Ne fabriken e teatrit

Mendimi teorik mbi teatrin qe mesohet ne Akademine e Arteve qarkullon akoma ne tekstet e shaptilografuara te 60-es. Ne leksionet e tyre pedagoget i referohen teorise dhe botimeve te shkolles ruse. Problem mbeten perkthimet

Libri Per nje teater te varfer 1968 i Jerzhi Grotovskit i dyti i Kolanes se te Mesuarit botuar nga Teatri i Metropolit pritet te rreshtohet i dyti ne raftin e perkthimeve dhe botimeve te reja ne Biblioteken e Akademise se Arteve e paushqyer prej vitesh me perkthime.

I pari botim per qarkullim te gjere Hapesira boshe e Piter Brukut erdhi ne biblioteke nje vit perpara. Perkthimet e veprave mbi teorite e teatrit qe ruhen tani ne forme dispensash te shaptilografuara jane futur ne keto rafte qysh me krijimin e Institutit te Larte te Arteve me 1966 e sot me zor shquan ne to emrin e perkthyesit titullin dhe jo ne pak raste jane demtuar u mungojne flete.

Dje paradite nje vajze e re po merrej me hedhjen ne kompjuter te teorise Etydet e para te Vahtangovit. Po e shpetonte librin e perdorur nga breza te ndryshem pedagogesh dhe studentesh.

Teorite e teatrit ruhen ne biblioteke si ujet e paket u jepen per perdorim vetem pedagogeve kurse studentet i shfrytezojne ne sallat e leximit. Ruhen aty kopje te rralla te shaptilografuara te Organoni i Vogel i Bertold Brehtit Hapesira boshe e Piter Brukut nje variant perkthimi i vitit 90 nga Selman Vaqarri Pikepamjet e mia mbi teatrin Artur Miller Levizja skenike nga Koh Shaterfordi nga Sharl Dylen Mjeshteria e aktorit dhe e regjisorit nga Boris Zahave Puna e regjisoreve me interpretuesit Gorcakov Vecorite e mizanskenes si forme Mihallov e te tjera tekste nga literatura e huaj e importuar kryesisht nga vendet e Lindjes se Kampit Komunist.

Keshtu qe pedagoget qe i referohen kesaj lloj literature me pare i pastrojne nga propaganda. Sonila Kapidani pedagoge e Fjales artistike ne vitin e pare ne Fakultetin e Artit Skenik thote se nga keto tekste kopje ka fare pak madje studentet nuk i preferojne nga ana vizuale.

Po me cfare punohet ne kete Fakultet qe mendohet si fabrika e teatrit qe furnizon gjithe tregun e artit skenik ne Shqiperi

Mehmet Xhelili jep dy lende te Arti Skenik Mjeshteri Aktori dhe Mjeshteri Regjisori. Ai thote se rolin kryesor ne formimin e studenteve e luan personaliteti i pedagogut. Pa dyshim puna e nje krijuesi nuk mund te shkeputet nga ajo qe ai ka marre ne shkollen qe ka bere.

Une jam edukuar ne nje shkolle ku me kane dhene mesim personalitete te tilla te regjisures dhe te mjeshterise se aktorit si Pirro Mani Esat Oktrova. Ata kane pasur ndikim shume te madh nga shkolla ruse. Keta dy pedagoge qe permenda kane studiuar ne Moske por shkolla e Moskes eshte me ndikim mbareboteror dhe kjo eshte nje e vertete e padiskutueshme.

Per punen e tij pedagogjike Xhelili vec shkolles ruse ka pasur si udherrefyes Jeta ime ne Art te Stanisllavksit Hapesira boshe e Piter Brukut Organoni i vogel i Brehtit Per nje teater te varfer te Grotovskit te cilin Xhelili e ka mbajtur gjate ne duar dhe se fundi e ka prure ne shqipe. Ai e cmon si ndricues i mendjes per sa i perket raportit qe duhet te kete artisti i teatrit me teatrin vete. Tjeter figure e jashtezakonshme e teatrit per Xhelilin mbetet Li Strasberg.

Pa dyshim rol te rendesishem ne mendimin tim teorik kane luajtur shkembimet vajtje-ardhjet specializimet e ndryshme shkollimet. shte nje levizje shume e madhe qe ne nje menyre apo ne nje tjeter ndikon ne metoden tone pedagogjike shton ai.

Kategorine e dyte te botimeve qe ruhen ne Biblioteken e Akademise se Arteve e perbejne kryesisht tekstet e pergatitura nga pedagoget Histori Teatri Shqiptar maket ne tri vellime i botuar nen kujdesin e Kudret Velces dhe Gjergj Zhejit Historia e Teatrit Boteror maket i pergatitur po nga Zheji-Velca Mjeshteria e aktorit dhe Probleme te mjeshterise se regjisorit nga Esat Oktrova Estetika e Artit Dramatik 1967 Selman Vaqarri Fjala Artistike tekst i pergatitur nga Viktor Zhusti Vera Zheji. Ketij teksti i referohet edhe pedagogia e re Sonila Kapidani. Ajo si kolegu Xhelili ka pergatitur vete nje sere leksionesh per studentet te permbledhura te Metodika e Estetikes se te Folurit.

Per krijimin e ketij teksti Kapidani i eshte referuar edhe programit qe ka bere ne studimet e specializimit ne Sofje dhe te tjere teoricieneve te teatrit si Euxhenio Barbes Jerzhi Grotovskit Viola Spolin Stela Adler Vahtangov etj.. Ajo thote se duhet te kishin ardhur me pare keto teori.

Ne terrenin tone degjon te thuhet nuk i ikim Stanislavskit. Une nuk jam dakord me kete. Mendoj qe eshte nje diagrame zhvillimi. Stanislavski eshte baza e kesaj diagrame Barba Grotovski apo te tjere teoriciene te Teatrit jane variacione per te mbushur nje sistem te tere.

Kete mendim ka edhe pedagogu i regjise ne kursin I dhe III te Artit Skenik Milto Kutali qe ka 20 vjet pervoje ne kete shkolle. Kutali mendon qe shkolla shqiptare e ka tanime nje fizionomi te veten qe mbeshtetet ne sistemin e Stanislavskit ne traditen 50-vjecare te profesoreve tradite qe eshte e hapur ndaj eksperimenteve.

Sot nuk mund te flasesh per nje liber sepse sot sistemi i internetit kompjuteri kane evoluar dhe padyshim i kane dhene mundesi jo vetem pedagogeve por edhe studenteve qe tiu referohen teorive te ndryshme thote Kutali. Ai vete ka pasur vemendje te vecante ndaj Antonin Artose Gordon Greikut Bertold Brehtit etj..

Te tjera botime qe po hyjne ne biblioteken e Akademise vijne nga Fakulteti i Artit Skenik te Kosoves prurje per te cilen pedagoget thone se koleget ne shtetin tjeter shqiptar kane nje pune shume te mire me perkthimet.