Marreveshje per t'i dhene fund nderprerjes se gazit
Nga David Jolly
Bashkimi Evropian deklaroi te enjten ne mbremje se furnizimet me gaz per Kontinentin mund te rifillonin te rridhnin se shpejti, pas nje marreveshjeje te arritur me Rusine dhe Ukrainen per t'i dhene fund nderprerjes se gazit.
Kryeministri cek, Mirek Topolanek, tha se ai kishte arritur nje marreveshje pas bisedimeve me homologun e tij rus, Vladimir Putin, dhe Kancelaren Anxhela Merkel te Gjermanise. Detajet e kesaj marreveshjeje nuk jane bere publike.
"Kjo shperndarje duhet te coje ne rivendosjen e furnizimeve ruse me gaz per shtetet anetare te BE-se", thuhej ne nje deklarate te qeverise ceke, e cila mban presidencen e radhes se BE-se, njoftoi agjencia e lajmeve Associated Press.
Rusia nderpreu fluksin e gazit te marten si pjese te nje konflikti mbi cmimin me Ukrainen, duke krijuar mungesa dhe kufizime ne shume vende evropiane. Impakti i nderprerjes se gazit, u ndje me ashper ne Evropen Juglindore, ku qindra mijera njerez ne Serbi, Bullgari dhe Bosnje mbeten pa ngrohje.
Rusia e cila fillimisht nderpreu dergimin e gazit vetem per Ukrainen, te merkuren nderpreu te gjithe eksportin e gazit per Ukrainen, perfshi edhe ate te destinuar per Evropen, duke thene se Ukraina kishte devijuar nje pjese te gazit per konsumin e saj te brendshem. Te enjten ne mengjes, dy palet duket se ishin shume prane arritjes se nje marreveshjeje mbi nje plan per te vendosur vezhgues nderkombetare ne Ukraine per te pare qe gazi ishte duke shkuar atje ku duhej te shkonte.
Por zyrtaret e Bashkimit Evropian ne Bruksel thane se marreveshja u prish, kur Rusia insistoi qe grupet e monitorimit te perfshinin perfaqesues te Gazprom, monopolit rus te gazit, dhe Ministrise ruse te Energjise. Ukraina - e cila ka nje raport te tendosur politik me Mosken qe prej Revolucionit te Portokallinjte te 2004, i cili vendosi nje qeveri pro-perendimore - refuzoi te pranonte kushtin.
Konflikti mbi cmimin sillet rreth deshires se Rusise, per te ngritur papritur cmimin per gazin qe ajo i shet Ukraines, ashtu si edhe deshira e Ukraines per te rritur taksat me te cilat ajo takson Gazprom, per te transportuar gazin drejt Bashkimit Evropian. Gazprom eshte duke kerkuar te rrise cmimin qe Ukraina paguan per gazin ne 450 USD per 1000 metra kub gaz, nga 179.5 USD qe ishte vitin e kaluar. Ukraina raportohet se ka ofruar pak me teper se 200 USD per 1000 metra/kub gaz. Rusia gjithashtu deshiron te mbledhe ato qe ajo thote se jane gjobat per pagesat e vonuara mbi ngarkesat e meparshme.
Gazprom ndaloi te gjitha ngarkesat e gazit per perdorim te brendshem drejt Ukraines ne 1 janar, me pas ndaloi eksportet e gazit permes Ukraines te merkuren, duke thene se fqinji i tij perendimor ishte duke marre gazin nga gazsjellesi i destinuar per klientet evropiane. Nderprerja e la Ukrainen dhe 17 vende te tjera ne Evrope, te perballen me furnizimet e reja me gaz ose me nje reduktim te forte ne mesin e dimrit.
Ne seancen degjimore te komitetit te parlamentit evropian te enjten, Evgeni Kirilov, nje anetar nga Bullgaria, e cila varet pothuajse plotesisht nga Rusia per gazin e saj, tha se ai nuk mund te kuptonte "sesi dy vendet me te medha ne Evrope te ishin kaq te pacivilizuara dhe te papergjegjshme". Ai shtoi: " Ne jemi pengje te papergjegjshmerise se tyre".
Z.Putin fajesoi udheheqesit e Ukraines per mbylljen dhe sugjeroi se ata nuk donin te perzinin nje kompani ndermjetese, rosUkrEnergo, e zoteruar nga nje biznesmen aleat i Presidentit ukrainas, Viktor Jushenko. Z.Putin deklaroi se dyshon, se disa prej politikaneve deshirojne te perdorin perfitimet nga gazi "si burim financiar ne fushatat e ardhshme politike".
Duke folur te enjten ne televizionin rus, z.Putin ofroi te rriste taksat e tranzitit qe Rusia paguan per te derguar gazin permes Ukraines, duke thene se dy palet duhet te ndryshojne,. "sa me shpejt qe te jete e mundur drejt nje marredhenie tregu". Ne shkembim per nje norme tregu per gazin, tha ai, Rusia do te paguante taksa tranziti prej 3-4 USD per cdo 1000 metra/kub gaz per 100 km te transportuar. Gazprom vitin e kaluar i pagoi Ukraines 1.60 USD dhe ka thene se ai do te paguaj 1.70 USD kete vit.
Ndersa ka ngjyrime politike per konfliktin, pjesa me e madhe e eksperteve ia atribuojne kete kryesisht interesave tregtare. "Gjeneza e kesaj eshte ne levizjen e Rusise larg nga marreveshjet e shkembimit me ish-republikat sovjetike drejt cmimeve te tregut", thote Andrew Neff, nje analist per ceshtjet e energjise ne IHS Global Insight (Ankara)."Ju mund te fajesoni si njerin ashtu edhe tjetrin, por te dyja palet duket se kane qelluar njera- tjetren ne kembe".
Ukraina eshte duke luajtur me ate qe sa me shume te zgjase konflikti, aq me e mundur eshte qe Gazprom, te dorezohet dhe te jape gazin e tij te subvencionuar, thote ai. Dhe me shume evropiane qe perballen me perspektiven e mungeses se ngrohjes ne shtepi, refuzimi i Rusise per te rinisur eksportet me kerkesen e monitoruesve, ka te ngjare qe shume njerezve t'iu krijonte pershtypjen e nje obstruksionizmi te paster. Rusia, e cila eshte prekur rende nga kriza boterore financiare, eshte duke pare nga Ukraina per te nxjerre miliarda dollare te ardhura, aq te nevojshme.
Nje rezultat i mundshem qe do te ishte ne perfitimin e te tre paleve do te ishte krijimi i nje konsorciumi, per te siguruar gazin rus permes Ukraines, thote z.Neff. Sipas nje marreveshjeje te tille, ruset do te dergonin gaz dhe do te merrnin nje perqindje ne rrjetin e tranzitit dhe shperndarjes se Ukraines, Ukraina do te merrte gaz te subvencionuar, dhe evropianet do te merrnin nje furnizim te sigurt ne shkembim te ndihmes, per te financuar dhe zgjeruar rrjetin.
"The New York Times"
Bashkimi Evropian deklaroi te enjten ne mbremje se furnizimet me gaz per Kontinentin mund te rifillonin te rridhnin se shpejti, pas nje marreveshjeje te arritur me Rusine dhe Ukrainen per t'i dhene fund nderprerjes se gazit.
Kryeministri cek, Mirek Topolanek, tha se ai kishte arritur nje marreveshje pas bisedimeve me homologun e tij rus, Vladimir Putin, dhe Kancelaren Anxhela Merkel te Gjermanise. Detajet e kesaj marreveshjeje nuk jane bere publike.
"Kjo shperndarje duhet te coje ne rivendosjen e furnizimeve ruse me gaz per shtetet anetare te BE-se", thuhej ne nje deklarate te qeverise ceke, e cila mban presidencen e radhes se BE-se, njoftoi agjencia e lajmeve Associated Press.
Rusia nderpreu fluksin e gazit te marten si pjese te nje konflikti mbi cmimin me Ukrainen, duke krijuar mungesa dhe kufizime ne shume vende evropiane. Impakti i nderprerjes se gazit, u ndje me ashper ne Evropen Juglindore, ku qindra mijera njerez ne Serbi, Bullgari dhe Bosnje mbeten pa ngrohje.
Rusia e cila fillimisht nderpreu dergimin e gazit vetem per Ukrainen, te merkuren nderpreu te gjithe eksportin e gazit per Ukrainen, perfshi edhe ate te destinuar per Evropen, duke thene se Ukraina kishte devijuar nje pjese te gazit per konsumin e saj te brendshem. Te enjten ne mengjes, dy palet duket se ishin shume prane arritjes se nje marreveshjeje mbi nje plan per te vendosur vezhgues nderkombetare ne Ukraine per te pare qe gazi ishte duke shkuar atje ku duhej te shkonte.
Por zyrtaret e Bashkimit Evropian ne Bruksel thane se marreveshja u prish, kur Rusia insistoi qe grupet e monitorimit te perfshinin perfaqesues te Gazprom, monopolit rus te gazit, dhe Ministrise ruse te Energjise. Ukraina - e cila ka nje raport te tendosur politik me Mosken qe prej Revolucionit te Portokallinjte te 2004, i cili vendosi nje qeveri pro-perendimore - refuzoi te pranonte kushtin.
Konflikti mbi cmimin sillet rreth deshires se Rusise, per te ngritur papritur cmimin per gazin qe ajo i shet Ukraines, ashtu si edhe deshira e Ukraines per te rritur taksat me te cilat ajo takson Gazprom, per te transportuar gazin drejt Bashkimit Evropian. Gazprom eshte duke kerkuar te rrise cmimin qe Ukraina paguan per gazin ne 450 USD per 1000 metra kub gaz, nga 179.5 USD qe ishte vitin e kaluar. Ukraina raportohet se ka ofruar pak me teper se 200 USD per 1000 metra/kub gaz. Rusia gjithashtu deshiron te mbledhe ato qe ajo thote se jane gjobat per pagesat e vonuara mbi ngarkesat e meparshme.
Gazprom ndaloi te gjitha ngarkesat e gazit per perdorim te brendshem drejt Ukraines ne 1 janar, me pas ndaloi eksportet e gazit permes Ukraines te merkuren, duke thene se fqinji i tij perendimor ishte duke marre gazin nga gazsjellesi i destinuar per klientet evropiane. Nderprerja e la Ukrainen dhe 17 vende te tjera ne Evrope, te perballen me furnizimet e reja me gaz ose me nje reduktim te forte ne mesin e dimrit.
Ne seancen degjimore te komitetit te parlamentit evropian te enjten, Evgeni Kirilov, nje anetar nga Bullgaria, e cila varet pothuajse plotesisht nga Rusia per gazin e saj, tha se ai nuk mund te kuptonte "sesi dy vendet me te medha ne Evrope te ishin kaq te pacivilizuara dhe te papergjegjshme". Ai shtoi: " Ne jemi pengje te papergjegjshmerise se tyre".
Z.Putin fajesoi udheheqesit e Ukraines per mbylljen dhe sugjeroi se ata nuk donin te perzinin nje kompani ndermjetese, rosUkrEnergo, e zoteruar nga nje biznesmen aleat i Presidentit ukrainas, Viktor Jushenko. Z.Putin deklaroi se dyshon, se disa prej politikaneve deshirojne te perdorin perfitimet nga gazi "si burim financiar ne fushatat e ardhshme politike".
Duke folur te enjten ne televizionin rus, z.Putin ofroi te rriste taksat e tranzitit qe Rusia paguan per te derguar gazin permes Ukraines, duke thene se dy palet duhet te ndryshojne,. "sa me shpejt qe te jete e mundur drejt nje marredhenie tregu". Ne shkembim per nje norme tregu per gazin, tha ai, Rusia do te paguante taksa tranziti prej 3-4 USD per cdo 1000 metra/kub gaz per 100 km te transportuar. Gazprom vitin e kaluar i pagoi Ukraines 1.60 USD dhe ka thene se ai do te paguaj 1.70 USD kete vit.
Ndersa ka ngjyrime politike per konfliktin, pjesa me e madhe e eksperteve ia atribuojne kete kryesisht interesave tregtare. "Gjeneza e kesaj eshte ne levizjen e Rusise larg nga marreveshjet e shkembimit me ish-republikat sovjetike drejt cmimeve te tregut", thote Andrew Neff, nje analist per ceshtjet e energjise ne IHS Global Insight (Ankara)."Ju mund te fajesoni si njerin ashtu edhe tjetrin, por te dyja palet duket se kane qelluar njera- tjetren ne kembe".
Ukraina eshte duke luajtur me ate qe sa me shume te zgjase konflikti, aq me e mundur eshte qe Gazprom, te dorezohet dhe te jape gazin e tij te subvencionuar, thote ai. Dhe me shume evropiane qe perballen me perspektiven e mungeses se ngrohjes ne shtepi, refuzimi i Rusise per te rinisur eksportet me kerkesen e monitoruesve, ka te ngjare qe shume njerezve t'iu krijonte pershtypjen e nje obstruksionizmi te paster. Rusia, e cila eshte prekur rende nga kriza boterore financiare, eshte duke pare nga Ukraina per te nxjerre miliarda dollare te ardhura, aq te nevojshme.
Nje rezultat i mundshem qe do te ishte ne perfitimin e te tre paleve do te ishte krijimi i nje konsorciumi, per te siguruar gazin rus permes Ukraines, thote z.Neff. Sipas nje marreveshjeje te tille, ruset do te dergonin gaz dhe do te merrnin nje perqindje ne rrjetin e tranzitit dhe shperndarjes se Ukraines, Ukraina do te merrte gaz te subvencionuar, dhe evropianet do te merrnin nje furnizim te sigurt ne shkembim te ndihmes, per te financuar dhe zgjeruar rrjetin.
"The New York Times"