Letërsi dhe klishe
Ghada Abdelaal sht shkrimtare egjiptiane. Midis t tjerash ajo ka edhe nj blog, ku ajo trajton tema t jets s prditshme n Kajro. sht pikrisht ky blog q ka trhequr vmendjen e shtpive botuese t huaja, t cilat e kan prkthyer dhe botuar materialin e blogut t saj n nj libr. Edhe n Zvicr. Por sht pikrisht ktu, n Zvicr, q pr Abdelaal fillojn problemet. “’lidhje ka kapaku i librit me librin tim?”, – pyet e irrituar shkrimtarja shtpin botuese zvicerane. Pr kapakun e librit ata kan przgjedhur motivin e nj femre t mbuluar q thith duhan me nj ibuk t madh arab e n dore ka nj telefon celular. “Prpiqemi t’i themi lexuesit se femra arabe sht moderne”, - prgjigjet shtpia botuese. “Ky imazh sht thjesht nj klishe”, - futet e irrituar n diskutimin midis autores dhe shtpis botuese prkthyesja zvicerane.
Ky incident m rizgjoi irritimin tim pr kapakt e przgjedhur pr disa prej romaneve shqiptar t prkthyer n zonn gjermano-folse. Nj vshtrim n serin e librave t Kadares, botuar s fundmi nga shtpia botuese “Fischer”, t krijon prshtypjen se mbas ktyre titujve fshihen ose studime antropologjike, ose ditar me histori misterioze t nj kohe arkaike; t nj bote orientale. Se ’lidhje ka alegoria e “Pallatit t ndrrave” me foton e dy t rinjve (xhonturq?) q dgjojn me vmendje interpretuesin e nj instrumenti (ifteli apo sht buzuk?) m ngelet mister. Por kur shoh se pr “Gjeneralin e ushtris s vdekur” sht przgjedhur pamja e nj xhamie ans s cils gjendet nj turm burrash me kok me qeleshe apo t mbshtjelle me shami t bardha, ngelem fare pa fjal.
E vrtet, biznesi i letrave sht shum i egr. Shum shkrimtar, shum tituj dhe aspak e leht t krijosh nj nish lexuesisht pr to. Edhe m e vshtir bhet mbijetesa n tregun botror pr letrsin e vendeve t vogla, apo vendeve historikisht pa ndonj kontribut n botn e letrave. Pr vende si Shqipria, misioni bhet edhe m i vshtir. E dal nga izolimi totalitarian, letrsis shqiptare nuk i ngelet vetm se t konstatoj me dshprim se temat si totalitarizmi, krimet e komunizmit dhe tranzicioni jan tashm trajtuar nga t tjert. Kurioziteti i perndimit pr komunizmin dhe krimet e tij, pr peripecit e tranzicionit postkomunist, jan ushqyer nga shkrimtart ish-sovjetike dhe ata t bllokut t lindjes.
Przgjedhja e imazhit t nj bote arkaike pr kapakt e librave t Kadares sugjeron se pr Shqiprin, marketingu, mundsin e nj nishi lexuesish-blersish e sheh tek arkaikja dhe orientalizmi; ashtu si e sugjerojn edhe artikujt e shumt q riciklohen n gjith shtypin perndimor, duke prhapur e prforcuar klishet q i kan ndrtuar vet. Ironike kur mendon se nj nga rolet e letrsis sht t krijoj nj bot t diferencuar q vret klishet. Tashm, sht letrsia q mbart n kurrizin e saj e shitet pikrisht nga klisheja.
Se sa t vshtir e ka biznesi perndimor i librit gjetjen e nishit, t kategoris, pr t tregtuar letrsin dhe autort shqiptar e tregon edhe rasti i Fatos Kongolit. N tregun gjermanofols, “I humburi” i Kongolit kaprcen ylberin dhe bhet “Nusja shqiptare” (“Die albanische Braut”). N harmoni me titullin, kapaku i librit paraqet trupin e nj femre t veshur me fustan nuseje, pa fytyr (pa kok). "’lidhje ka kjo zgjedhje me prmbajtjen e romanit t Kongolit?", – do t pyeste i uditur para disa vitesh nj kritik, n emisionin letrar t televizionin zviceran SF1. Asnj. Pr lexuesin gjermano-fols, q pr Shqiprin mson nga shtypi, ku rilexon t njjtat konstrukte e klishe, titulli duket ftues pr t hapur faqet e librit e pr t zbuluar fytyrn e panjohur (ekzotike?) t femrs shqiptare. Pr k lexues sht menduar ky titull? Pr at t turizmit seksual? Pr grat e soap-operave? Pr blersit e dyqaneve “Tante Emma”?
Ghada Abdelaal nuk do t’ia dij pr planet e marketingut t shtpis s saj botuese. Pa frik dhe komplekse inferioriteti, ajo krkon q shtpia botuese zvicerane t ndrroj kapakun e librit dhe, mbi t gjitha, ta konsultoj kt kapak me autoren prpara se sa libri t dal n botim. Ndrsa shkrimtarja e ndjek shtjen n organet e drejtsis, shpresoj q shembulli i saj t jet frymzues pr kolegt e saj t shumt q ashtu si ajo shpesh bhen pre a politikave t marketingut duke rrezikuar asgj m pak se sa identitetin e tyre dhe t veprs, duke rrezikuar q t prfundojn ashtu si kurr nuk e kan dashur: shkrimtar n funksion t shtpive botuese.
Shkruar nga Selfmaderadio, e gjeni n selfmaderadio.blogspot.com