"Ju rrefej tmerrin e pacienteve me HIV/AIDS"
T'i kurosh permes komunikimit, sepse shkenca nuk i ka shpikur ende medikamentet kunder semundjes se shekullit
Nje fatkeq mori lajmin se ishte infektuar me SIDA dhe pyeti: "doktor, mos e kam marre nga konservat e peshkut ne Greqi, se haja shume atje". Histori nga me te cuditshmet ne Sherbimin Infektiv ne Qendren Spitalore Universitare "Nene Tereza" ne Tirane. Pervec tmerrit qe paramendojne per jeten, vdekja e tyre do te jete e turpshme para shoqerise. Pikerisht kete mendojne shumica e te infektuarve me HIV/AIDS. Situata eshte tejet delikate per personin mbi te cilin bie shpeshhere barra per ta komunikuar lajmin e kobshem, psikologun Vilson Banushi. Edhe pse ne dukje i ri dhe me pak eksperience, gjate fjales se tij kuptohet se takti eshte arma e forte e tij me keta persona. Banushi tregon ne nje interviste per "Koha Jone" menyren sesi reagojne pacientet qe mesojne se jane infektuar (ne rrethana te ndryshme) me virusin vdekjeprures, ose qe kane marre ate qe quhet ndryshe "semundja e shekullit". Te gjithe njerezit do vdesin, por neve qe nuk jemi te semure, na genjen mendja qe mund te jetojme me gjate dhe ndoshta na genjen mendja. Te gjithe do vdesim nje dite, por vetem personat e shendetshem nuk e dine se kur do te ndodhe kjo, edhe pse nje person mund te dale ne rruge e ta shtype makine per vdekje", pohon Banushi, per te vene ne dukje faktorin psikologjik. Klinika qe operon qe prej 1 Dhjetorit 2007 ne QSUT, ka si qellim qe te ofroje keshillim, testim vullnetar per te gjithe personat qe rezultojne pozitiv pas kryerjes se testit.
Si reagojne pacientet kur marrin vesh se analiza e tyre per HIV/AIDS ka rezultuar pozitive?
Ata perjetojne frike, ankth, gjendje paniku, hutim, heshtje, shpeshhere edhe ndjenje faji. Nuk mungojne rastet kur manifestohet agresivitet, me pas kalim ne depresion, pasiguri per te ardhmen, humbje e besimit ne vetvete, nenvleresim, mungese perqendrimi, mbyllje ne vetvete, paqartesi ne gjykim etj. Simptoma qe haset rendom eshte ajo e keqpershtatjes me realitetin, mjedisin dhe njerezit, te aferm apo te larget qofshin keta. Edhe pse ne traditen shqiptare burrat nuk qajne, kemi pare se edhe meshkujt derdhin lot dhimbjeje ne raste te tilla.
Sa kohe duan ata qe ta pranojne kete fakt?
Simptomat, perjetimet psiko-emocionale te pacientit qe nga momenti i informimit e deri ne pershtatje, zgjat 2-7 muaj, ne shumicen e pacienteve. Pra, pas kesaj periudhe, pacienti fillon te pershtatet me realitetin post-informim-traumatik dhe fillon te bashkejetoje me te. Madje, jane vete pacientet ata qe pyesin se sa kohe u eshte dashur pacienteve te tjere qe te ambientohen me semundjen. Me pas ata fillojne t'u rikthehen jetes dhe aktivitetit te perditshem, duke permiresuar punen, marredheniet ne familje, shoqeri etj.
Kujt i tremben me shume ata?
Sigurisht vdekjes, por edhe mentalitetit te familjareve dhe shoqerise ne pergjithesi. Thone obobo do vdes, shkaterrova familjen, nuk do punoj dot me etj.
Ka pasur raste me te cilet duhet te punohet vazhdimisht?
Sigurisht, ne punojme me te gjithe vazhdimisht. Por, ka pasur raste te pacienteve qe kane tentuar te vrasin veten, per shkak se jane ndier fajtore se kane infektuar partnerin ose femijen ne bark. Megjithate, kur pyeten, ata pohojne se nuk do te bejne sjellje te rrezikshme.
A ka dallim reagimi mes moshave te ndryshme?
Jo, nuk ka dallim midis moshave apo edhe midis sekseve. Ne kliniken tone te gjithe pacientet qe ndiqen jane te rritur.
Ekziston ndonje lidhje mes perjetimeve psikologjike dhe atyre fizike te pacientit?
Persa u perket nxitjeve fiziologjike te pacienteve, ato jane qe nga frymemarrja e renduar, rrahje e shpejte e zemres, presioni i larte i gjakut, djersitje, dridhje etj. Duhet te themi se perjetimet psiko-emocionale te pacienteve duhet te eliminohen sa me shpejt te jete e mundur, pasi ato shkaktojne c'rregullime fiziologjike. Pra, ekziston nje lidhje e drejtperdrejte mes perjetimeve psikologjike dhe atyre fiziologjike. Amerikanet perdorin nje shprehje: "trup i shendoshe ne mendje te shendoshe dhe anasjellas".
Cila eshte kura me e mire per te permiresuar gjendjen psiko-emocionale te ketyre pacienteve?
Ne kurojme permes komunikimit, dhe degjimit, kjo eshte bindja ime, ky eshte postulati im. Eshte verejtur se 3/4 e vizitave te mjeku, behen per arsye psikologjike dhe jo se pacientet jane realisht te semure. Po keshtu, eshte verejtur se 3/4 e vuajtjeve te pacienteve jane me shume psikologjike, sesa organike.
Keni pasur ndonje rast me tipik qe keni trajtuar?
Nje pacient kishte menduar te vriste veten, sepse mendonte se ishte me HIV, pasi kishte disa simptoma te ngjashme me kete semundje dhe kishte patur gjithashtu disa kontakte te pambrojtura seksuale jashtemartesore. Ky person e kishte kryer 6 here testin konfirmues te HIV-AIDS, qe kishin rezultuar perhere negative, e megjithate mendonte se mjeket nuk i thoshin te verteten, per te mos i krijuar stres. Me zor u bind qe nuk ishte i semure. Ne raste te tille, eshte vertetuar se pacientet perjetojne te njejtat simptoma sikurse te ishin te infektuar, madje ata ndihen keq edhe fizikisht.HI
Pacientet tuaj kane karakteristika te perbashketa mes tyre?
Ne pergjithesi ata kane status te ulet ekonomik. Shumica prej tyre jane te papune, kane nivel arsimor te mesem ose te ulet. Sigurisht qe ka mes pacienteve edhe persona me arsim te larte dhe me te ardhura te mira familjare. Nderkaq, pjesa me e madhe e te infektuarve jane meshkuj.
Na tregoni dicka per komunikimin me familjaret e pacientit. Ka tentativa per t'u divorcuar nga personi i infektuar?
Dihet qe problemet me te medha, HIV/AIDS i shkakton brenda familjes. Pjesa me e madhe e njerezve, duke qene se nuk kane informacion, mendojne se infeksioni eshte tejet i rrezikshem dhe te pasurit prane dike te infektuar, do te thote rrezik apo vdekje. Ajo qe eshte e rendesishme eshte fakti se ne ndikojme ne permiresimin e marredhenies me partnerin. Ne lidhje me ate qe pyetet ju, kam verejtur se shumica e cifteve nuk jane divorcuar, qofte kur eshte infektuar vetem njeri prej tyre, qofte kur jane infektuar te dy. Une u keshilloj cifteve te shmangin divorcin, duke u dhene argumente te ndryshme. Kjo pasi divorci shkakton probleme familjare, ndikon negativisht te femijet, sjell probleme sociale e ekonomike njeherazi. Per me teper, divorci ngjall kureshtjen e njerezve, qe pyesin pse dhe si u divorcuan dy te njohurit e tyre. Vihet re se personat e perkrahur nga partneret e kane kaluar me shpejt situaten post-traumatike qe shkakton konflikte psikologjike, duke iu rikthyer jetes normale. E kam thene edhe me pare qe gruaja shqiptare eshte teper fisnike, heroine e vertete.
Cilet nga partneret jane shkaktaret e infektimit ne pergjithesi?
Nga eksperienca e deritanishme, mund te them se pjesa me e madhe e shkaktareve te infektimit kane qene meshkuj.
Nje fatkeq mori lajmin se ishte infektuar me SIDA dhe pyeti: "doktor, mos e kam marre nga konservat e peshkut ne Greqi, se haja shume atje". Histori nga me te cuditshmet ne Sherbimin Infektiv ne Qendren Spitalore Universitare "Nene Tereza" ne Tirane. Pervec tmerrit qe paramendojne per jeten, vdekja e tyre do te jete e turpshme para shoqerise. Pikerisht kete mendojne shumica e te infektuarve me HIV/AIDS. Situata eshte tejet delikate per personin mbi te cilin bie shpeshhere barra per ta komunikuar lajmin e kobshem, psikologun Vilson Banushi. Edhe pse ne dukje i ri dhe me pak eksperience, gjate fjales se tij kuptohet se takti eshte arma e forte e tij me keta persona. Banushi tregon ne nje interviste per "Koha Jone" menyren sesi reagojne pacientet qe mesojne se jane infektuar (ne rrethana te ndryshme) me virusin vdekjeprures, ose qe kane marre ate qe quhet ndryshe "semundja e shekullit". Te gjithe njerezit do vdesin, por neve qe nuk jemi te semure, na genjen mendja qe mund te jetojme me gjate dhe ndoshta na genjen mendja. Te gjithe do vdesim nje dite, por vetem personat e shendetshem nuk e dine se kur do te ndodhe kjo, edhe pse nje person mund te dale ne rruge e ta shtype makine per vdekje", pohon Banushi, per te vene ne dukje faktorin psikologjik. Klinika qe operon qe prej 1 Dhjetorit 2007 ne QSUT, ka si qellim qe te ofroje keshillim, testim vullnetar per te gjithe personat qe rezultojne pozitiv pas kryerjes se testit.
Si reagojne pacientet kur marrin vesh se analiza e tyre per HIV/AIDS ka rezultuar pozitive?
Ata perjetojne frike, ankth, gjendje paniku, hutim, heshtje, shpeshhere edhe ndjenje faji. Nuk mungojne rastet kur manifestohet agresivitet, me pas kalim ne depresion, pasiguri per te ardhmen, humbje e besimit ne vetvete, nenvleresim, mungese perqendrimi, mbyllje ne vetvete, paqartesi ne gjykim etj. Simptoma qe haset rendom eshte ajo e keqpershtatjes me realitetin, mjedisin dhe njerezit, te aferm apo te larget qofshin keta. Edhe pse ne traditen shqiptare burrat nuk qajne, kemi pare se edhe meshkujt derdhin lot dhimbjeje ne raste te tilla.
Sa kohe duan ata qe ta pranojne kete fakt?
Simptomat, perjetimet psiko-emocionale te pacientit qe nga momenti i informimit e deri ne pershtatje, zgjat 2-7 muaj, ne shumicen e pacienteve. Pra, pas kesaj periudhe, pacienti fillon te pershtatet me realitetin post-informim-traumatik dhe fillon te bashkejetoje me te. Madje, jane vete pacientet ata qe pyesin se sa kohe u eshte dashur pacienteve te tjere qe te ambientohen me semundjen. Me pas ata fillojne t'u rikthehen jetes dhe aktivitetit te perditshem, duke permiresuar punen, marredheniet ne familje, shoqeri etj.
Kujt i tremben me shume ata?
Sigurisht vdekjes, por edhe mentalitetit te familjareve dhe shoqerise ne pergjithesi. Thone obobo do vdes, shkaterrova familjen, nuk do punoj dot me etj.
Ka pasur raste me te cilet duhet te punohet vazhdimisht?
Sigurisht, ne punojme me te gjithe vazhdimisht. Por, ka pasur raste te pacienteve qe kane tentuar te vrasin veten, per shkak se jane ndier fajtore se kane infektuar partnerin ose femijen ne bark. Megjithate, kur pyeten, ata pohojne se nuk do te bejne sjellje te rrezikshme.
A ka dallim reagimi mes moshave te ndryshme?
Jo, nuk ka dallim midis moshave apo edhe midis sekseve. Ne kliniken tone te gjithe pacientet qe ndiqen jane te rritur.
Ekziston ndonje lidhje mes perjetimeve psikologjike dhe atyre fizike te pacientit?
Persa u perket nxitjeve fiziologjike te pacienteve, ato jane qe nga frymemarrja e renduar, rrahje e shpejte e zemres, presioni i larte i gjakut, djersitje, dridhje etj. Duhet te themi se perjetimet psiko-emocionale te pacienteve duhet te eliminohen sa me shpejt te jete e mundur, pasi ato shkaktojne c'rregullime fiziologjike. Pra, ekziston nje lidhje e drejtperdrejte mes perjetimeve psikologjike dhe atyre fiziologjike. Amerikanet perdorin nje shprehje: "trup i shendoshe ne mendje te shendoshe dhe anasjellas".
Cila eshte kura me e mire per te permiresuar gjendjen psiko-emocionale te ketyre pacienteve?
Ne kurojme permes komunikimit, dhe degjimit, kjo eshte bindja ime, ky eshte postulati im. Eshte verejtur se 3/4 e vizitave te mjeku, behen per arsye psikologjike dhe jo se pacientet jane realisht te semure. Po keshtu, eshte verejtur se 3/4 e vuajtjeve te pacienteve jane me shume psikologjike, sesa organike.
Keni pasur ndonje rast me tipik qe keni trajtuar?
Nje pacient kishte menduar te vriste veten, sepse mendonte se ishte me HIV, pasi kishte disa simptoma te ngjashme me kete semundje dhe kishte patur gjithashtu disa kontakte te pambrojtura seksuale jashtemartesore. Ky person e kishte kryer 6 here testin konfirmues te HIV-AIDS, qe kishin rezultuar perhere negative, e megjithate mendonte se mjeket nuk i thoshin te verteten, per te mos i krijuar stres. Me zor u bind qe nuk ishte i semure. Ne raste te tille, eshte vertetuar se pacientet perjetojne te njejtat simptoma sikurse te ishin te infektuar, madje ata ndihen keq edhe fizikisht.HI
Pacientet tuaj kane karakteristika te perbashketa mes tyre?
Ne pergjithesi ata kane status te ulet ekonomik. Shumica prej tyre jane te papune, kane nivel arsimor te mesem ose te ulet. Sigurisht qe ka mes pacienteve edhe persona me arsim te larte dhe me te ardhura te mira familjare. Nderkaq, pjesa me e madhe e te infektuarve jane meshkuj.
Na tregoni dicka per komunikimin me familjaret e pacientit. Ka tentativa per t'u divorcuar nga personi i infektuar?
Dihet qe problemet me te medha, HIV/AIDS i shkakton brenda familjes. Pjesa me e madhe e njerezve, duke qene se nuk kane informacion, mendojne se infeksioni eshte tejet i rrezikshem dhe te pasurit prane dike te infektuar, do te thote rrezik apo vdekje. Ajo qe eshte e rendesishme eshte fakti se ne ndikojme ne permiresimin e marredhenies me partnerin. Ne lidhje me ate qe pyetet ju, kam verejtur se shumica e cifteve nuk jane divorcuar, qofte kur eshte infektuar vetem njeri prej tyre, qofte kur jane infektuar te dy. Une u keshilloj cifteve te shmangin divorcin, duke u dhene argumente te ndryshme. Kjo pasi divorci shkakton probleme familjare, ndikon negativisht te femijet, sjell probleme sociale e ekonomike njeherazi. Per me teper, divorci ngjall kureshtjen e njerezve, qe pyesin pse dhe si u divorcuan dy te njohurit e tyre. Vihet re se personat e perkrahur nga partneret e kane kaluar me shpejt situaten post-traumatike qe shkakton konflikte psikologjike, duke iu rikthyer jetes normale. E kam thene edhe me pare qe gruaja shqiptare eshte teper fisnike, heroine e vertete.
Cilet nga partneret jane shkaktaret e infektimit ne pergjithesi?
Nga eksperienca e deritanishme, mund te them se pjesa me e madhe e shkaktareve te infektimit kane qene meshkuj.