Komisionerja për Zgjerimin, Kos: Shqipëria ka një mundësi reale për t’u bërë një nga vendet e ardhshme anëtare të BE-së

TIRANË, 13 mars /ATSH/- Komisionerja e BE-së për Zgjerimin Marta Kos mori pjesë sot në panelin mbi “Sfidat e transformimit shoqëror në procesin e anëtarësimit në BE – Roli i Organizatave të Shoqërisë Civile dhe Iniciativave të Angazhimit Rinor”, në Kolegjin e Evropës, në Tiranë.

“Të gjitha shtetet anëtare përballen me tre sfida të mëdha: sfidën e paqes, sfidën e lirisë dhe sfidën e prosperitetit, dhe duket qartë se ato mund të përmbushen vetëm përmes dimensionit evropian”. A tingëllon e njohur kjo? Ky citat ka më shumë se 40 vjet”, tha sot Komisionerja e BE-së për Zgjerimin Marta Kos.

Simone Veil e tha këtë në vitin 1979, gjatë fjalimit të saj të parë si presidente e Parlamentit Evropian. Në të njëjtin fjalim ajo e përshkroi Evropën si një ishull lirie të rrethuar nga regjime në të cilat mbizotëron forca. Dhe ajo argumentoi se për të ruajtur paqen, lirinë dhe prosperitetin në Evropë, ne duhet të sjellim dhe stabilizojmë Greqinë, Spanjën dhe Portugalinë. Tre vende që sapo ishin çliruar nga diktaturat. Ne e bëmë atë dhe funksionoi. Pas përfundimit të Luftës së Ftohtë, ne ndoqëm të njëjtin model”, tha Kos.

“Kur isha në moshën tuaj, Evropa kaloi transformimin më të madh gjeopolitik që nga Lufta e Dytë Botërore. Unë isha gazetare në Gjermani. Ne pamë rënien e Murit të Berlinit, shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik dhe kthimin e demokracisë nga Estonia në Poloni, në Slloveni dhe Bullgari. Regjimi i vjetër komunist, një partiak u shpalos edhe në Shqipëri, i cili më pas nisi rrugëtimin drejt demokracisë”, tha ajo.

“Ne pamë ribashkimin e Gjermanisë dhe ëndërruam bashkimin e të gjithë kontinentit. Për të stabilizuar kontinentin tonë, ne ndoqëm edhe një herë këshillën e Simone Veil. Ne sollëm vendet e reja të lira të Evropës Qendrore dhe Lindore në BE – vendi im, Sllovenia, ishte një prej tyre. Ishte një kohë e shtetarëve të mëdhenj – si Helmut Kohl, François Mitterrand dhe Mikhail Gorbachev – dhe një kohë e të menduarit jashtë kutisë, sepse sinqerisht, kutia nuk ekzistonte më”, tha Kos.

“Deri më sot, zgjerimet e fillimit të viteve 2000 janë suksesi më i madh gjeopolitik i Bashkimit tonë. Ajo i ankoroi ato demokraci të reja dhe i ndihmoi ato të lulëzojnë. Në dekadat e fundit ne kemi parë zhdukjen e kufijve që dikur ndanin evropianët. Dhe kudo mund të shihnim se me barrierat fizike, shumë tensione historike u zbehën gjithashtu. Po, Bashkimi Evropian është ende një projekt paqeje”, theksoi ajo.

“Fatkeqësisht, vendi i rinisë sime mori drejtimin e kundërt. Unë e konsideroj si një nga momentet më të trishtuara të Bashkimit tonë Evropian që – përveç Sllovenisë dhe Kroacisë – nuk ndoqëm modelin që ishte kaq i suksesshëm në Evropën Jugore dhe Qendrore-Lindore. Ne nuk arritëm të përdorim një perspektivë të besueshme të anëtarësimit në BE si një instrument për të arritur pajtimin, për të hequr edhe një herë këta kufij, për të ndihmuar në zhdukjen e konflikteve dypalëshe dhe për të kompletuar Bashkimin tonë duke sjellë të gjithë Evropën Juglindore”, tha ajo.

“Gjatë 15 viteve të fundit, BE-ja u konsumua nga një krizë borxhi, nga sfidat e migracionit, nga një anëtar që largohej nga Bashkimi Evropian dhe nga pasojat e pandemisë. Fokusi ynë ishte i drejtuar kryesisht nga brenda”, shtoi Kos.

“Por, dritaret e mundësive hapen dhe mbyllen. Sot, ne po shohim përsëri një rirreshtim gjeopolitik që trondit themelet e kontinentit tonë. Ne përballemi jo vetëm me Rusinë, por gjithnjë e më shumë dallime me aleatin tonë më të vjetër. Ne e shohim valën e lirisë që tërhiqet dhe Evropa sërish rrezikohet të bëhet një ishull i rrethuar nga autokracitë. Në shumë mënyra, situata me të cilën po përballemi sot është më e rrezikshme se në vitet ’90. Sepse ne shohim populizëm dhe joliberalizëm në rritje brenda Unionit tonë. Dhe sepse ne kemi më pak nga udhëheqësit përgjegjës të së kaluarës, theksoi Kos.

“Por një gjë është e pandryshuar: Bashkimi Evropian është mënyra e vetme për të përballuar sfidat me të cilat përballemi. Ashtu si në kohën e Simone Veil, ato janë paqja, liria dhe prosperiteti. Dhe sot, do të shtoja, sigurinë”, tha ajo.

“Mënyra se si përfundon lufta në Ukrainë, do të formësojë të ardhmen e Evropës për dekadat e ardhshme. Evropa duhet të formësojë paqen dhe duhet të formësojë peizazhin e pasluftës të kontinentit. Këshilli Evropian i javës së kaluar tregoi se Evropa është gati të rrisë dimensionin e saj ushtarak dhe të mbrojtjes. Por, puna e vërtetë nuk ka ardhur ende, nëse vërtet duam të mbrojmë kontinentin tonë kundër kërcënimit të afërt – dhe jam e bindur se mund ta bëjmë këtë vetëm nëse e bëjmë së bashku me partnerët tanë”, tha Kos.

“Ashtu si në vitet 1990, ne kemi nevojë për vendime të guximshme, sepse edhe një herë, kutia brenda së cilës ne mendonim, nuk ekziston më”, tha ajo.

“Çfarë do të thotë kjo për zgjerimin? Më lejoni të përshkruaj mendimin tonë. Muajin e kaluar shkova në Kiev së bashku me presidenten e BE-së, Ursula von der Leyen dhe të gjithë Kolegjin e Komisionerëve. Ne ofruam një paketë ambicioze të sigurisë së mbështetjes energjetike për Ukrainën. Gjatë dy viteve të ardhshme, ne do të integrojmë plotësisht Ukrainën në tregun tonë të energjisë elektrike dhe do të rrisim sigurinë energjetike si për Bashkimin Evropian ashtu edhe për Ukrainën. Është një fitore e favorshme”, tha Kos.

“Ne po punojmë gjithashtu në plane për të përshpejtuar integrimin e Ukrainës në shumë më tepër pjesë të Tregut të Vetëm – për të tërhequr më shumë investime, për të forcuar zinxhirët e vlerës në mbarë Evropën dhe për të krijuar mundësi të reja si për bizneset ukrainase ashtu edhe për ato evropiane. Ky do të jetë një hap për të përshpejtuar rindërtimin e Ukrainës”, theksoi ajo.

“Dhe pastaj është mbrojtja. Këtu vlen e njëjta logjikë, por është disi e kundërt. Në mbrojtje, Ukraina ka shumë për të dhënë. Ata ndërtojnë disa nga dronët më të mirë në botë. Industria e Ukrainës mund të jetë një pasuri e madhe për një Bashkimi Evropian që duhet të marrë më shumë përgjegjësi për sigurinë e tij”, tha Kos.

“Të gjitha këto janë masa që ne mund t’i marrim tashmë përpara anëtarësimit. Dhe ne duhet. Sepse në Ukrainë duam të shohim “paqe përmes forcës”. Dhe kjo shkon përtej fuqisë ushtarake. Do të thotë gjithashtu fuqi ekonomike dhe furnizime të sigurta me energji. Situata gjeopolitike me të cilën përballemi kërkon vendime të guximshme për Ukrainën. Por qëllimi ynë nuk është vetëm një rrugë më e shpejtë vetëm për Ukrainën – ai mund të jetë një plan i ri për integrim të përshpejtuar evropian për të gjitha vendet kandidate”, tha ajo.

“Gjithmonë ka pasur një tension midis kërkesave të procesit të zgjerimit, i cili kërkon kryerjen e vazhdueshme të reformave, dhe cikleve zgjedhore në vendet kandidate. Sepse qeveritë duhet të demonstrojnë përfitime më të shpejta për votuesit e tyre dhe çmimi i madh i anëtarësimit në BE shpesh duket shumë i largët”, tha Kos.

“Këtu në Ballkanin Perëndimor, ne tashmë po e trajtojmë pjesërisht këtë tension me Planin tonë të Rritjes. Ai ofron stimuj financiarë në këmbim të reformave të rëndësishme dhe integrimit gradual në pjesë të tregut të përbashkët të BE-së. Kjo duhet të shkojë paralelisht me ndërtimin e tregut rajonal në Ballkanin Perëndimor”, nënvizoi Kos.

“Vetëm javën e kaluar, Maqedonia e Veriut dhe Moldavia iu bashkuan zonës së pagesës së vetme në euro, e cila do t’i bëjë transferimet e parave më të shpejta dhe më të lira. Shqipëria dhe Mali i Zi e kishin bërë këtë vitin e kaluar. Ju mund të shihni se integrimi në BE tashmë po ndodh. Ai do të sjellë përfitime reale për qytetarët dhe bizneset si të BE-së ashtu edhe të vendeve kandidate. Në të njëjtën kohë, unë do të doja të paralajmëroja ata që mendojnë se konsideratat gjeopolitike do të tejkalojnë parimin e bazuar në merita. Nuk do të ketë zbritje gjeopolitike për reformat. Sidomos jo në bazat, të cilat janë qendrore”, tha ajo.

“Pse insistojmë kaq shumë tek këto baza? Sepse shteti i së drejtës dhe liritë themelore sigurojnë që nëse unë kritikoj qeverinë time, ajo nuk mund të fabrikojë thjesht akuza dhe të më dërgojë në burg. Ato garantojnë se fondet e BE-së të marra nga një qeveri përdoren për të ndërtuar rrugë, ura dhe spitale – jo për të mbushur xhepat e zyrtarëve përgjegjës për ndërtimin e tyre. Dhe ata sigurojnë që nëse kam një mosmarrëveshje me partnerin tim të biznesit, mund t’i drejtohem një gjykate për një vendim të drejtë, pa frikën se do të humbas thjesht sepse partneri im ka lidhje politike”, tha Kos.

“Këto gjëra janë të nevojshme për një demokraci të shëndetshme, por njëlloj për një ekonomi të lulëzuar që ofron një të ardhme të begatë për brezin e ri. Kur shoqatat evropiane të biznesit vijnë të më shohin, shpesh flasin për këtë. Dhe ju të rinjtë luani një rol vendimtar këtu. Ju jeni më shumë në rrezik për të ardhmen e vendeve tuaja. Dhe ju keni fuqinë për të ndryshuar sistemin duke refuzuar të pranoni praktikat e së kaluarës. Korrupsioni nuk duhet të tolerohet më. Mos ngrini supet kur ju thonë, kështu bëhen gjërat. Në momentin që njerëzit ndalojnë së pranuari korrupsionin, ai fillon të zhduket. Kërkoni llogaridhënie. Kërkoni integritet. Sistemi duhet të funksionojë për ju – jo kundër jush”, tha ajo.

“E di që reformat themelore janë të vështira. Ato prekin strukturat e vendosura të pushtetit; ata sfidojnë interesat personale. Në shumë mënyra, ata kërkojnë një transformim shoqëror. Kjo është arsyeja pse këshilla ime për të gjitha vendet kandidate është: ta bëjnë procesin e anëtarësimit një proces vërtet gjithëpërfshirës. Bëjeni një projekt kombëtar. Për të gjithë shoqërinë”, tha Kos.

“Në Slloveni, kur kemi negociuar anëtarësimin, kemi pasur një marrëveshje midis të gjitha partive politike (partitë e koalicionit dhe opozitës) që të mos debatojmë për reformat në BE. Një konsensus i ngjashëm ishte në vend në Kroaci. Në të dyja rastet, ky unitet ishte i dobishëm në përshpejtimin e rrugës drejt anëtarësimit në BE. Dhe gjithmonë u kërkoj qeverive të punojnë me të gjithë sektorët e shoqërisë, nga organizatat e shoqërisë civile te komunitetet lokale, është thelbësore të sigurohet që të gjithë ta kuptojnë dhe ta kenë këtë rrugëtim”, tha ajo.

“Kudo që udhëtoj, takoj gjithmonë organizata të shoqërisë civile dhe gra udhëheqëse. Sepse shoqëria e fortë civile në fund të fundit do të thotë demokraci e fortë, një shoqëri gjithëpërfshirëse dhe një qeveri e përgjegjshme.  Kjo është arsyeja pse unë jam duke punuar në rritjen e mbështetjes financiare të BE-së për shoqërinë civile në Ballkanin Perëndimor dhe Evropën Lindore. Ju mund të mbështeteni tek unë që të jem pjesë e ekipit tuaj në rrugën drejt anëtarësimit në BE”, tha Kos.

“Shqipëria tashmë ka bërë një rrugë të gjatë në këtë rrugëtim. Kur kryeministri Rama më vizitoi në Bruksel në dhjetor, ai solli një dhuratë – një kanaçe Coca-Cola të dekoruar artistikisht. Ajo vinte në një kuti me mbishkrimin: “Dikur ishte dhurata më e dashur, edhe kur vinte bosh”, tha ajo.

“Të gjithë ne që jemi rritur në një vend komunist të Perdes së Hekurt, kujtojmë se çfarë gjëje misterioze ishte Coca-Cola. Ende e mbaj mend shijen time të parë. Në një garë noti në Darmstadt në Gjermani në 1978. Kjo mu kujtua kur lexova librin e Lea Ypit. Është një pasazh ku dy familje shqiptare përfshihen në një grindje të ashpër për një kanaçe bosh Coca-Cola. Libri sjell në jetë 40 vitet e fundit të Shqipërisë, duke ilustruar koston njerëzore të reformave dhe sfidën e ndërtimit të institucioneve demokratike dhe traditave demokratike”, shtoi Kos.

“Po, Shqipëria ka bërë një rrugë të gjatë. Por tani, ajo ka një mundësi reale për t’u bërë një nga vendet e ardhshme anëtare të BE-së. Është plotësisht e mundur të hapen dhe mbyllen të gjithë kapitujt e negociatave brenda mandatit të këtij Komisioni – për këtë Shqipëria duhet të qëndrojë në kursin e saj në themelet dhe të mbajë, apo edhe të përshpejtojë ritmin e reformave”, tha ajo.

“Kam besim të plotë se kjo është e mundur. Dhe unë do të bëj gjithçka në fuqinë time për ta bërë procesin sa më efikas dhe për të ofruar të gjithë mbështetjen e nevojshme. Por kjo nuk varet vetëm nga Shqipëria. Procesi gjithashtu mbështetet në qëndrimet e votuesve në shtetet tona anëtare. Fatkeqësisht, shpesh njerëzit dinë pak për këtë pjesë të Evropës. Ne ende dëgjojmë, shumë shpesh, se Ballkani Perëndimor dhe Evropa Lindore janë shumë komplekse, shumë të ndryshme kulturalisht ose shumë të ngarkuara nga konflikte të pazgjidhura. Dhe këto zëra përforcohen nga ata që duan të shohin dështimin e përpjekjeve tona”, shtoi Kos.

“Ne duhet të flasim më shumë për atë që shumë në këtë rajon tashmë kontribuojnë në sigurinë e Evropës. Nëpërmjet bashkëpunimit me Europolin ose Frontexin për luftimin e krimit të organizuar. Përmes harmonizimit me politikën tonë të jashtme dhe të sigurisë. Ose si pjesë e zinxhirëve të furnizimit evropian ose rrjeteve të energjisë. Ne duhet të flasim më shumë për njerëzit nga rajoni që po formësojnë kontinentin tonë në kaq shumë fusha të jetës. Rreth Dua Lipës, Marina Abramoviç, Ermonela Jaho, Goran Bregovic, Xherdan Shaqiri, Nikola Jokic ose Mira Murati — ata po mbushin stadiume, arena dhe teatro dhe vendosin standarde globale në sport, kulturë dhe teknologji”, theksoi Kos.

“Kjo është arsyeja pse të kesh një Kolegj të Evropës këtu në Tiranë është kaq e rëndësishme”, tha ajo. //a.i/