Mesjeta e Demokracisë

Një nga iluzionet më tragjike të njerëzimit është që progresi është i pashmangshëm. Ne hedhim sytë përreth dhe gjithçka na çon të mendojmë se specia jonë vazhdimisht homo do të bëhet gjithnjë e më shumë sapiens: çokollatat “snickers”, bebe në epruvetë, telefona tabletë në të cilën mund të pikturoni me mollëzat e gishtave tua. Edhe valixhet me rrota. Mendoni: ne kemi arritur të çojmë një njeri në hënë 35 vjet përpara se të shikimin një valixhe me rrota. Megjithatë, ja ku janë. Erdhën dhe larguan tej valixhet vjetra. Ata me dorezë, që transportoheshin me gulçimi në binarët e stacioneve.
Ata janë të mrekullueshme, apo jo? Jeta duket e pamundur pa valixhet me rrota. Dhe sigurisht shpikje të reja tronditëse do të vijnë shpejt - një kurë për puçrra fytyre, makina elektrike, valixhe elektrike - dhe duke forcuar besimin tonë (besëtytni) se historia është një ingranazh që shkon në një drejtim, një udhëtim në faza drejt nirvanës çlirim i shpirtit) të një vëllazërie liberale dhe demokratike të tregut lirë nën diell. A nuk është kjo mësojnë librat që, që evolucioni i njerëzimit është një ngjitje  mahnitëse dhe e pandërprerë?
Jo jo, fare. Historia na tregon diçka të ndryshme. Ajo na tregon se batica mund të tërhiqet në çdo moment dhe  askush nuk mund ta parashikojnë, duke na tërhequr në errësirë, në mjerimin dhe dhunë. Romakët sollën në Europë rrugë, ujësjellës, qelq, shërbime higjenike dhe të gjitha risitë e tjera në listën e famshme të komedisë Monty Python. Ndoshta, para rënies dhe rënia në shekullin e pestë, ishin gati të shpiknin valixhen me rrota.
Nga çfarëdo kënd e shikoni, rënia e Perandorisë Romake ishte një fatkeqësi e tmerrshme për racën njerëzore. Në ishujt britanikë njerëzit ndalën leximin dhe shkrimin. Jetëgjatësia u reduktua deri në 32 vjet dhe ka pasur një shpopullim të fortë. Lopët dobësoheshin dukshëm. Sekreti u harrua, dhe rojet e derrave filluan të ndërtojnë kasollet e tyre në rrënojat e shtëpive, duke shkatërruar mozaikët. Në Londër, një herë e një kohë ishte një qytet romak plotë lëvizje, ajo kohë nuk ka lënë gjurmë banimi të njeriut, me përjashtim të misteriozes “tokë e errët”, që mund të jetë një sistem primitiv i bujqësisë, por edhe pasojë e një zjarri të madh.
U deshën shekuj para se qyteti  të kthehej mikpritës për një numër njerëzish të krahasueshëm me atë të epokës romake. Dhe nëse mendojmë me të vërtetë se një katastrofë e tillë nuk mund të ndodhë përsëri vetëm sa provojmë se jemi arrogant, por ne harrojmë mësimet e fundit historike. Harrojeni tempujt e shkretuara të Aztekëve ose Inkasve dhe strukturat e frikshme si koshere të civilizimi të humbur e të Zimbabve së Madhe. Ne shpenzojmë ditët tona: duke menduar për fatin e hebrenjve Europianë, të masakruar, kur prindërit dhe gjyshërit tanë ishin ende gjallë, me urdhër të një qeverie të zgjedhur që deri në atë kishte një qenë një prej kombeve më të qytetëruara të planetit; apo shikoni në horizont qytetet moderne gjermane, dhe do  të rikujtoni me madh ndërtesat mesjetare të shpërbërë nga një përshkallëzim sulmesh të pakontrollueshme dhe hakmarrjesh. Ju e dini, kur gjërat shkojnë keq, shkojnë keq shpejt. Teknologjia, liria, demokracia, rehatia: gjithçka mund të zhduket. Kushdo që dëshiron mund të vazhdojë të marrë kënaqësi në evolucionin tonë, por siç tha poeti Xhefri Hill (Geoffrey Hill), “tragjedia ka një sy për të gjithë”. Një e vërtetë që sot, në Greqi, nuk mund të jetë më e qartë.
Nga Athina çdo ditë ne kemi marrë lajme shqetësuese: ata që dikur ishin familje krenare të shtresës së mesme qëndrojnë në rresht për një copë bukë, dhe në spitale ka të sëmurë në agoni për shkak se qeveria nuk ka para për të paguar për ilaçet kundër kancerit. Pensionet janë prerë, kushtet e jetesës kanë rënë për tokë, ka rritje të papunësisë dhe të shkallës së vetëvrasjeve - deri pak kohë më parë ishte nga  më të ultat në BE - është tani më e larta.
Vëmë re një komb që vuan një poshtërim shkatërrues politik dhe ekonomik, dhe pavarësisht nga rezultatet e zgjedhjeve të djeshme duket se gjërat do të keqësohen. Nuk ka një plan për të menaxhuar braktisjen e euros nga ana e Greqisë, të paktën për sa di.  Asnjë lider evropian nuk guxon të pranojë se një skenar i tillë është një mundësi reale, sepse përndryshe do të përdhoste fenë e Bashkimit gjithmonë e më të ngushtë. Nga ne pritet që të jemi bashkëfajtorë në një plan për të krijuar një njësi fiskale, se në qoftë se me të vërtetë do të ketë një efekt do të jetë vetëm për të minuar themelet e demokracisë perëndimore.
Rikthimi i osmanëve –Ideja e historisë si një përparim i pandalshëm ekonomik dhe politik është relativisht e re. Në antikitet flitej shpesh për një epokë të artë të humbur, virtyte republikane të harruara apo idile prelapsari, dhe është vetëm në shekujt e fundit që ne kemi martuar linjën “Whig-liberal”. Në fund, megjithatë, ne kishim arsyet tona: emancipimin e grave, duke e zgjeruar të drejtën e votës për të gjithë, të afirmimit të idesë sipas të cilës nuk mund të ketë taksimit pa përfaqësim dhe njerëzit kanë të drejtën demokratike për të përcaktuar fatin e tyre.
Por kthehemi tek Greqia dhe në të tashmen tonë. Thjesht për të mbajtur gjallë një monedhë të vetme në gjendje terminale jemi të gatshëm të therim demokracinë, pikërisht në vendin ku ajo vetë ka origjinën. Për çfarë  motivi i kërkoni një zgjedhës grek të votojë një program ekonomik, nëse ai programi ekonomik u vendos në Bruksel - në të vërtetë, në Berlin? Cili është kuptimi i lirisë greke - liria për të cilën luftoi Lordin Bajron - në qoftë se Greqia kthehet në një lloj të varësie otomane, por me portin e Lartë të transferuar në kryeqytetin gjerman?
Kjo nuk do të funksionojë, dhe nëse gjërat shkojnë do të shkojnë nuk do të ketë më mjerim dhe më shumë zemërimi. Ndërkohë, do të rriten shanset që treni Evropian të preket nga flakët. Jam i bindur se një ditë Greqia do të jetë përsëri e lirë, sepse besoj se cilido do të qeverisë vendin me shumë mundësi do të gjejë një mënyrë për ta lënë euron, për të zhvleftësuar dhrahminë dhe rivendosjen e konkurrencës. Unë nuk shoh asnjë alternativë, sepse besimi i tregjeve në Greqi si pjesë e Bashkimit Evropian është si një tullumbace e  pëlcitur: e vështirë për t’i riparuar.
Ndërkohë - pa një rezolutë dhe pa qartësi - kam frikë se vuajtjet do të vazhdojnë. Mënyra më e mirë për të vazhduar do të  ishte një ndarje e rregullt në periferi midis eurozonës së vjetër dhe asaj të re. Çdo ditë hezitimi largon perspektivën e një rimëkëmbje globale. Zgjidhja e propozuar, megjithatë – të bashkimi politik dhe fiskal - do të shtyjë kontinentin drejt një demokracie të Mesjetës.
Përgatiti Lavdrim Lita