Kredite e keqija, gati rregullat e reja
Blerina Hoxha
Rregullat per mirefunksionimin e kredidhenies dhe per rritjen e stabilitetit ne sektorin bankar, po ndryshojne perdite. Banka e Shqiperise ka pergatitur nje rregullore te re qe do te miratohet ne mbledhjen e radhes te Keshillit te Mbikeqyrjes, e cila me pas pritet te aplikohet ne bankat e nivelit te dyte, qe ka te beje me kredite qe nuk kthehet ne banka. Gjithashtu, Keshilli i Mbikeqyrjes se Bankes se Shqiperise ka bere gati per miratim edhe rregullore, "Per administrimin e rrezikut nga ekspozimet e medha te bankave". Keto dy vitet e fundit Autoriteti Qendror Bankar ne menyre sistematike, ka ndryshuar rregullat qe mbikeqyrin kredine me qellim per te parandaluar nje krize ne sistemin financiar shqiptar. Forcimi i mbikeqyrjes se kredive ne banka, po behet ne kohen qe ekonomia globale po perjeton krizen me te rende ekonomike qe pas Luftes se Dyte Boterore, qe pati si pikenisje kredite e keqija ne SHBA. Ne rregulloren e meparshme per kete qellim, Banka e Shqiperise detyroi me ligj, te gjitha bankat qe te ruajne nje rezerve te pervitshme te detyrueshme, me qellim per te perballuar cdo efekt shok qe mund te vije nga moskthimi i kredive. Dje duke qene se fenomeni i huave te keqija, po vjen gjithnje e ne rritje ne sistemin tone bankar per shkak te rritjes me ritme shume te shpejta te dhenies se kredive, Banka e Shqiperise ka forcuar rregulloren per te rritur rezerven e detyrueshme. Brenda sektorit te kredise shqetesim mbetet fenomeni i dhenies se kredise ne valute. Banka e Shqiperise ka lajmeruar se, per te menjanuar rrezikun per kthimin e kredive, bankat e nivelit te dyte duhet te japin huan ne valuten qe klienti ka te ardhurat. Per kete qellim, Banka e Shqiperise ka vendosur ne kuadrin rregullativ mbikeqyres disa kerkesa te reja, te cilat do te synojne ne menyre me te drejtperdrejte zbutjen e rreziqeve qe mban kredidhenia ne valute, vecanerisht ne ato raste kur kredia jepet per huamarres qe nuk gjenerojne te ardhura ne valute.
Informacioni qe bankat jane te detyruara te japin, para se te jepet kredia
- Banka i paraqet konsumatorit ne forme te shkruar informacionin e duhur dhe kryesor, perpara lidhjes se kontrates se kredise konsumatore.
- informacioni parakontraktor perfshin: a. vleren totale te kredise ose kufirin e kredise ne rastin e kredise kufi (overdraftit) dhe/ose kartes se kredise.
-Kushtet per levrimin dhe terheqjen e kredise.
-Kohezgjatjen e kontrates se kredise.
-Normen efektive te interesit nepermjet nje shembulli perfaqesues dhe te dhenat financiare dhe supozimet e perdorura per llogaritjen e kesaj norme.
-Normen e interesit dhe cdo indeks ose norme reference te aplikueshme mbi kete norme interesi, si dhe periudhat, kushtet dhe procedurat per ndryshimin e saj.
-Vleren e kestit, numrin e kesteve dhe periodicitetin e shlyerjeve te kesteve (pagesave),si dhe kur eshte e mundur te paraqitet nje plan i shlyerjes se kredise.
-Kushtet e perdorimit dhe te shlyerjes ne rastin e kredise kufi.
-Menyren e njoftimit te konsumatorit ne rastin e ndryshimeve te kushteve te cilat sjellin pasoja per detyrimet pasurore te konsumatorit ne baze te kontrates.
-Koston e mbajtjes se nje llogarie per kryerjen e transaksioneve te levrimit te kredise dhe te pagesave, koston e perdorimit te nje karte apo mjeti tjeter pagese per transaksionet e levrimit te.
-Cdo kosto shtese qe eshte e detyrueshme per perfitimin e kredise
-Garancite /kolateralin dhe sigurimin e kerkuar (kur eshte e aplikueshme);
-Ekzistencen e te drejtes se terheqjes nga kontrata, periudhen gjate te ciles mund te ushtrohet kjo e drejte dhe procedurat per ushtrimin e kesaj te drejte.
-Te drejten per te shlyer para afatit si dhe kostot qe rrjedhin nga kjo (kur eshte e aplikueshme), duke treguar vleren dhe metoden e llogaritjes.
-Kushtet penale dhe kamatevonesat ne rastin e pagesave qe kryhen pasi u ka kaluar afati, sic jane te zbatueshme ne kohen kur jepet.
Rregullat per mirefunksionimin e kredidhenies dhe per rritjen e stabilitetit ne sektorin bankar, po ndryshojne perdite. Banka e Shqiperise ka pergatitur nje rregullore te re qe do te miratohet ne mbledhjen e radhes te Keshillit te Mbikeqyrjes, e cila me pas pritet te aplikohet ne bankat e nivelit te dyte, qe ka te beje me kredite qe nuk kthehet ne banka. Gjithashtu, Keshilli i Mbikeqyrjes se Bankes se Shqiperise ka bere gati per miratim edhe rregullore, "Per administrimin e rrezikut nga ekspozimet e medha te bankave". Keto dy vitet e fundit Autoriteti Qendror Bankar ne menyre sistematike, ka ndryshuar rregullat qe mbikeqyrin kredine me qellim per te parandaluar nje krize ne sistemin financiar shqiptar. Forcimi i mbikeqyrjes se kredive ne banka, po behet ne kohen qe ekonomia globale po perjeton krizen me te rende ekonomike qe pas Luftes se Dyte Boterore, qe pati si pikenisje kredite e keqija ne SHBA. Ne rregulloren e meparshme per kete qellim, Banka e Shqiperise detyroi me ligj, te gjitha bankat qe te ruajne nje rezerve te pervitshme te detyrueshme, me qellim per te perballuar cdo efekt shok qe mund te vije nga moskthimi i kredive. Dje duke qene se fenomeni i huave te keqija, po vjen gjithnje e ne rritje ne sistemin tone bankar per shkak te rritjes me ritme shume te shpejta te dhenies se kredive, Banka e Shqiperise ka forcuar rregulloren per te rritur rezerven e detyrueshme. Brenda sektorit te kredise shqetesim mbetet fenomeni i dhenies se kredise ne valute. Banka e Shqiperise ka lajmeruar se, per te menjanuar rrezikun per kthimin e kredive, bankat e nivelit te dyte duhet te japin huan ne valuten qe klienti ka te ardhurat. Per kete qellim, Banka e Shqiperise ka vendosur ne kuadrin rregullativ mbikeqyres disa kerkesa te reja, te cilat do te synojne ne menyre me te drejtperdrejte zbutjen e rreziqeve qe mban kredidhenia ne valute, vecanerisht ne ato raste kur kredia jepet per huamarres qe nuk gjenerojne te ardhura ne valute.
Informacioni qe bankat jane te detyruara te japin, para se te jepet kredia
- Banka i paraqet konsumatorit ne forme te shkruar informacionin e duhur dhe kryesor, perpara lidhjes se kontrates se kredise konsumatore.
- informacioni parakontraktor perfshin: a. vleren totale te kredise ose kufirin e kredise ne rastin e kredise kufi (overdraftit) dhe/ose kartes se kredise.
-Kushtet per levrimin dhe terheqjen e kredise.
-Kohezgjatjen e kontrates se kredise.
-Normen efektive te interesit nepermjet nje shembulli perfaqesues dhe te dhenat financiare dhe supozimet e perdorura per llogaritjen e kesaj norme.
-Normen e interesit dhe cdo indeks ose norme reference te aplikueshme mbi kete norme interesi, si dhe periudhat, kushtet dhe procedurat per ndryshimin e saj.
-Vleren e kestit, numrin e kesteve dhe periodicitetin e shlyerjeve te kesteve (pagesave),si dhe kur eshte e mundur te paraqitet nje plan i shlyerjes se kredise.
-Kushtet e perdorimit dhe te shlyerjes ne rastin e kredise kufi.
-Menyren e njoftimit te konsumatorit ne rastin e ndryshimeve te kushteve te cilat sjellin pasoja per detyrimet pasurore te konsumatorit ne baze te kontrates.
-Koston e mbajtjes se nje llogarie per kryerjen e transaksioneve te levrimit te kredise dhe te pagesave, koston e perdorimit te nje karte apo mjeti tjeter pagese per transaksionet e levrimit te.
-Cdo kosto shtese qe eshte e detyrueshme per perfitimin e kredise
-Garancite /kolateralin dhe sigurimin e kerkuar (kur eshte e aplikueshme);
-Ekzistencen e te drejtes se terheqjes nga kontrata, periudhen gjate te ciles mund te ushtrohet kjo e drejte dhe procedurat per ushtrimin e kesaj te drejte.
-Te drejten per te shlyer para afatit si dhe kostot qe rrjedhin nga kjo (kur eshte e aplikueshme), duke treguar vleren dhe metoden e llogaritjes.
-Kushtet penale dhe kamatevonesat ne rastin e pagesave qe kryhen pasi u ka kaluar afati, sic jane te zbatueshme ne kohen kur jepet.