Kriza greke dhe shqetësimi shqiptar
Me fqinjin jugor, t zhytur n vala protestash t qytetarve dhe n krizn m t fort financiare t historis s vet moderne, ekonomia shqiptare ndjen padyshim nj lloj presioni, krahas shqetsimeve nga shum veprimtar, siprmarrs t saj, sidomos n jug t vendit. N rajone si Kora, Gjirokastra apo Saranda, lidhjet me Greqin jan t shumfishta. Por dhe n trsi n t gjith vendin, Greqia sht partneri yn i dyt tregtar pas Italis. Importojm nga ky vend 542 milion euro mallra dhe eksportojm 57 milion euro mallra do vit. Kapitali bankar grek sht shum i pranishm dhe i konsiderueshm tek ne. Kompanit greke n transport dhe telekomunikacion kan pozita t rndsishme n ekonomin shqiptare. Nga ana tjetr, me dhjetra siprmarrje t jugut jan t lidhura dhe punojn me material porositsi me Greqin. Shqetsimet jan m se t ligjshme. Por ’po ndodh vrtet me fqinjin ton jugor? sht pa dyshim n nj gjendje t vshtir, shum t vshtir. Ka nevoj pr miliarda euro hua q t mbaj n kmb administratn e tij publike dhe t kryej shpenzimet m t domosdoshme. sht msuar keq me huat n shifra miliarda dollar, t marra n 10 vitet e fundit nga bankat e mdha amerikane. Tani nuk i jep m askush para kredi n dor. Ia blejn bonot n tregun e kapitaleve me shifra rekord interesi. Greqia ka nevoj pr ndihma. Por n dit t hallit jan financat publike t shtetit fqinj, jo ekonomia private e tij. Ende kriza nuk ka zbritur n ekonomin reale greke, e cila mbahet me parat e nj turizmi t jashtzakonshm dhe t flots s anijeve ndr m t mdhat n bot. T shqetsuar shum dhe t tronditur jan punonjsit buxhetor grek dhe pensionistt, pr t cilt perspektiva e rrogave apo pensioneve n rritje ka pernduar pr t paktn tre vjet n vijim. Nga ana tjetr, frika sht se qeveria mund t jet e detyruar t ul nj pjes t rrogave, madje edhe pensionet. Shteti fqinj i sht kthyer nj regjimi spartan kursimesh e sakrificash monetare. Q nuk po pranohet leht nga qytetart, por q sht e domosdoshme pr t rikthyer besimin e humbur t investitorve t huaj mbi shtetin grek. N kto kushte, shqetsimi m i madh pr shqiptart sht mes emigrantve tan n Athin e Selanik. Nga fjalnaja e problemeve me likuiditetin (paran cash) t bankave greke n vendin e tyre, jan me mijra ata syresh q nxitimthi i kan trhequr kursimet e tyre dhe i kan vendosur n bankat n Shqipri. Ja prse nj lum i pandrprer parash t thata n kasafortat bankare t Shqipris n kta katr muajt e par t ktij viti. Ky lum sht nj burim i jashtzakonshm nxits pr t kredituar ekonomin e vendit, qytetart dhe bizneset ktu. Nga kjo an, vetm mir i bn sistemit ton bankar. Por nga ana tjetr, shqetsimi mbetet pr t ardhmen e emigrantve tan, pse nj pjes jo e vogl e tyre gjejn pun n aktivitetet e financuara nga buxheti i shtetit grek (gjysma e vllimit ndrtimor n shtetin fqinj prballohet nga buxheti i shtetit). Po ashtu, t katr bankat greke tek ne, nn presionin e bankave-mma n Athin, mund t frenojn huadhnien. Kjo do t na vshtirsonte shum punt, pse kto banka japin 38 pr qind t huadhnies, kreditit. I takon qeveris son, banks son qendrore, Banks s Shqipris, q t’i nxis bankat greke ktu t japin kredi pa frenuar. Guvernatori Fullani me t drejt i quajti kto banka si banka shqiptare. Pse praktikisht ato mbajn depozita t shqiptarve dhe kreditojn siprmarrs dhe individ shqiptar. Jan t lidhura n mnyr t pazgjidhshme me siprmarrjen dhe shtetasit ktu. Bankat greke n Shqipri nuk mund t qndrojn ishuj t shqetsimit dhe frenimit, n mes t nj ekonomie q po ringrihet. Vrtet ende kredia nuk ka startuar fort, por shtja sht thjesht psikologjike. Me koh gjat ktij viti, bankat do t marrin kurajo dhe japin hua. Me gjith pasigurin dhe frikn e efektit “domino” mbi buxhetet publike t Spanjs apo Portugalis, prej analistve t huaj n bursat n Londr, Frankfurt apo Zyrih, t cilt studiojn nga afr krizn greke dhe pasojat mbi euron, po prdoret prher e m dendur shprehja: “m e keqja ka kaluar”. Q do t thot se kriza e arriti fundin e honit t saj n fqinjin ton jugor dhe tregjet e kapitalit pritet t fillojn t marrin frym m t lehtsuara. Po ashtu edhe siprmarrsit shqiptar, por edhe ne qytetart e thjesht q japim e marrin me Greqin.