Dora e Rusise ne Bosnje
Nga Daria Sito-Sucic
Nje flake ne majen e nje kulle prej 50 metrash ne kete qytet te vogel te Ballkanit (Bosanski Brod) tregon qe Rusia eshte duke siguruar kapital politik ,ne nje pjese te Evropes qe eshte qendrore per planet e saja strategjike. Flaka shenon edhe rifillimin ne fund te nentorit te aktivitetit ne Brod, rafinerine e vetme te naftes ne Bosnje Hercegovine, e cila kishte pushuar se funksionuari prej 2005 pasi ishte demtuar rende gjate lufterave ballkanike ne 1992-1995.
Rihapja e rafinerise ishte financuar nga Rusia si pjese e nje plani me te gjere per te ngritur aleanca politike ne rajon, vecanerisht me aleatin e saj te hershem Serbine, permes investimeve ne energjetike ne vendet e ish-Jugosllavise. Investimi vjen pikerisht ne momentin kur Rusia eshte vene ne qender te vemendjes, duke filluar dimrin e katert te grindjeve me Ukrainen dhe ish-shtetet e tjera te bllokut lindor, mbi furnizimet me gaz natyror.
Bosnja ka marre rreth 14 miliarde USD ne ndihme te huaj prej perfundimit te luftes, sipas Departamentit Amerikan te Shtetit. Ne kete kontekst, investimi prej 350 milione euro i Rusise ne rafineri dhe asete te tjera energjetike eshte i vogel, vecanerisht po te krahasohet me shumat e medha te shpenzuara, zakonisht ne biznesin e energjise. Por ne Bosnje, ku rreth 40% e njerezve jane regjistruar si te papune, rifillimi i punes ne rafineri, nen nje pronar te ri - kompania shteterore ruse e naftes Zarubezhneft - ofron shprese per industrite lokale, te lena ne harrese dhe perspektiva per te ardhura ne te ardhmen.
"Rafineria do te thote jete per te gjithe ne ketu", thote Momir Grabovac, nje punonjes ne rafineri, duke qendruar prane pompave te reja me shkelqim argjendi ne nje pjese te rikonstruktuar te rafinerise ne Bosanski Brod, ne Bosnjen veriore prane kufirit kroat. Kontenieret e ndryshkur ne sfond akoma mbajne shenjat e predhave te kohes se luftes. "Qyteti, i cili ishte i vdekur, merr serish fryme", shton Grabovac, duke thene se 4000 njerez me pune, ne popullsine prej 25000 banoresh te Bosanski Brod, nje ne kater vete ka punuar atje.
Financuar nga nje kredi prej Bankes Ruse per Zhvillim, investimet ne Bosnje - ne rafineri, nje fabrike per prodhimin e vajit per motoret e naftes ne qytetin fqinj te Modrices dhe rrjeti i shperndarjes Petrol - kane ngritur shpresat se vendi mund te rregulloje deficitin e tij tregtar prej 4.4 miliarde USD ne vitet e ardhshme. Financimi per investimin ishte "nje vendim ekonomik dhe politik", tha Vladimir Dimitriev, drejtues i Bankes Ruse per Zhvillim, ne ceremonine e rihapjes ne 27 Nentor. "Ai tregon interesin gjeopolitik qe ne duam te arrijme ne Ballkan".
Bordi mbikeqyres i Bankes, drejtuar nga kryeministri Vladimir Putin i Rusise, aprovoi projektin si pjese te nje strategjie te pergjithshme te Rusise per rajonin, shtoi ai. "Kjo do te kete implikime te rendesishme per ekonomine e Bosnjes", tha Mahir Hadziahmetovic, Zv/President i Dhomes se Tregtise se Jashtme te Bosnjes. "Bosnja, e cila ishte nje importues i jashtezakonshem i derivateve te naftes, tani do te kete produktet e veta".
Rafineria pritet te mbuloje te gjithe nevojat e Bosnjes per prodhime te rafinuara nafte, si gazoline dhe benzine, me nje kapacitet vjetor prej 1,5 milione tonesh, dhe do te jete ne gjendje te eksportoje kur ajo te filloje te prodhoje 4,2 milione tone me kapacitet te plote, tha ai. Rihapja e rafinerise gjithashtu do te tregoje etjen e Rusise per te rritur influencen mes aleateve te saj tradicionale, serbeve. Republika Serbe eshte nje rajon autonom qe, se bashku me Federaten kroato-myslimane, perbejne Bosnjen, por ajo mban lidhje te ngushta politike dhe ekonomike me mbeshtetesin e saj te kohes se luftes, Serbine. Rusia ishte aleati kryesor i Serbise ne perpjekjen e pasuksesshme te Serbise per te mbajtur krahinen e Kosoves, e cila deklaroi pavaresine ne shkurt.
Rihapja e rafinerise, e cila eshte nje ne Republiken Serbe te Bosnjes, erdhi gjithashtu pikerisht para se Gazprom te nenshkruante nje pakete marreveshjesh energjetike me Serbine, me nje vlere prej mbi 2,5 miliarde USD. Zyrtaret serbe thone se marreveshjet munda ta kthejne kete shtet ballkanik ne nje nyje te rendesishme energjetike te rajonit.
Dega e naftes se Gazprom, Gazprom Neft, mori kontrollin e 51% te aksioneve ne monopolin serb te naftes NIS ne shkembim te nje premtimi per te perfshire Serbine ne vendet nga do te kaloje gazsjellesi South Stream, nje prej rrugeve alternative te propozuara nga Rusia per eksportin e gazit natyror me qellim shmangien e Ukraines. Evropa merr rreth 1/4 e gazit te saj natyror prej Rusise, dhe rreth 80% e tij kalon drejt perendimit nga Ukraina. "Rusia ka nevoje per gazsjellesin South Stream si nje rruge alternative", thote Dejan Ostojic, specialist i larte per ceshtjet e energjise per Evropen dhe Azine qendrore ne Banken Boterore. "Kjo eshte nje rruge me dy drejtime", shtoi ai. "Rusia varet nga klientet perendimore, po aq shume sa varen ata nga furnizimet e saja me gaz".
Zyrtaret amerikane dhe ata te Bashkimit Evropian kane shprehur shqetesimin se gazsjellesi South Stream do te minoje perpjekjet e tyre per te diversifikuar furnizimet evropiane me gaz natyror, si edhe do te rrise influencen politike dhe ekonomike te Moskes ne Ballkan. Por Ostojic thote se motivet ekonomike jane me kryesoret. "Nje problem energjie per Rusine eshte nje problem energjie per Evropen", thote ai. "Askush nuk mund ta mohoje se energjia eshte e lidhur ngushtesisht me planet politike dhe gjeopolitike, por logjika e saj ekonomike vjen ne radhe te pare. Kushdo deshiron te siguroje perfitime".
Nje ekspert serb i lidhur me Agjencine Nderkombetare te Energjise, Aleksander Kovacevic, thote se Serbia ishte duke marre mbi vete nje rrezik, duke u mbeshtetur vetem mbi garancite e Rusise vetem per t'u perfshire ne projektin e South Stream. "Nese e gjithe politika energjetike eshte mbeshtetur mbi nje projekt te madh, atehere ky eshte nje rrezik per ekonomine", thote Kovacevic. "Ne nuk e dime se cila eshte alternativa e qeverise ne rast se ky projekt deshton".
Kovacevic thote se investimet ne rafinerite rajonale ishin nje levizje e mire per Rusine, ndersa vendet e Ballkanit jane bere "konsumatore te medhenj te naftes" per te vene ne levizje automjetet e perdorura te importuara nga Evropa perendimore.
Ndersa hekurudha akoma eshte e shkaterruar, dhe infrastruktura e transportit lumor eshte lene pas dore prej luftes, makinat dhe kamionet jane mjetet kryesore te transportit ne Bosnje. Vendet e rajonit - Kroacia, Serbia, Bosnja, Mali i Zi dhe Maqedonia - kane nevoje per me shume se 10 milione tone nafte ne vit, thote Emir Ceric, nje ish-menaxher i pergjithshem i rafinerise se Riekes, ne pronesi te kompanise kroate INA, duke shtuar se konsumi i naftes eshte rritur nga 2,5 - 3% gjate viteve te fundit.
Kovacevic thote se politikat ekonomike te mbeshtetura mbi konsumin e larte te naftes, nuk jane efektive ne nje afat me te gjate. "Te gjitha rafinerite ne rajon per momentin, mund te prodhojne nen kapacitetin e tyre te plote dhe te sigurojne te ardhura", thote ai. "Por kjo eshte nje recete per nje varferi afatgjate".
Ne Bosnje fjale te tilla nuk ndihmojne per te paguar faturat. "Rusia do te hartoje nje strategji eksporti per tregun e Evropes juglindore", thote Haxhiahmetovic i Dhomes se Tregtise me Jashte. "Bosnja do te kete perfitime afatgjata: kjo do te reduktoje deficitin e tregtise se jashtme dhe do te siguroje vende pune, per me shume se 1700 vete".
"The International Herald Tribune"
Nje flake ne majen e nje kulle prej 50 metrash ne kete qytet te vogel te Ballkanit (Bosanski Brod) tregon qe Rusia eshte duke siguruar kapital politik ,ne nje pjese te Evropes qe eshte qendrore per planet e saja strategjike. Flaka shenon edhe rifillimin ne fund te nentorit te aktivitetit ne Brod, rafinerine e vetme te naftes ne Bosnje Hercegovine, e cila kishte pushuar se funksionuari prej 2005 pasi ishte demtuar rende gjate lufterave ballkanike ne 1992-1995.
Rihapja e rafinerise ishte financuar nga Rusia si pjese e nje plani me te gjere per te ngritur aleanca politike ne rajon, vecanerisht me aleatin e saj te hershem Serbine, permes investimeve ne energjetike ne vendet e ish-Jugosllavise. Investimi vjen pikerisht ne momentin kur Rusia eshte vene ne qender te vemendjes, duke filluar dimrin e katert te grindjeve me Ukrainen dhe ish-shtetet e tjera te bllokut lindor, mbi furnizimet me gaz natyror.
Bosnja ka marre rreth 14 miliarde USD ne ndihme te huaj prej perfundimit te luftes, sipas Departamentit Amerikan te Shtetit. Ne kete kontekst, investimi prej 350 milione euro i Rusise ne rafineri dhe asete te tjera energjetike eshte i vogel, vecanerisht po te krahasohet me shumat e medha te shpenzuara, zakonisht ne biznesin e energjise. Por ne Bosnje, ku rreth 40% e njerezve jane regjistruar si te papune, rifillimi i punes ne rafineri, nen nje pronar te ri - kompania shteterore ruse e naftes Zarubezhneft - ofron shprese per industrite lokale, te lena ne harrese dhe perspektiva per te ardhura ne te ardhmen.
"Rafineria do te thote jete per te gjithe ne ketu", thote Momir Grabovac, nje punonjes ne rafineri, duke qendruar prane pompave te reja me shkelqim argjendi ne nje pjese te rikonstruktuar te rafinerise ne Bosanski Brod, ne Bosnjen veriore prane kufirit kroat. Kontenieret e ndryshkur ne sfond akoma mbajne shenjat e predhave te kohes se luftes. "Qyteti, i cili ishte i vdekur, merr serish fryme", shton Grabovac, duke thene se 4000 njerez me pune, ne popullsine prej 25000 banoresh te Bosanski Brod, nje ne kater vete ka punuar atje.
Financuar nga nje kredi prej Bankes Ruse per Zhvillim, investimet ne Bosnje - ne rafineri, nje fabrike per prodhimin e vajit per motoret e naftes ne qytetin fqinj te Modrices dhe rrjeti i shperndarjes Petrol - kane ngritur shpresat se vendi mund te rregulloje deficitin e tij tregtar prej 4.4 miliarde USD ne vitet e ardhshme. Financimi per investimin ishte "nje vendim ekonomik dhe politik", tha Vladimir Dimitriev, drejtues i Bankes Ruse per Zhvillim, ne ceremonine e rihapjes ne 27 Nentor. "Ai tregon interesin gjeopolitik qe ne duam te arrijme ne Ballkan".
Bordi mbikeqyres i Bankes, drejtuar nga kryeministri Vladimir Putin i Rusise, aprovoi projektin si pjese te nje strategjie te pergjithshme te Rusise per rajonin, shtoi ai. "Kjo do te kete implikime te rendesishme per ekonomine e Bosnjes", tha Mahir Hadziahmetovic, Zv/President i Dhomes se Tregtise se Jashtme te Bosnjes. "Bosnja, e cila ishte nje importues i jashtezakonshem i derivateve te naftes, tani do te kete produktet e veta".
Rafineria pritet te mbuloje te gjithe nevojat e Bosnjes per prodhime te rafinuara nafte, si gazoline dhe benzine, me nje kapacitet vjetor prej 1,5 milione tonesh, dhe do te jete ne gjendje te eksportoje kur ajo te filloje te prodhoje 4,2 milione tone me kapacitet te plote, tha ai. Rihapja e rafinerise gjithashtu do te tregoje etjen e Rusise per te rritur influencen mes aleateve te saj tradicionale, serbeve. Republika Serbe eshte nje rajon autonom qe, se bashku me Federaten kroato-myslimane, perbejne Bosnjen, por ajo mban lidhje te ngushta politike dhe ekonomike me mbeshtetesin e saj te kohes se luftes, Serbine. Rusia ishte aleati kryesor i Serbise ne perpjekjen e pasuksesshme te Serbise per te mbajtur krahinen e Kosoves, e cila deklaroi pavaresine ne shkurt.
Rihapja e rafinerise, e cila eshte nje ne Republiken Serbe te Bosnjes, erdhi gjithashtu pikerisht para se Gazprom te nenshkruante nje pakete marreveshjesh energjetike me Serbine, me nje vlere prej mbi 2,5 miliarde USD. Zyrtaret serbe thone se marreveshjet munda ta kthejne kete shtet ballkanik ne nje nyje te rendesishme energjetike te rajonit.
Dega e naftes se Gazprom, Gazprom Neft, mori kontrollin e 51% te aksioneve ne monopolin serb te naftes NIS ne shkembim te nje premtimi per te perfshire Serbine ne vendet nga do te kaloje gazsjellesi South Stream, nje prej rrugeve alternative te propozuara nga Rusia per eksportin e gazit natyror me qellim shmangien e Ukraines. Evropa merr rreth 1/4 e gazit te saj natyror prej Rusise, dhe rreth 80% e tij kalon drejt perendimit nga Ukraina. "Rusia ka nevoje per gazsjellesin South Stream si nje rruge alternative", thote Dejan Ostojic, specialist i larte per ceshtjet e energjise per Evropen dhe Azine qendrore ne Banken Boterore. "Kjo eshte nje rruge me dy drejtime", shtoi ai. "Rusia varet nga klientet perendimore, po aq shume sa varen ata nga furnizimet e saja me gaz".
Zyrtaret amerikane dhe ata te Bashkimit Evropian kane shprehur shqetesimin se gazsjellesi South Stream do te minoje perpjekjet e tyre per te diversifikuar furnizimet evropiane me gaz natyror, si edhe do te rrise influencen politike dhe ekonomike te Moskes ne Ballkan. Por Ostojic thote se motivet ekonomike jane me kryesoret. "Nje problem energjie per Rusine eshte nje problem energjie per Evropen", thote ai. "Askush nuk mund ta mohoje se energjia eshte e lidhur ngushtesisht me planet politike dhe gjeopolitike, por logjika e saj ekonomike vjen ne radhe te pare. Kushdo deshiron te siguroje perfitime".
Nje ekspert serb i lidhur me Agjencine Nderkombetare te Energjise, Aleksander Kovacevic, thote se Serbia ishte duke marre mbi vete nje rrezik, duke u mbeshtetur vetem mbi garancite e Rusise vetem per t'u perfshire ne projektin e South Stream. "Nese e gjithe politika energjetike eshte mbeshtetur mbi nje projekt te madh, atehere ky eshte nje rrezik per ekonomine", thote Kovacevic. "Ne nuk e dime se cila eshte alternativa e qeverise ne rast se ky projekt deshton".
Kovacevic thote se investimet ne rafinerite rajonale ishin nje levizje e mire per Rusine, ndersa vendet e Ballkanit jane bere "konsumatore te medhenj te naftes" per te vene ne levizje automjetet e perdorura te importuara nga Evropa perendimore.
Ndersa hekurudha akoma eshte e shkaterruar, dhe infrastruktura e transportit lumor eshte lene pas dore prej luftes, makinat dhe kamionet jane mjetet kryesore te transportit ne Bosnje. Vendet e rajonit - Kroacia, Serbia, Bosnja, Mali i Zi dhe Maqedonia - kane nevoje per me shume se 10 milione tone nafte ne vit, thote Emir Ceric, nje ish-menaxher i pergjithshem i rafinerise se Riekes, ne pronesi te kompanise kroate INA, duke shtuar se konsumi i naftes eshte rritur nga 2,5 - 3% gjate viteve te fundit.
Kovacevic thote se politikat ekonomike te mbeshtetura mbi konsumin e larte te naftes, nuk jane efektive ne nje afat me te gjate. "Te gjitha rafinerite ne rajon per momentin, mund te prodhojne nen kapacitetin e tyre te plote dhe te sigurojne te ardhura", thote ai. "Por kjo eshte nje recete per nje varferi afatgjate".
Ne Bosnje fjale te tilla nuk ndihmojne per te paguar faturat. "Rusia do te hartoje nje strategji eksporti per tregun e Evropes juglindore", thote Haxhiahmetovic i Dhomes se Tregtise me Jashte. "Bosnja do te kete perfitime afatgjata: kjo do te reduktoje deficitin e tregtise se jashtme dhe do te siguroje vende pune, per me shume se 1700 vete".
"The International Herald Tribune"