. Disa politikant t Kosovs madje e kan krkuar kt me hert. U sht plotsuar dshira, shtja e statusit sht trheq nga Kshilli i Sigurimit, nj dshir q do t dal se ka qen e panevojshme, nj hap diplomatik i gabueshm, jo i menduar mir, i ngutshm dhe sfidues pr Kosovn dhe shtetet q e kan prkrahur Kosovn n rrugn e saj. Pse?
Shihet se nuk sht menduar fare, t paktn nga kshilltart ligjor t Grupit t Unitetit, se nj vendim mund t shfuqizohet vetm nga institucioni i cili e ka nxjerr at vendim. Un nuk e di dhe as q besoj se Rezolutn 1244 mund dhe ka komptenca ta shfuqizoj Grupi i Kontaktit, sepse ai n radh t par nuk e ka nxjerr kt Rezolut dhe as sht mekanizim i prhershm i Kshillit t Sigurimit. Grupi i Kontaktit sht nj mekanizm ad hoc i krijuar nga disa shtete, q fare leht mund t shuhet. sht nj Grup t cilit i sht dhen roli i mekanizmit lehtsues, kshillues apo nj paradhome ad hoce t Kshillit t Sigurimit pr Ballkanin, pr ta ndihmuar dhe prgatitur nj proces t caktura, n kt rast statusin e Kosovs, para se t paraqitet n KS, n mnyr q t mos humb koh KS-ja me kt shtje. Grupi i kontaktit mund t rekomandoj, por asesi t marr vendim pr statusin e Kosovs.
Rekomandimi q do t dilte nga Grupi i Kontaktit mund t votohej n KS-s, vetm nse pr kt gj do t pajtohej paraprakisht Rusia, por q prseri nuk do t ishte vendim prfundimtar pa vuln e KS-s. Duke e ditur qndrimin e Rusis ende pa filluar procesi, ather kjo nuk sht e mundur. Kjo do t thot se pavarsisht far do t ndodh n Grupin e Kontaktit, shtja e statusit t Kosovs prseri do t duhet t kthehet n KS, ku do t krkohet shfuqizimi i Rezoluts 1244, prkatsisht miratimi i nj rezolute t re q do ta legjitimonte nj gjendje t re. Qasja e till do t thot prseri veprime t reja, prseri zvarritje, prseri krcnime, bllokada, shantazhe dhe n fund prseri dshtim dhe ikje e serishme nga kafazi i OKB-s, KS-ja, drejt shtigjeve t reja me t favorshme.
E keni vrejt se sa t pa trembur n kt proces po hyn rust dhe serbt. Ata e din se nga do q t sillet shtja apo cfar do q t jet prfundimi i ktyre negociatave 120 ditshe, pr ta marr nj legjitimitet t plot ndrkombtar procesi, ai duhet t kaloj npr salln e KS-s, ku do t verifikohej prmes kartonve tre ngjyrsh t antarve t KS-s. Ata e din se nj zgjidhje q pavarson Kosovn nuk do t ndodh n at sall, prandaj edhe nuk brengosen pr rregullat ad hoc q vendos perndimi pr ta prfunduar kt proces. Mos aprovimi i vendimit pr statusin e Kosovs n KS do t thot mbyllje e shum dyerve drejt antarsimit n organizatat ndrkombtar, n radh t par t vet OKB-s. N nj situat t till sht shum e qart se pas 120 ditve procesi i statusit t Kosovs ka vetm tri rrug prpara.
E para, q Rusia t jap shenja se pajtohet apo i bashkohet nj zgjidhje t rekomanduar nga shumica e shteteve t Grupit t Kontaktit pr ta votuar at rekomandim n KS t OKB-s. Gjasat q procesi t anoj drejt ksaj zgjidhje jan t vogla. Nuk mund t besohet se pas gjith ksaj loje politike t zhvilluar nga Rusia, ajo do t pajtohej n fund me pavarsin e Kosovs, sipas pakos s Ahtisarit. Por, n ann tjetr as nuk sht e besueshme se mund t gjendet nj zgjidhje tjetr me pak se pakoja e Ahtisarit me t ciln do t pajtohej pala shiptare n fund. Imponimi i nj zgjidhje tjetr nuk mund t funksionoj, aq me pak kur shqiptart do t jen implemtuesit e asaj zgjidhje.
Rruga e dyt, sht mbajtja dhe vazhdimi i status quos, qoft me hatr dhe premtime apo prmes forcs, q nuk sht e mundur asesi. Nj pat potez i situats s tanishme far kemi nuk mund t vazhdoj pr shum arsye, q tani disa her jan theksuar. Nj mbajtje e staus quos s tanishme nuk do t ishte e rrezikshme vetm pr Kosovn, por pr gjith rajonin dhe pasojat e nj bllokade t till nuk do ti bartin vetm qytetart e Kosovs, por edhe popujt e shteteve n rajon, duke mbetur peng i situats apo statusit t pazgjidhur t Kosovs.
Varianti i tret, sht shmangja e KS-s dhe sprovs s vetos ruse, nj veprim i ngjajshem si n vitin 1999, ku do t merrej nj vendimi pa pytur as OKB-n dhe as Rusin. Kjo mund t jet zgjidhja vetme e mundshme, por jo pa pasoja. N kt rast Kosova do t shpallte pavarsin, e cila do t duhej t njihej nga ShBA-ja dhe disa vende t BE-s, pavarsi q nuk do t njihej nga shum shtete tjera, t cilat mund ta bllokojn antarsimin e Kosovs n shum institucione ndrkombtare. Kjo sht nj rrug plot sfida, e gjat, nj zgjidhje q do t mund t prodhonte zgjidhje. Kjo vetm sa do t konfirmonte krekosjet ruse se perndimi po u ik institucioneve ndrkombtare, si OKB-ja, kur dshiron t marr nj vendim. Kjo do t ishte arsye e mjaftueshme pr rust q t veprojn ngjajshem n kriza t tjera, sidomos n shtet rreth saj. Po kshtu do t mund t vepronin edhe shtet t tjera t fuqishme, gj q do t shkatrrohej sistemi ndrkomtar apo fuqia e mekanizmi me t rendsishm dhe me multilateral t bots. OKB-s, edhe pse kjo organizat ka nevoj pr reform t thell.
Ecja n kt kahje e Kosovs mund t prodhonte zgjidhje t reja brenda vet Kosovs. Do t mund t nxiste haptazi skenart serb pr t shpallur shkputjen e veriut, q prundimisht do ta ndante Kosovn. Nj hap i till i ndrmarr nga serbt do t mund t ishte zingjiror n shtete e rajonit, sepse do t aktualizonte krkesat e popujve tjer pr t lvizur ngjashm. Megjithat, ky variant mund t mbetet si zgjidhja e vetme, pr ta zhbllokuar gjendjen dhe ar rrethin drejt t ardhmes, duke u mbshtetur nga miqt q na kan ndihmuar deri me tani. N fund t fundit nuk ka alternativ tjetr dhe Kosova nuk mund t jet edhe me tutje peng i interesave t dikujt, por as vendi ku mund t bhen llogarit e politiks s ardhshme ndrkombtare. Kosova sht vend i vogl pr llogari t medha, por nse nuk din ta menagjojn mund t shndrrohet n nj problem t madh ndrkombtar.