Ne emer te homazhit
Kineastet e djeshem jane edhe sot dhe kjo duket arsyeja me e forte pse heshtet edhe pas 20 vitesh dhe homazhi vazhdon nderon kineastet pa ndare jetet e tyre ne ato njerezore dhe artistike se cfare lloj intelektualesh prodhoi diktatura
Nuk dihet pse por sa here ne ekran projektohet kinematografia e diktatures vetem jepet pamja shabllon E mbyllin hesapin duke e futur ne seksione homazh sepse ose regjisori ose skenaristi kane ikur nga jeta Homazhi eshte per humbjen e tyre njerezore por shpesh flitet edhe per punen e tyre artistike se ishin te medhenj dhe krijuan filma po te medhenj Ndersa habia nuk te shmang kur indoktrinimi i filmave nuk merret persiper te rrefehet qofte edhe si seksion i posaccedilem per ta veshtruar me njefare roli kritik Kineastet e djeshem jane edhe sot dhe kjo duket arsyeja me e forte pse heshtet edhe pas 20 vitesh dhe homazhi vazhdon nderon kineastet pa ndare jetet e tyre ne ato njerezore dhe artistike se ccedilfare lloj intelektualesh prodhoi diktatura
Ky reagim vjen pikerisht kur mbreme ne diten e peste te Festivalit Nderkombetar te Filmit ne Durres ldquoshitenrdquo si retrospektive me logon homazh aktore e regjisore Ndodh qe perzihen edhe me te gjallet ne nje dite Si ngutje por dhe nje kompleksitet i ngarkuar i programit qe ka ky festival
Dje ne teatrin ldquoAleksander Moisiurdquo ne seksionin retrospektive eshte shfaqur dokumentari ldquoBistrice lsquo63rdquo prodhim i vitit 1964 rreth 15 minuta xhirim Meqe skenaristi eshte Dhimiter Xhuvani dhe regjisor Viktor Gjika prej tyre vjen ky dokumentar sot prodhuar nga ish -Kinostudio ldquoShqiperia e Rerdquo ne kulm te instalimit te diktatures Perveccedil fjales seksionit retrospektive dhe fjales ldquohomazhrdquo nuk justifikon asnje motivim te arsyeshem pse duhet ripare ky dokumentar ne ccedilrsquorast kontekstual dhe artistik Sinopsi i shperndare flet per historine e hapjes se tunelit te Bistrices
Njoftimi per shtyp nga Durresi ne Tirane dergohet ne kete forme ldquoPershkruhet puna e veshtire per te hapur tunelin e hidrocentralit te Bistrices Plasje minash dhe punimet brenda ne tunel Nga mali rrjedh uje te cilin e thithin me elektropompe Avari rrezimi i shtylles se tensionit te larte ben qe pompa te mos funksionoje me dhe tuneli te mbushet me uje Alarm Mblidhen te gjithe punetoret per te shpetuar shoket dhe punen e tyre Ing Leandro Zoto dhe Lavdosh Shakaj hyne ne tunel per te pare gjendjen Futen me not ne thellesi dhe rregullojne elektropompat Nisen edhe pompistet Th Kallulli N Zeneli V Prifti N Lokoshi V Kume te cilet hyjne me not ne tunel Inxhinieret dalin dhe lajmerojne se tuneli do te shpetoje Plane burimesh uji dhe pamje e krahines se kalase dhe kishes se vjeter te Mesapotamit Plane nga kantiere te ndryshme si ai i Kranes Muzines dhe i Shtekut Krahas hapjes se tunelit behet edhe betonimi i tij Tuneli u hap u bashkuan dy sektorerdquo Dokumentari u nderua me Ccedilmimin e Republikes ne vitin 1964
Me pas njoftimi shoqerohet dhe me nje CV artistike te regjisorit Viktor Gjika te filmave qe ka krijuar ne diktature se shumti Regjisori skenaristi producenti dhe kinemasti Viktor Gjika ka lindur me 23 qershor 1937 ne Korccedile Ai ndoqi studimet ne fushen e filmit ne Moske ne Institutin VGIK Gjika e kaloi pjesen me te madhe te viteve lsquo60 duke persosur aftesite e tij si kameraman jo vetem per filma fiction por edhe per dokumentare Gjika ka sherbyer si regjisor dhe kameraman per dokumentare te shkurter si ldquoTakimet ne Helsinkirdquo 1962 dhe ldquoBistrica 63rdquo 1964 i cili mori ccedilmimin kombetar te filmit ne vitin 1964 Viktor Gjika eshte regjisori i 12 filmave dhe dokumentareve me metrazh te gjate nga viti 1970 deri ne vitin 1980 Dy nga filmat e tij me metrazh te gjate fiction filmi me ngjyra ldquoRruge te bardhardquo 1974 dhe filmi bardhezi ldquoGjeneral Gramafonirdquo 1978 konsiderohen qe te dy si klasike ne historine e filmit shqiptar Gjika ka punuar kryesisht ne dokumentare te shkurter dhe te gjate ne vitet lsquo80 dhe eshte emeruar drejtori i Kinostudios ldquoShqiperia e Rerdquo nje post qe ai e mbajti deri ne renien e komunizmit ne vitin 1991 Viktor Gjika ishte anetar i Bordit Keshillimor te Kolegjit Evropian te Filmit dhe anetar jurie ne shume festivale nderkombetare filmi ne Varna Stamboll Anesi Montpelie dhe Saint-Etienne
As Gjika ne te gjalle ndonese i semure rende viteve te fundit derisa nderroi jete e ka pasur veshtire te pozicionoje vepren e tij kundrejt diktatures
Perballe filmit shqiptar po dje paradite ne teatrin ldquoAleksander Moisiurdquo brenda programit te dokumentarit eshte shfaqur ldquoMbajtesi i flamuritrdquo produksion gjerman i vitit 2010 me regji te Philip Vogt shkruar nga Max Moumlnch dhe Philip Vogt
Ne role Lezia Vladaj Zef Sokoli Vladaj Kol Vladaj Sokol Vladaj Vladimir Vladaj Yolanda Kopshtori Mirlind Qerimi Elton Nika Filmi ka nje histori shqiptare Zef Sokoli eshte Bajraktari i Dukagjinit - ldquoai qe mban flamurinrdquo e qe u ben ze burrave me nje te shtene pushke e qe u prin ne lufte kur dikush i kercenon fshatin e tij malor ne veri te Shqiperise Ai ka tre djem dhe nje dite do te zgjedhe njerin prej tyre per pasardhes Keshtu e do tradita Por te bijte nuk bien dakord se cili prej tyre do te ishte prijes me i zoti nder ta Ata qendrojne te pasigurt midis dy boteve botes arkaike te maleve dhe qytetit modern poshte ne lugine Njerezit vazhdojne te vijne ne kullen e gurit te te parit te fshatit per tu keshilluar e per ti kerkuar qe te ndermjetesoje ne mosmarreveshje Mosmarreveshje qe ketu shpesh perfundojne me vdekje Zef Sokoli ka pajtuar qindra fise ne gjak shekullin e fundit Por mbreteria e tij po bie ldquoNjerezit e malitrdquo po ndiejne thirrjen e lugines Pas te korrave te vjeshtes Bajraktari e le shtepine e paraardhesve te tij e zbret poshte ne qytet Ketu perplasen dy bote Zef Sokoli dhe djemte e tij qendrojne mes tyre Fiset sjellin me vete ligjet e tyre arkaike kurse policia sheh e pafuqishme aktet e gjakmarrjes qe kryhen diten me diell Nje shprese e dobet per pajtim nga Bajraktari Por ai e ka keq me te rinjte te cilet nuk duan tia vene me veshin Madje edhe te bijte fillojne ta kerkojne te ardhmen me shume poshte ne qytet sesa ne boten arkaike te maleve Dhe kjo ve ne dyshim traditen e familjes se tyre A do te kete nje pasardhes per Bajraktarin
Jane tema keto jo pak te rrahura por rralle te konsideruara nga regjisoret shqiptare ne nje veshtrim te tille Ne seksionin ldquoBallkan worldrdquo dje eshte shfaqur edhe filmi kroat ldquoGomarirdquo produksion i 2009-s me regji dhe skenar te Antonio Nui
Sinopsi eshte ldquoGomarirdquo zhvillohet ne vapen e nxehte te 1995-s nderkohe qe ushtria kroate perfundon operacionet qe shenojne fundin e luftes civile ne Kroaci Filmi zbulon nje marredhenie problematike gjate kohes qe Boro Nebojscarona Glogovac ccedilon me makine gruan e tij nevrike Jasnan Natascarona Janji dhe djalin e tyre gjashte vjeccedilar Luka nga Zagrebi ne Drinovci fshatin e larget hercegovinian ku ai kishte lindur Kane kaluar 7 vjet dhe kur kjo familje e turbulluar mberrin ne Drinovci kuptohet qarte se nga vjen qendrimi jokomunikues dhe patriarkal i Boros Boro nuk flet me te atin Paskon I vellai Pero refugjat i lidhur pas nje karrigeje me rrota i cili me pare kishte jetuar ne Sarajeve ku edhe ishte gjymtuar nga nje granate tashme jeton me babane e tyre Xhaxhai i Boros pret ti sherbeje e shoqja Ljuba pa levizur as gishtin e vogel dhe pa i thene asaj kurre nje fjale te ngrohte Pero perpiqet ta ndihmoje Boron ne marredheniet e tij me te shoqen dhe me te atin Por ne fakt roli i paqeruajtesit katandiset ne duart e nje gomari Kuptimet e dyfishta te fjales gomar ne film dhe natyra e pagdhendur dhe kokeforte e njeriut bejne qe ambicia e ldquoGomaritrdquo te zgjidhe dekada te tera konflikti familjar
Si duket tematika e ngjashme me seksionin e dokumentarit ka perfshire dhe ldquoBallkan worldrdquo kur ne mbremje eshte shfaqur filmi i njohur tashme ldquoBesardquo produksion midis disa shteteve Serbise Sllovenise Frances Hungarise dhe Kroacise dhene premiere ne 2009 105 min me regji e skenar te Srdjan Karanovic
Historia eshte Ne fillim te Luftes se Pare Boterore Filipin nje serb qe punon si drejtor i nje gjimnazi ne nje fshat te vogel te Serbise e therrasin urgjentisht ne Beograd per te sherbyer ne lufte Ai nuk ka me ke ta lere Lean te shoqen Ajo eshte nje sllovene e re dhe e bukur mesuese e ritmit dhe kercimit te cilen e kishte njohur kur studionte ne Evropen Perendimore Azemi nje shqiptar analfabet dhe patriarkal kujdestari i shkolles i jep Filipit besen e cila ne traditen shqiptare mbahet edhe nese ai qe e jep duhet te humbase edhe jeten per kete se do te kujdesej per Lean qe asaj te mos i ndodhte asgje Dy evropiane qe vijne nga dy kultura dhe zakone krejt te ndryshme detyrohen te jetojne se bashku ne shkollen e boshatisur Nderkohe qe lufta fillon dhe afrohet gjithmone e me kercenueshem urrejtja dhe mungesa e tolerances mes tyre kthehet pikerisht ne tolerance dhe ne nje miqesi te pazakonte Dalengadale rrethanat i afrojne Lean dhe Azemin nje grua te krishtere dhe nje burre mysliman drejt nje marredhenieje komplekse te ndaluar - diccedilka e ngjashme me dashurine Me shume sesa nje histori romantike ky film perben nje shembull te ndarjeve te thella etnike dhe klasore ne Evropen e fillim shekullit XX nga te cilat disa mbizoterojne edhe sot e kesaj dite
Ndersa eshte mbyllur dita e djeshme me seksionin e retrospektives homazh per aktorin Agim Qirjaqi me filmin ldquoKolonel Bunkerrdquo me regji e skenar te Kujtim Ccedilashkut Ndoshta Qirjaqi eshte nder te vetmit qe nderimi i vjen per shtat duke i dhene roleve edhe pas lsquo90-s aktrimin model ku ne kete film ka pasur jo vetem nje rol te veshtire por ka deshmuar kapacitetin e tij artistik ldquoKolonel Bunkerrdquo eshte nje parabole politike e bazuar ne fakte portrete te ngurtesuara mbi te cilat regjimi paranojak terrorizoi popullin tone Eumlshte viti 1974 dhe tipi stalinian i qeverise shqiptare qe ka tjetersuar virtytin e te gjitha qyteteve te botes terhiqet brenda nje lloji izolimi neurotik Ishte krijuar nje program i njohur me emrin ldquoBunkerizimrdquo Filmi fokusohet mbi pershkrimin e nje burri i cili jeton me ankthe reale Muro Neto nje ushtarak profesionst njihet si Kolonel Bunker