Ne hirin e individualizmit
Do te duhej qe kater femije te mitur te nje barku nene te perveloheshin te gjalle ne vetmine e nje nate qe ky lajm i dhimbshem te trondiste mijera e mijera familje shqiptare per te kapur thelbin e asaj qe shkon keq ne boten tone. Te asaj qe i ben keto familje te pranojne me dhimbje edhe me te madhe se lajmin e koheve te fundit te verteten qe na sundon ne menyre instiktive ne tashme jemi familjarizuar me pabarazine me padrejtesine me imoralitetin. Te verteten qe pluhuri dhe hiri tek u merrnin frymen te ndjerave foshnje nuk u perhapen nga ca kompesato dhe rrecka te djegura prej nje qiriri por nga individualizmi qe e ka ndare pa meshire shoqerine shqiptare ne permasa dhe ne forma tragjike.
Megjithate nuk ia vlen te mjaftohesh duke drejtuar thjesht ne kete rast gishtin tregues per te kerkuar apo per te fiksuar fajtorin i cili nga ana e vet perpiqet te laje duart si Pont Pilati e te vazhdoje me te njejtin avaz. Jo jo vetem tani edhe me pare cdokush e dinte e ndjente dhe deshpeshpohej se si ajo nene ka plot e plot te lena me indiference shperfillese ne mjerimin e tyre. Si ajo nene ka boll te tjera qe tashme lindin femijet e tyre ne shtepi se skane para per te lsquoushqyer edhe mjeke e mami. Si ajo nene ka mjaft gra qe durojne e pajtohen me dhunen e bashkeshorteve ngaqe sua mban as xhepi per te bere divorcin. Si ajo nene nuk mungojne qenie njerezore te ketij vendi te cilave u venitet qe ne rini endra per nje jete me te mire...
Realiteti qe perjetojme deshmon qarte se pergjate 20 viteve te fundit e kemi vene ne piedestal interesin personal. Me te shumtet e atyre qe sot kapardisen pa begenisur te hedhin syte anash vetes dy dekada me pare brofen ne kembe nga makthi per tu pasuruar me vrrik e me galop nga ngritja e kultit te sektorit privat nga thellimi me shpejtesi i hendekut mes te pasurve dhe te varferve. E mbi te gjitha komunikimi ne publik u shoqerua me pirueta te menjehershme admirimi ndaj tregut te lire dhe paqartesive te tij u be i verber sektori publik u percmua dhe vegoi zhvillimi pa harmoni.
Nese do te deshironim te shquanim qofte edhe nje pasoje te pergjithshme te shnderrimit te mendesise nuk mund te lihen pa permendur vec te tjerash privatizimet sipermarrjet private. Deri ne shfaqjen e vrrullshme te shtetit demokratik cdo sektor i ekonomise i kultures dhe cdo lloj sherbimi kane qene nen kujdesin dhe administrimin e shtetit. Tani pjesa me e madhe e tyre ka rene ne duart e individeve. Njeherazi drejt sektorit privat jane transferuar ne vazhdimesi edhe pergjegjesite e shtetit. Madje edhe te ato objekte qe nuk ngjallnin dhe nuk vertetonin ndonje leverdi te madhe per sipermarresit privat qofte edhe kur u shiten ketyre fare lire per nje krodhe buke por qe komuniteti e peson shtrenjt dhe nje pjese e tij gdhihet e ngryset i uritur. Aq e perhapur eshte kjo praktike saqe shume te rralle mund te jene me se fundmi ata shqiptare te cilet e besojne ate qe kohe me pare njihej si lsquomisioni i sherbimit publik detyrimin qe ka shteti per te ofruar disa lloj sherbimesh dhe te mirash materiale qe i sherbejne interesit te pergjithshem. Mirepo kur nje qeveri nuk e ndjen te nevojshme te marre mbi vete pergjegjesite perkatese edhe ne kete drejtim dihet qe ajo i ka braktisur tiparet themelore te shtetit modern.
Le te mos shperndahesh shume larg dhe te germosh neper skutat e jetes mjafton te te zere halli per tu detyruar qe tu drejtohesh dyerve te spitaleve publike. Eumlshte personeli i tyre qe shpesh e vlereson nevojen tende per ndihme nga ato cfare mban ne duar ose cfare nxjerr nga xhepat. Jo vetem kaq. Se paku ne Qendren Spitalore Universitare te Tiranes qe per ironi mban emrin e humanistes shqiptare nga me te shquarat e Botes per medikamentet e domosdoshme mjeku ia mbush receten pacientit dhe e drejton ti bleje ne farmaci te caktuara me cmime te kripura madje jo rralle me te larta se sa ne vendet e zhvilluara te Europes. Edhe tenderat per furnizimin e klinikave shteterore me ilace ne vazhdimesi shpallet ashtu si rastesisht dhe kryesisht nje firme e vetme qe eshte krijuar dhe drejtohet prej nje funksionari te larte te Ministrise se Shendetesise. Nderkohe spitalet mbeten si simbole te pellgjeve tere pisllek.
Duke mos dale dot nga keto pellgje eshte e natyrshme qe te shtohen dhe lartesohen shpejtesisht dengjet e mbeturinave. Jo vetem ato te sanitetit spitalor por edhe te tjera me permbajtje qe nuk ta ze goja tu vesh emrin. Dhe me se fundi mesohet qe eshte e afert perspektiva per shnderrimin e Shqiperise realisht ne nje grope gjigane ne nje kosh voluminoz te mbetjeve te ndryshme nderkohe qe ende nuk eshte instaluar ketu industri perpunuese me parametra teknologjike te mjaftueshem per ta ricikluar kete lloj fluksi. Aq me shume mund ti zihet bese ndonje lajmi te tille pra qe do te jete e afert perspektiva jone zymtesisht kritike kur vet Qeveria njofton se paska vendosur te heqe te zeroje taksat doganore per importimin e te gjitha plehrave te botes gjoja per te respektuar ndash sic deklarohet ndash Marreveshjen rreth lsquotregtise se lire me Organizaten Boterore te Tregtise . Tregti i thencin Dhe pas ketyre dengjeve me traun e doganes te ngritur perseri qendrojne privatet tane me shtetaret tane te cileve se bashku u qan syri edhe per nje qindarke te llogarive private te fryra.
Nderkohe ekziston frika qe nje pjese te madhe te popullsise ti ndalohet edhe e drejta per tu ngrohur ne dimer per tu lare ne vere per te hapur pakes syte perpara ekraneve dhe per te mbajtur ne freskine e domosdoshme ushqimet e perditshme sepse brenda disa muajve kerkohet te shenohet nje tjeter rritje e ndjeshme e cmimit te energjise elektrike. Nje kerkese qe behet insistueshem prej nje shoqerie private te shperndarjes se kesaj lloj energjie aksione te se ciles i zoteron edhe vet shteti yne. Prandaj ndoshta nje organizem i tille si Enti Rregullator i kesaj fushe perseri lekundet dhe nuk ka mundesi ta bllokoje plotesisht kete rritje. Madje as unifikimin e faturave qe kerkohet te aplikohet duke mos llogaritur masat lehtesuese per familjet ne nevoje.
Perballe kesaj gjendjeje qe eshte shume shume me e renduar se kaq sa permendem ka edhe disa ithtare te lsquodoktrinave ekonomike te tregut te lire qe i meshojne me optimizem te pashoq idese sipas te ciles te gjitha ndryshimet dhe shtrengimet ne rrafshin ekonomik te cojne perjashtimisht drejt fitimit. Megjithate edhe sikur te ekzistonte vertet efikasiteti qe mbrojne ca te tille ithtare ai nuk mund te sherbeje as sot dhe as mot si fashites i opinioneve te papajtueshme ne emer te drejtesise sociale. Sepse nese lsquoefikasiteti kushtokerka kaq shtrenjte me teper ia vlen barra qirane te jetosh i lire sesa nen catine e ketij fare lsquoshteti efikas i cfaredo ngjyrese qofte ai qe propagandohet zhurmerisht ne vendin tone. Nese qendron ajo cka thoshte filozofi britanik Bernard Williams 1929 ndash 2003 qe toleranca eshte e mbrojtur sot me shume se kurre nga shperfaqja e mbrapshte e papranise se saj e njejta gje mund te thuhet edhe per shtetin e mireqenies sociale.
Tek e fundit vetem pushtetet publike mund ti pergjigjen ne shkallen e duhur problematikes qe krijon konkurrenca. Shqetesimet mjaft serioze qe gelojne ne vendin tone ska se si te kuptohen aq me pak te shtjellohen vetem nga sipermarrjet private qe veprojne ne terrenin shqiptar dhe sipas modelit te vecante te lsquotolerances se qeverisjes aktuale zgjidhja nuk pritet te vije lsquonatyrshem nga vet tregu yne pasi ishte dhe eshte vet ai qe ka krijuar probleme sociale te shumellojshme dhe te pafundme. Ne te kundert liria politike nuk ka te beje me lenien menjane te mbikqyrjes se shtetit. Sikurse asnje administrate shteterore nuk mund te qendroje gjate duke shperfillur teresisht qytetaret e vendit te vet. Edhe atje ku ka qellime dhe zhvillime shume me te mbara ku eshte hequr dore nga shoqerimi mes konservatorizmit politik dhe modernizimit social jo domosdoshmerisht parapelqehet qe veprimtarite e pakontrollueshme te kompanive private dhe bashkesive adeguate te bien ndesh me interesat e shumices. Ndryshe hiri i individualizmit i sperkat te gjithe derisa ti mbuloje te gjithe.
Megjithate nuk ia vlen te mjaftohesh duke drejtuar thjesht ne kete rast gishtin tregues per te kerkuar apo per te fiksuar fajtorin i cili nga ana e vet perpiqet te laje duart si Pont Pilati e te vazhdoje me te njejtin avaz. Jo jo vetem tani edhe me pare cdokush e dinte e ndjente dhe deshpeshpohej se si ajo nene ka plot e plot te lena me indiference shperfillese ne mjerimin e tyre. Si ajo nene ka boll te tjera qe tashme lindin femijet e tyre ne shtepi se skane para per te lsquoushqyer edhe mjeke e mami. Si ajo nene ka mjaft gra qe durojne e pajtohen me dhunen e bashkeshorteve ngaqe sua mban as xhepi per te bere divorcin. Si ajo nene nuk mungojne qenie njerezore te ketij vendi te cilave u venitet qe ne rini endra per nje jete me te mire...
Realiteti qe perjetojme deshmon qarte se pergjate 20 viteve te fundit e kemi vene ne piedestal interesin personal. Me te shumtet e atyre qe sot kapardisen pa begenisur te hedhin syte anash vetes dy dekada me pare brofen ne kembe nga makthi per tu pasuruar me vrrik e me galop nga ngritja e kultit te sektorit privat nga thellimi me shpejtesi i hendekut mes te pasurve dhe te varferve. E mbi te gjitha komunikimi ne publik u shoqerua me pirueta te menjehershme admirimi ndaj tregut te lire dhe paqartesive te tij u be i verber sektori publik u percmua dhe vegoi zhvillimi pa harmoni.
Nese do te deshironim te shquanim qofte edhe nje pasoje te pergjithshme te shnderrimit te mendesise nuk mund te lihen pa permendur vec te tjerash privatizimet sipermarrjet private. Deri ne shfaqjen e vrrullshme te shtetit demokratik cdo sektor i ekonomise i kultures dhe cdo lloj sherbimi kane qene nen kujdesin dhe administrimin e shtetit. Tani pjesa me e madhe e tyre ka rene ne duart e individeve. Njeherazi drejt sektorit privat jane transferuar ne vazhdimesi edhe pergjegjesite e shtetit. Madje edhe te ato objekte qe nuk ngjallnin dhe nuk vertetonin ndonje leverdi te madhe per sipermarresit privat qofte edhe kur u shiten ketyre fare lire per nje krodhe buke por qe komuniteti e peson shtrenjt dhe nje pjese e tij gdhihet e ngryset i uritur. Aq e perhapur eshte kjo praktike saqe shume te rralle mund te jene me se fundmi ata shqiptare te cilet e besojne ate qe kohe me pare njihej si lsquomisioni i sherbimit publik detyrimin qe ka shteti per te ofruar disa lloj sherbimesh dhe te mirash materiale qe i sherbejne interesit te pergjithshem. Mirepo kur nje qeveri nuk e ndjen te nevojshme te marre mbi vete pergjegjesite perkatese edhe ne kete drejtim dihet qe ajo i ka braktisur tiparet themelore te shtetit modern.
Le te mos shperndahesh shume larg dhe te germosh neper skutat e jetes mjafton te te zere halli per tu detyruar qe tu drejtohesh dyerve te spitaleve publike. Eumlshte personeli i tyre qe shpesh e vlereson nevojen tende per ndihme nga ato cfare mban ne duar ose cfare nxjerr nga xhepat. Jo vetem kaq. Se paku ne Qendren Spitalore Universitare te Tiranes qe per ironi mban emrin e humanistes shqiptare nga me te shquarat e Botes per medikamentet e domosdoshme mjeku ia mbush receten pacientit dhe e drejton ti bleje ne farmaci te caktuara me cmime te kripura madje jo rralle me te larta se sa ne vendet e zhvilluara te Europes. Edhe tenderat per furnizimin e klinikave shteterore me ilace ne vazhdimesi shpallet ashtu si rastesisht dhe kryesisht nje firme e vetme qe eshte krijuar dhe drejtohet prej nje funksionari te larte te Ministrise se Shendetesise. Nderkohe spitalet mbeten si simbole te pellgjeve tere pisllek.
Duke mos dale dot nga keto pellgje eshte e natyrshme qe te shtohen dhe lartesohen shpejtesisht dengjet e mbeturinave. Jo vetem ato te sanitetit spitalor por edhe te tjera me permbajtje qe nuk ta ze goja tu vesh emrin. Dhe me se fundi mesohet qe eshte e afert perspektiva per shnderrimin e Shqiperise realisht ne nje grope gjigane ne nje kosh voluminoz te mbetjeve te ndryshme nderkohe qe ende nuk eshte instaluar ketu industri perpunuese me parametra teknologjike te mjaftueshem per ta ricikluar kete lloj fluksi. Aq me shume mund ti zihet bese ndonje lajmi te tille pra qe do te jete e afert perspektiva jone zymtesisht kritike kur vet Qeveria njofton se paska vendosur te heqe te zeroje taksat doganore per importimin e te gjitha plehrave te botes gjoja per te respektuar ndash sic deklarohet ndash Marreveshjen rreth lsquotregtise se lire me Organizaten Boterore te Tregtise . Tregti i thencin Dhe pas ketyre dengjeve me traun e doganes te ngritur perseri qendrojne privatet tane me shtetaret tane te cileve se bashku u qan syri edhe per nje qindarke te llogarive private te fryra.
Nderkohe ekziston frika qe nje pjese te madhe te popullsise ti ndalohet edhe e drejta per tu ngrohur ne dimer per tu lare ne vere per te hapur pakes syte perpara ekraneve dhe per te mbajtur ne freskine e domosdoshme ushqimet e perditshme sepse brenda disa muajve kerkohet te shenohet nje tjeter rritje e ndjeshme e cmimit te energjise elektrike. Nje kerkese qe behet insistueshem prej nje shoqerie private te shperndarjes se kesaj lloj energjie aksione te se ciles i zoteron edhe vet shteti yne. Prandaj ndoshta nje organizem i tille si Enti Rregullator i kesaj fushe perseri lekundet dhe nuk ka mundesi ta bllokoje plotesisht kete rritje. Madje as unifikimin e faturave qe kerkohet te aplikohet duke mos llogaritur masat lehtesuese per familjet ne nevoje.
Perballe kesaj gjendjeje qe eshte shume shume me e renduar se kaq sa permendem ka edhe disa ithtare te lsquodoktrinave ekonomike te tregut te lire qe i meshojne me optimizem te pashoq idese sipas te ciles te gjitha ndryshimet dhe shtrengimet ne rrafshin ekonomik te cojne perjashtimisht drejt fitimit. Megjithate edhe sikur te ekzistonte vertet efikasiteti qe mbrojne ca te tille ithtare ai nuk mund te sherbeje as sot dhe as mot si fashites i opinioneve te papajtueshme ne emer te drejtesise sociale. Sepse nese lsquoefikasiteti kushtokerka kaq shtrenjte me teper ia vlen barra qirane te jetosh i lire sesa nen catine e ketij fare lsquoshteti efikas i cfaredo ngjyrese qofte ai qe propagandohet zhurmerisht ne vendin tone. Nese qendron ajo cka thoshte filozofi britanik Bernard Williams 1929 ndash 2003 qe toleranca eshte e mbrojtur sot me shume se kurre nga shperfaqja e mbrapshte e papranise se saj e njejta gje mund te thuhet edhe per shtetin e mireqenies sociale.
Tek e fundit vetem pushtetet publike mund ti pergjigjen ne shkallen e duhur problematikes qe krijon konkurrenca. Shqetesimet mjaft serioze qe gelojne ne vendin tone ska se si te kuptohen aq me pak te shtjellohen vetem nga sipermarrjet private qe veprojne ne terrenin shqiptar dhe sipas modelit te vecante te lsquotolerances se qeverisjes aktuale zgjidhja nuk pritet te vije lsquonatyrshem nga vet tregu yne pasi ishte dhe eshte vet ai qe ka krijuar probleme sociale te shumellojshme dhe te pafundme. Ne te kundert liria politike nuk ka te beje me lenien menjane te mbikqyrjes se shtetit. Sikurse asnje administrate shteterore nuk mund te qendroje gjate duke shperfillur teresisht qytetaret e vendit te vet. Edhe atje ku ka qellime dhe zhvillime shume me te mbara ku eshte hequr dore nga shoqerimi mes konservatorizmit politik dhe modernizimit social jo domosdoshmerisht parapelqehet qe veprimtarite e pakontrollueshme te kompanive private dhe bashkesive adeguate te bien ndesh me interesat e shumices. Ndryshe hiri i individualizmit i sperkat te gjithe derisa ti mbuloje te gjithe.