Modernët, meshkujt që nuk ndryshojnë kurrë
Mashkulli dandi, e për kë po flasim? Për ata meshkuj për të cilët stili është gjithçka
“Eh nuk ekzistojn m meshkujt e nj kohe!”- ankohen shpesh femrat e m shum se nj ankim, kjo shprehje t duket sikur krkon t evokoj modelin mashkullor tradicional t “padronit”, kundr t cilit kan luftuar kaq shum. “Meshkujt nuk ndryshojn kurr!”, - pshpritin konfidencialisht me njra-tjetrn, e kjo mjafton pr t zhvlersuar n ast prpjekjet shumvjeare mashkullore pr t’ju prshtatur nj shoqrie n evoluim t vazhdueshm. “Mashkulli im dua mbi t gjitha t jet modern!” – e ky pohim v n paqe kontradiktat e shpirtin femror.
Mashkulli modern u plqen t gjithave, n veshje, n sjellje, intelektualisht e ekonomikisht. Po po dhe ekonomikisht mashkulli i sotm duhet t jet modern, duke pranuar kurthin o kushtin e nj shoqrie q i krkon t’i dedikohet ekskluzivisht paras, prfitimit, interesit. Mashkullin modern femrat e duan ta ken mik, t dashur, bashkshort, bashkbisedues. Krkohet, joshet, stimohet, mitizohet.
Kush sht mashkulli modern sot?
Energjik e i suksesshm, joshs e transformues, femror e fantazues, ambicioz e politikisht i impenjuar, ironik e mbi t gjitha modern, kjo sht lista e epiteteve q mashkulli i do epoke do i vishte vetes me shum dshir. Mjafton t’i shtissh pr pak or pub-et m “cool” t kryeqytetit e t kalosh pak koh n shoqrin e tyre, pr t kuptuar se dy stile jete mashkullore po pushtojn metropolin ton modest, mashkulli “dandi” e mashkulli “bohemian”. Ashtu si dhe moda q nuk bn gj tjetr vese rikthen stilet e mparshme nn freskin e krkesave sociale, ashtu dhe mashkulli yn modern po evokon pothuajse mnyrn e jetess s dy shekujve m par, “dandism e bohemian”, kaq t prfolur e t ndryshm mes tyre, me nj dshir t vazhdueshme pr t’ju prshtatur s sotmes e pse jo dhe t ardhmes. Mashkulli “dandi”, e pr k po flasim? Pr ata meshkuj pr t cilt stili sht gjithka. “I shmtuari mbulohet, i pasuri e budallai dekorohen. Eleganti vishet. E eleganca nuk konsiston shum n veshje sesa n mnyrn e mbajtjes s saj. Indiferenca n veshje sht nj vetvrasje morale e veshja sht nj shprehje e shoqris”.
Me kto fjal, pjes e tekstit “Traktati i jets elegante” pothuajse nj shekull m par Honorè de Balzak, prpiqej t bindte lexuesit se stili i jets elegante sht nj kategori e ekzistencs, i destinuar t’i mbijetoj do revolucioni. Ky mashkull dandi pr t cilin shprehet Balzak e q i kundrvihet me shum dshir, ka nj kufi t nnvizuar mir midis; inteligjentit, njohsit t bots, zotrues i shijes e i kulturs, dhe gjith grupit t t pasurve t rinj, t sapofutur n shoqri, t dallueshm nga vulgariteti e korrupsioni.
Fizikisht “mashkullin dandi” sht e leht ta njohsh: perfekt n veshje ekskluzive t nj tipi marke, pothuajse prher me xhaket e kravat, q edhe pse nuk jan komode, pr t jan shum m moderne sesa nj xhaket “jeans”, me flok t sistemuar mir, duar t kuruara, me nj lkur t lmuar, pothuajse gjithmon i nxir nga efekti i llambave diellore. Prher i qet, i superimpenjuar n telefonata t vazhdueshme pune, i lodhur nga t paaftit q e rrethojn e me nj self-control t admirueshm. Frekuenton lokalet trendy chillout, njeh (apo t paktn thot se njeh) persona t rndsishm, sht i sigurt se nj dit do t bhet dikushi. Edhe pse e fsheh shum mir, dandi nuk ka nj konsiderat t madhe pr femrat e ajo ka i intereson n marrdhnie me to sht siprfaqsore. E josh femrn, flirton me t vetm e vetm pr ta par se si prgjigjet ajo. Nuk sht romantik e adhuron prakticizmin e ideve, krkon vetm zgjidhje e kurr probleme.
Mashkulli “bohemian” fizikisht ka nj stil veshjesh komode, plotsisht origjinal. Prher me pak mjekr, me nj model floksh t ngjashm me kngtarin e tij t preferuar. Me t pamungueshmin shall n fyt, edhe pse temperatura mund t shnoj 30 grad e me kufjet n vesh. sht nj ndrrimtar i prhershm, nj artist amator q nuk krkon publicitet, por q pret t vij publiciteti tek ai. U plqen t jen shpirtrisht endacak e kan nj ideal femre q nuk mundin kurr ta takojn. Bohemiani ndjehet artist n gjithka q bn, kur ecn, kur flet, kur josh e adhuron t konsiderohet romantik e shpirtrisht i lir. Gjithmon krijues e me nj gjuh t pasuruar nga thniet e autorve t tij t preferuar. Pothuajse prher jan bij pasaniksh e zgjedhin t jen bohemian vetm nga gustot e argtimit pr t qen t till. Kur mrziten e rigjejn shpejt veten borgjez. Por nuk duhet t harrojm se bohemiant e vrtet bhen t pasur fal suksesit t artit t tyre.
Mashkulli dandi, dikur demode nn veshjen e tij klasike e plqimisht i ekspozuar vetm npr sfilata mode, sot josh e joshet, plqehet, adhurohet, kopjohet. Mashkulli bohemian dikur i harruar n paaftsin e tij artistike, sot kuriozon, mahnit, frymzon e shoqria e tij krkohet me do kusht.
Dandizmi sht nj lvizje kulturore angleze e shekullit t XIX e bazuar n doktrinn e elegancs, finess, e lidhur me veshjen, me t folurn e sjelljen. Pr mashkullin “dandi” eleganc nuk sht nj mjet shprehs, por sht krkesa e bukuris me do kusht. E gjith jeta e tij sht e dominuar nga dshira sublime e s bukurs kudo, rafinatess, luksit, egocentrizmit. do gj, do veprim e sjellje e tij sht e studiuar, e analizuar, e krkuar mir. Nuk ekziston nj komunitet i vrtet dandi, por nj prmbledhje mendimesh, sjelljesh q kryqzojn identitete unike. Kjo lvizje kulturore kronologjikisht kategorizohet n pes periudha t identifikuar n pes personazhe ekskluzivisht dandi.
Periudha Brumme, fundi i ‘700-s e gjysma e par e ‘800-s
Lordi George Bryan Brummel konsiderohet historikisht dandi i par, ose m mir prezantuesi m i mir e ktij lloj stili jete. Fama e tij sht e lidhur veanrisht me mnyrn e tij t veshjes, dominuar nga eleganca e finesa, e kopjuar e dshiruar nga shum. Dandist t famshm pr veprn e stilin e tyre t jets qen n kto vite Stendhal, Alfred de Vigny, Lord Gordon Byron, Eugene Delacroix, antar t aristokracis borgjeze angleze e q mund t’i lejonin vetes nj ekstravaganc t till. Po n kt periudh Brummel s bashku me Lord Byron, Lord Alvanley, Mildmay e Pierrepoint, formojn shoqrin e njohur “Club Watier”, e cila i shtonte mendimit t tyre artistik dhe kulturn e nj tavoline t bollshme.
Periudha e Baudelaire, gjysma e dyt e ‘800-s e deri n mbarim t tij
Kjo periudh kronologjikisht e dyta e Dandizmit, karakterizohet nga teoria filozofike postromantike me prfaqsues si Barbey d'Aurevilly e Charles Baudelaire. N Angli n ato vite po zhvillohej nj fushata e ndjeshme anti-dadizmit e shum prej tyre u transferuan n Franc e ku kushtzohen dukshm nga rryma romantike. Veshja "estetike" e Charles Baudelaire mahnit francezt, ajo tradicionalisht fanatike n veshje t zeza, pa forma e me papijone t errta. Dandizmi Baudelaire edhe pse me principet klasike t ksaj lvizjeje kulturore, n Franc bhet m poetik, m impenjativ, m romantik. Mashkulli Dandi tashm sht nj eksponent esencial i shoqris, me nj kultur e veant t dukshme, e me lidhje t forta me lvizjet kulturore t epoks si post-romaticizmi, simbolizmi etj. Charles Baudelaire shkruan n kt periudh veprn "Piktori e jeta moderne" e Barbey d'Aurevilly publikon "George Bryan Brummel e dandizmi".
Periudha e Oscar Wilde, fundi i ‘800-s e fillimi i shekullit i ‘900-s
Periudha e tret hipotetike e Dandizmit ka si figur protagoniste Oscar Wilde me teorit e tij estetike, ironike e platonike. N Franc prfaqsohet me Konte Montesquiou, Marcel Proust, e n Itali m nj tjetr trashgimtar t Oscar Wilde, poetin Gabriele D'Annunzio. T bsh dandizm n kt periudh bhet nj mod midis artistve e letrarve. sht nj dandizm egocentrik, dekadent, ironik, revolucionar ndaj borgjezis s asaj epoke, e shpesh ngatrrohet me estetizmin. Vepra t njohura t ktyre viteve jan "Dorian Gray" i Wilde, "Knaqsia" e D Anunzios. Dandizmi kthehet n nj filozofi jete.
Periudha e Cocteau, fillimi i '900-s deri n vitet ’60-t
Vitet e fundit t dandizmit t mirfillt e pas tmerreve t lufts, rikthehen e veshin veshjet e tyre t rafinuara e elegante. Prf