Irani, Turqia - sot miq, nesër rivalë?
Politikbrsit perndimor konsiderojn se do t kishte qen mir sikur afrimi aktual ndrmjet Turqis dhe Iranit t ishte parandaluar. Kjo shpjegohet me faktin se afrimi i Turqis, shtet sekular, i afrt me Perndimin dhe antar ky i NATO-s, me Iranin, me teokraci t riprtrir, q me programin atomik dhe me ambiciet gjeopolitike, paraqet sfid t plot pr rendin e krijuar ndrkombtar. Dyshimet se Turqia po trhiqej nga orbita perndimore pr lidhje t afrta me fqinjt e saj mysliman n Lindjen e Mesme ishin prforcuar muajin e kaluar kur Kryeministri turk, Rexhep Tajip Erdogan, shkoi n Teheran pr nnshkrimin e marrveshjes pr karburant atomik, e ndrmjetsuar s bashku me Presidentin e Brazilit, Luis Injacio Lula da Silva, q synonte bllokimin e sanksioneve t mtejshme kundr programit iranian pr pasurim t uraniumit.
Kjo lvizje, q prfundimisht ishte e pasuksesshme, sht par si manifestim i afinitetit n rritje t zotit Erdogan pr Iranin dhe Presidentin e tij, Mahmud Ahmadinexhad, t cilin m hert e kishte prshkruar si “mik shum t mir”.
Pamja e aksit t ri Teheran – Ankara, ishte forcuar m tutje edhe nga ndrhyrja vdekjeprurse e Izraelit n flotn e anijeve turke me ndihma pr n Rripin e Gazs, m 31 maj t ktij viti, q oi n vrasjen e nnt shtetasve t Turqis. Kjo ndrhyrje ishte dnuar ndrkombtarisht. Incidenti ka krijuar nj prshtypje t frontit t prbashkt Turqi – Iran kundr Izraelit dhe n mbshtetje t Hamasit, q e qeveris Rripin e Gazs. Analisti me origjin arabe, me seli n Izrael, Meir Xhavedanfar, beson se politika e re e jashtme e Turqis, e prqendruar n Lindjen e Mesme, q prfshin edhe afrimin me aleatin e afrt iranian, Sirin, sht krcnim pr dshirn e Iranit, q t jet fuqia dominuese islamike n bot. “T dyja vendet jan rivale pr t njjtin titull, cili sht lideri i bots islamike dhe iraniant e kan nj komplet t prparsive ekonomike dhe politike, q t’i ofrojn secilit vend, i cili dshiron t kaloj n ann e Teheranit, ndrsa turqit kan nj komplet tjetr t avantazheve, q jan shum m tepr sesa ato t Iranit”, - thot analisti Xhavedanfar.
M tutje ai thekson:
“Kur kemi t bjm me fuqin ekonomike, me at ushtarake, me pozitn diplomatike, Irani sht inferior ndaj Turqis. Pra, iraniant do t shikojn kah fushat ku mund t jen superior ndaj turqve, e njra nga pak sferat ku Irani sht superior, sht ajo e programit brthamor”. “Turqia nuk sht fuqi atomike, prandaj Irani e ka edhe nj arsye m tepr, q t bhet fuqi atomike, n mnyr q t arrij prparsi ndaj Turqis”. Ky parashikim mund t duket m i largt sesa ai i paraqitur n nj shkrim nga Ali Din Hadad Adel, nipi i liderit suprem t Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, sipas t cilit Turqia identifikohet si vend prej nga perndimi do t hynte n luft me Iranin. Ish-diplomati turk q kishte shrbyer n Iran, Murat Bilham, aktualisht kryesues i institutit TASAM me seli n Stamboll, beson se Irani ndien nj largim nga lidhjet perndimore, pr shkak t Turqis.
“Irani ndihet pak i ndar nga lidhjet perndimore, pasi ato jan n duart e Turqis. Ata ndiejn rivalitet dhe ata nuk do t dshirojn q Turqia t jet m e fort se Irani. Kjo sht ndjenj n Iran, n udhheqjen iraniane, n politikbrsit iranian e t tjer. Pra, Turqia pr Iranin, n nj mnyr, nuk sht krcnim, por dika q t jet n ann e njjt, q ta ndajn gjeografin e njjt, pra q t mos krijoj asnj problem”, - thot analisti Bilhan. Sipas tij, burim i mtejm i frkimit potencial mund t jet edhe afria n rritje e Turqis me vendet arabe n Gjirin Persik, shumica e t cilave u friksohen aktiviteteve atomike iraniane.