Momentet minute pas minute te ushtrise italiane ne mbremjen e 6 prillit 39 kur po niseshin per zbarkim ne Shqiperi Nga Fatos Veliu

Nga ditari personal i dhendrit te Musolinit njekohesisht minister i Jashtem i Italise fashiste zbardhen detajet misterioze qe shoqeruan ditet para zbarkimit italian. Cilat ishin prapaskenat qe u luajten ne kurriz te mbretit shqiptar naten e 6 prillit 39 kur atij sa i kishte lindur trashegimtari

Hyrje

Ahmet Zogu e ka filluar karrieren e vet politike si kuader i nivelit qeveritar qe ne vitin 1920 kur pikerisht ne qeverine e Sulejman Delvines te dale nga Kongresi i Lushnjesku ai zgjidhet minister i Puneve te Brendshme te Shqiperise. Pas kesaj Zogu do te kalonte ne peripeci te shumta hierarkie por qe gjithsesi per vite e vite te tera do te ishte teper i suksesshem si drejtues i rangjeve te larta te shtetit. Disa here minister zevendeskryeminister kryeminister dhe deri ne president te republikes do te ishin detyrat e tij te zakonshme ne drejtim te shtetit shqiptar. Viti 1928 do te shenonte dhe shkelqimin absolut te karrieres se Ahmet Zogut i cili pikerisht ne ate vit u zgjodh nga asambleja kushtetuese Mbret i Shqiperise me te drejte trashegimie. Pikante ne luften e tij te jashtezakonshme per pushtet ka qene oponenca me ekipin e perfaqesuar nga intelektuali demokrat Fan Noli. Nga kjo perplasje Ahmet Zogu pesoi dy atentate njeri prej te cileve ne Vjene ku ngeli i vrare dhe njeri prej truprojave te tij. Ishte viti 1924 kur arriti dhe nje disfate te perkohshme te tij pasi pushteti kaloi teresisht ne duart e Nolit. Por vetem pas disa muajsh pra ne dhjetor te atij viti ai me ndihmen e fuqive te huaja arriti ta rimerrte serish pushtetin pas te cilit Noli braktisi perfundimisht Shqiperine. Viti 1939 do te rezervonte per sovranin e Shqiperise diten me ogurzeze te tij pasi pikerisht ne daten 7 kur pas pushtimit te vendit te tij nga aleatet e dikurshem italiane ai u largua me familjen e vet perfundimisht jashte kufijve shteterore. Pas kesaj do te vijonin peripeci te panumerta per te krijuar mundesi jetese per vete dhe per familjen pa hequr ne asnje moment dore nga politika dhe nga pushteti te cilin dhe pas ardhjes se komunizmit ne fuqi do ta kerkonte me intensitetin me maksimal me cfaredo lloj forme. Por ate nuk do te mund ta arrinte me kurre deri sa mbylli syte ne emigrim ne Paris. Megjitheqe shqiptaret e njohin mire ate dite te quajtur 7 prill qe e kane fiksuar ne memorien kombetare si diten e zeze te kombit serish njohurite e teperta mbi te i sherbejne ne menyre te admirueshme jo vetem ndergjegjes kombetare por edhe historise sone te kaluar. Pikerisht sot gazeta standard ka siguruar ditarin e njeriut qe ideoi dhe promovoi pushtimin e Shqiperise qe ishte vete miku personal i Ahmet Zogut dhe ministri i Jashtem i Italise fashiste dhe njekohesisht dhenderi i Benito Musolinit Konti Ciano. Ishin momentet qe Konti Ciano ishte ne rrenimin perfundimtar te tij pasi e priste ekzekutimi i pashmangshem kur ne qeline e burgut te sigurise se larte te Verones ku ishte izoluar ka shkruar edhe radhet e ditarit me te rendesishem te jetes se tij ne te cilin ka perpiluar me hollesi te gjithe situaten para pushtimit te Shqiperise deri ne ekzekutimin e urdhrit te sulmimit.

Per me shume le te ndjekim se cfare ka ndodhur moment pas momenti ne ditet qe sollen ushtrite e shumta te Duces ne Shqiperi.

DITARI I KONTIT CIANO

Ne kete gjendje shpirterore qe perjashton genjeshtren une deklaroj qe ne ditarin tim nuk eshte false asnje fjale e vetme dhe as e ekzagjeruar apo e diktuar nga ndjenja njeanshmerie. Gjithcka eshte sic e kam pare dhe degjuar une. E ndersa pergatitem per ndarjen e madhe mendoj ti bej publike shenimet e mia jo sepse shpresoj rivleresime apo konsensuse te mevonshme por sepse besoj ne nje deshmi te dobishme per te ngritur te pafajshmit e per te goditur te pergjegjshmit.

Galeazzo Ciano

21 dhjetor 1943

Qelia 27 e burgut te Verones

Vijon nga numri i kaluar

1939

hellip16 nentorhellip 1939

hellipBisede me Serreqin prures i nje letre te mbretit Zog i cili me kerkon njefaresoj ndermjetesie prane Jugosllavise per trajtimin e pakicave shqiptare ne Kroaci. Nese gjerat shkojne mire e nese Stojadinovici do te dije te marshoje me vendosmeri ia jap une ndermjetesine Zogut Ofroj Ceshtjen Shqiptare. Ne nje moment te pare Stojadinovici duket i ngrysur pastaj akulli shkrin e flet per ndarjen e Shqiperise si zgjidhja me e mire.

8 shkurt 1939

hellipVjen Jakomoni i cili konfirmon oportunitetin per te vepruar shpejt. Qielli ne Shqiperi eshte elektrizuar. Tashme gjithe kreret jane me ne. Por per sa kohe do te mund te mbahet sekreti Studiojme ne hollesi per operacionin.

hellip16 shkurt 1939

Shqiperia eshte e shqetesuar. Nje telegram i Atasheut ushtarak ne Tirane e shqetesoi pak Ducenhellip Dha urdher qe te turbullohen ujerat qe te fshihen planet tona te verteta Thoshte se mbreti kishte urdheruar mobilizimin e pjesshem e se Jakomoni ishte nisur me avion per Rome. Ne te vertete situata nuk ishte kaq dramatike. Lidhem me Jakomonin duket shume i qete. Udhezimet qe une i kisha derguar tre dite me pare permblidhen keshtu Te mbahet gjalle agjitacioni popullor por te mos ngurohet te ulen dyshimet e zogut duke i dhene sigurimet qe deshiron. Te turbullohen ujrat ne menyre qe te perjashtohet njohja e qellimeve tona te verteta.

hellip21 shkurthellip 1939

hellip. Mbreti shqiptar kerkon te fitoje kohe per te bere nje manover per nje lidhje te trete. Jakomoni eshte i mendimit qe ti japim fund kesaj gjendje ne Shqiperi. Ducja dhe une nuk e mendojme keshtu. I telegrafoj qe te manovroje akoma per ca kohe pritje qe disa ngjarje qe priten ne fushen nderkombetare bejne me te lehte grushtin tone.

hellip23 marshellip 1939

hellip.. Ducja aprovon. Ose zogu pranon kushtet qe bejme ne ose ndryshe ne do ta pushtojme vendin me armehellip.

hellip24 marshellip 1939

hellip.Me Ducen e me Parianin diskutojme projektin e aksionit ne Shqiperi. Mbetem dakord te fillojme negociata me Zogun. Ne se ai tenton te rezistoje e te shkase te perdorim forcen. Ducja shqetesohet vetem per reaksionin ne Beograd i cili per shume arsye duhet te pakesohet ne maksimum.

hellip25 Marshellip 1939

hellipDe Ferraris sekretari kabinetit te Cianos shen. im F. V. niset per Tirane. hellip

hellip Duket e mundshme qe Zogu te nenshtrohet. Vec te gjithave eshte nje fakt familjar tek i cili kam shume besim. Lindja shpejt e nje femije. Zogu e do gruan e ne pergjithesi gjithe familjen. Besoj se do tu siguroje farefisit te vet nje te ardhme qetesie. Dhe ciltersisht nuk e imagjinoj dote Geraldinen me Barkun nente muajsh te shtegetoje duke luftuar neper malet e Matit e te Mirdites.

hellip28 marshellip 1939

hellip.Makina eshte ne levizje nuk mund te ndalet me. Ose pushtimi do te behet me Zogun ose do te behet kunder tij. Per shume arsye do te preferoja zgjidhjen e parehellip. Po ne se Zogu nuk ulet duhet tu drejtohemi armeve dhe do tu drejtohemi me vendosmeri.

hellip29 marshellip 1939

hellip Dy takime me Ducen per te marre vendimet rreth Shqiperisehellip.

hellip. Ne nje moment te caktuar ne qofte se Zogu nuk jepet te dergohen anijet ne ujerat territoriale shqiptare e te behet nje ultimatum ose te firmohet pakti ose te mbahet pergjegjesia per refuzim. Po insistoi per refuzim te vihen ne veprim bandat e armatosura te publikohen deklarata e te zbarkohet. Te okupohet Tirana te mblidhen kreret shqiptare ne nje fare Ansamble Kushtetuese qe duhet ta kryesoj une e ti afrohet kurora Mbretit te Italisehellip.

hellip30 marshellip 1939

hellip.Lajmet nga Tirana bejne te ditur se Mbreti po pergatitet per rezistence. Kjo me merzit sepse e konsideroj shume te rrezikshme shperthimin e goditjes se pare me top ne Evropen e sotme te paqete e te perflakshme.

hellip.1 prill hellip 1939

hellipPadite me vjen Serreqi ministri i ri i Shqiperise i cili e fillon misionin e vete ne kushte mjaft te stuhishme. Duke kaluar ne Bari ka pare perqendrimin e trupave dhe ka kuptuar se cmuzike ka filluar te luhet. I flas qarte e me shume miqesi e me shume vendosmeri Thote se eshte dakord. Rekomandon vetem qe te shpetohen format ne menyre te atille qe zgjidhja te behet e pranueshme nga Mbreti e nga populli. E shpie ne Pallatin Venecia ku Ducia i perserit shume a pake paralajmerimin shume te prere. Shtoi qe ne qofte se mbreti refuzon nenshkrimin e paktit kriza eshte e paevitueshme. Serreqi vendos te kthehet ne Tirane bashke me Jakomonin per te bindur mbretin. Por ne fund me pretekstin se nuk kishte mundur te kembeje valuten merr nga Jakomoni nje bakshish te pare prej 15 mije lirash

hellip2 prillhellip 1939

hellipMuti Etore Sekretar i Partise Fashiste. shen. im. F. V. erdhi ne Rome e po pergatitem ta dergoj ne Tirane me nje skuader te vogel njerezish te psikologjise e ngjashmerise se tij per te krijuar incidentet e te enjtes mbrema se Mbreti nderkohe nuk ka realizuar miresjelljen per te kapitulluar I dhashe liri veprimi me urdher te prere qe te shpetoje qe te respektoje mbretereshen e femijen e saj ne se ate nderkohe do te kete lindur. Naten te shkaktoje terror e ne agim te hidhet neper pyje ne pritje te ardhjes se trupave tona duke tentuar pengimin e terheqjes se zogut drejt Matit ku mund te perpiqet te beje rezistence te vogel.

hellip4 prillhellip 1939

hellip. Ducja nuk e fsheh mosaprovimin e tij pasi ka lexuar nje telegram te Jakomonit te cilit i duket e mundshme nje zgjidhje paqesore. Ne momentin kur duhet te kalohet ne veprim ai preferon zgjidhjen me ushtrine te cilen e konsideron te vjetruar dhe percakton nje dominim te monarkise. Ne Bolonja nje batalion bersaljeresh i mobilizuar per ne Shqiperi ecte duke kenduar duam paqe e jo lufte. Oficeret e pranishem nuk nderhynehellip Cka e terboi Musolinin.

hellip.. Lajme gjithmone me alarmante mbi fatin e italianeve ne Tirane. Vendosim ti evakuojme. Ne Pallatin Venecia ne nje takim me Ducen Serreqi e une vendosim ti japim mbretit nje ultimatum te fundit me afat jo me shume se ora 12 e te enjtes.

hellip5 prillhellip 1939

hellipDy anije do te shkojne ne Durres e ne Vlore per te terhequr italianet qe tashme jane kercenuar seriozisht nga banditet te cilet Zogu i ka porositur te perhapin terrorinhellip Zogu deshiron te rezistoje me ato pak forca te dobeta qe ka ne dispozicion. Me qe Mbreti kerkon 24 ore kohe per te reflektuar Ducja me nje telegram me firmen e vete fiksoi skadimin e ultimatumit ne oren 12 te se enjtes 6 prill. Ne agim lindi djali i Zogut. Per sa kohe do te jete trashegimtar i Mbreterise se Shqiperise

6 prillhellip 1939

Reagimet e kryeqyteteve te ndryshme perfshi Beogradin jane mjaft te moderuara. Christi eshte me i alarmuar. Ai kerkon qe te pakten te mos veprohet pa lajmeruar njehere ata dhe te ruhet formalisht ekzistenca e shtetit shqiptar. Ne mengjes Serreqi telegrafisht jep doreheqje. Nga Durresi e Vlora vijne lajme se hipja ne anije e te merguarve italiane po zhvillohet rregullisht. Fortuzi e pilot Teshi qe vijne ne mesdite nga Tirana thone se eksodi i italianeve ka mbushur me frike popullsine e cila ka dale neper rruge qan dhe mallkon Zogun i cili e ka vene ne nje dallge te tille te rende. Ducja me nje telegram jep urdher qe te ngarkohen trupat ne anije duke u rezervuar te japi ne mbremje ate te nisjes.

Me propozimin tim vendosem te benim pas dite nje fluturim demonstrativ me 100 aeroplane mbi Durresin Tiranen e Vloren.

Ora 1600. Arrin nje telegram nga Jakomoni. Duket se mbreti nuk do te marre persiper pergjegjesine e nje kapitullimi te plote dhe ka ndermend te mbledhe Keshillin e Ministrave dhe te vendosin ne se do te rezistojne apo te nenshtrohet.

Ducja i informuar nga une i jep urdher ekspedites qe te ngreje spirancen e te niset duke rezervuar te komunikoje ndo nje gje te re po te kete gjate kursit te lundrimit.

hellipKthehem ne shtepi ne oren 22.30. Jam I lodhur e nuk ndjehem mire. Do te desha te clodhem aq me teper qe ne mengjes do te nisem me avion per te keqyrur zbarkimin e forcave. Po ske ci ben Christici kerkon prape audience Urgjent e me ton te rende Druaj se do te kete ndonje ndryshim ne qendrimin Jugosllav.

7 prill 1939

Ora 4 zgjimi. Ne paradhome me pret Starace me shume njoftime midis te cilave nje telegram i Zogut per Ducen. Konfirmon vendimin per te arritur ne nje marreveshje ushtarake e kerkon bisedime. I pergjigjem qe te dergoje parlamentaret tek Guzzioni. Ducja i zgjuar naten gje shume e pazakonte kerkonte lajme e shpjegime te cilat nuk jam ne gjendje tia jap.

Ne oren 6 nisem ne fluturim. Eumlshte qarte e vaket. Vijne me mua Buti Viteti e Pavolini. Ne 7.45 jemi mbi Durres. Pamja eshte shume e bukur Ne rade te ndaluara e solemne jane anijet e luftes kurse motoskafet maunet e rimorkiatoret cajne portin per te transportuar forcat e zbarkimithellip..

I telefonoj Duces. Eumlshte shume i kenaqur sidomos nga reaksioni nderkombetar qe eshte zero ose aty afer...