Ne mund të besojmë në karizmën e liderëve

Një udhëheqje tranzicioni është planifikuar në autokracitë  e mëdha të vitit 2012. Dhe kjo nuk është një surprizë. Jinping Xi do të zëvendësojë Hu Jintao si president në Kinë, dhe, në Rusi, Vladimir Putin ka njoftuar se do të kërkojë presidencën nga Dimitri Medvedev. Mes demokracive të botës, rezultatet politike të këtij viti janë më pak të parashikueshme. Nicolas Sarkozy po përballet me një fushatë presidenciale të vështirë ri-zgjedhore në Francë, ashtu siç po bën Barak Obama në Shtetet e Bashkuara. Në zgjedhjet presidenciale të 2008 në SHBA, shtypi tregoi se Obama fitoi sepse kishte "karizmë" – një fuqi të veçantë e cila frymëzon magjepsje dhe besnikëri. Nëse është kështu, si mundet që rizgjedhja e tij të jetë e pasigurt vetëm katër vjet më vonë? Mund ta humbasë një udhëheqës karizmën e tij ose të saj?
A e ka karizma origjinën tek individi, në pasuesit e atij personi, apo në situata? Kërkime akademike e vendosin theksin tek të tre. Karizma çuditërisht është shumë e vështirë të provohet dhe të identifikohet paraprakisht. Një studim i kohëve të fundit arriti në përfundimin se "relativisht shumë pak" është e njohur se kush janë liderët karizmatik. Dick Morris, një konsulent politik amerikan, tregon se në përvojën e tij, "karizma është më e pakapshmja e tipareve politike, sepse nuk ekziston në realitet, por vetëm në perceptimin tonë kur një kandidat e ka ndërtuar atë nga puna e madhe dhe çështjet e mira. "Në mënyrë të ngjashme, shtypi e biznesit i ka cilësuar shumë nga CEO si" karizmatik ", kur gjërat po shkojnë mirë, vetëm për të tërhequr etiketën, kur fitimet të bien. Shkencëtarët politikë kanë përpjekur të krijojnë një karizmë peshore që do të parashikojë votat apo vlerësimet presidenciale, por nuk u doli shumë e frytshme. Në mesin e presidentëve të SHBA, John F. Kennedy është përshkruar shpesh si karizmatik, por natyrisht jo për të gjithë, duke qenë se ai nuk arriti të kapte shumicën e votave popullore, dhe vlerësimet e tij ishin të ndryshme gjatë presidencës së tij. Pasardhësi i Kenedit, Lyndon Johnson, ankohej se ai nuk kishte karizmë. Kjo ishte e vërtetë në marrëdhëniet e tij me publikun, por Johnson mund të ishte magnetik - edhe më i madh - në kontaktet personale. Një studim i kujdesshëm i retorikës presidenciale ka gjetur se edhe oratorë të tillë të famshëm si Franklin Roosevelt dhe Ronald Reagan nuk mund të llogarisnin karizmën për ta vënë në programet e tyre. Karizma është më e lehtë të identifikohet pas faktit.
Në këtë kuptim, koncepti është qarkullues. Dhe kjo është si koncepti i vjetër kinez i "mandatit të qiellit": perandorëve u tha të qeverisnin, sepse ata e kishin atë, dhe kur ata u mundën, kjo ishte sepse ata kishin humbur atë. Por askush nuk mund ta parashikojë se kur do të ndodhë. Po kështu, suksesi është përdorur shpesh për të provuar - pas faktit - që një udhëheqës modern politik ka karizmën e tij. Është shumë e vështirë të  përdoret karizma për të parashikuar cili do të jetë një udhëheqës i suksesshëm. Pasuesit kanë më shumë gjasa të atribuojnë karizmën e udhëheqësve kur ata ndjejnë një nevojë të fortë për ndryshim, shpesh në kontekstin e një krize personale, organizative, apo sociale. Për shembull, publiku britanik nuk e mori parasysh si lider karizmatik Winston Churchill në 1939, por, një vit më vonë, vizioni i tij, besimi, dhe aftësitë e komunikimit i dhanë atij karizmë, duke pasur parasysh ankthin e britanikëve pas rënies së Francës dhe evakuimit të Dunkirk. Dhe pastaj, në vitin 1945, pasi fokusi i publikut ishte kthyer nga fitimi i luftës në ndërtimin e një shteti të mirëqenies, Churchill nuk u votua. Karizma e tij nuk e kishte parashikuar humbjen, ndryshimi tek pasuesit u be i nevojshëm. Në praktikë, karizma është sinonim i paqartë i "magnetizmit personal." Njerëzit ndryshojnë në aftësinë e tyre për të tërhequr të tjerët, dhe tërheqja e tyre varet pjesërisht nga tipare të qenësishme, pjesërisht në aftësitë e mësuara, dhe pjesërisht në kontekstin social. Disa dimensione të tërheqjes personale, të tilla si pamja dhe komunikimi jo-verbal, mund të testohen.
Studime të ndryshme tregojnë se njerëzit që janë renditur si tërheqës janë trajtuar më të favorshëm se njerëzit e shëmtuar. Një studim konstaton se një burrë i pashëm gëzon një avantazh mbi një rival shëmtuar në një vlerë votash prej 6-8%. Për gratë, përparësia është e afërt me dhjetë pikë. Sinjalet jo-verbale llogariten në një pjesë të madhe të komunikimit të njeriut, si dhe eksperimente të thjeshta kanë treguar se disa njerëz komunikojnë në mënyrë  jo-verbale më mirë se të tjerët. Për shembull, një studim i Universitetit Princeton ka gjetur se kur njerëzit kanë treguar imazhe të dy kandidatëve në disa zgjedhje të panjohura, ata mund të parashikojnë fituesit shtatë herë nga dhjetë. Një studim i ngjashëm në Harvard, në të cilën njerëzit kanë parë 10 sekonda videoklipe të heshtura të 58 zgjedhjeve, duke gjetur se parashikimet shikuesve shpjegojnë 20% të  variacionit me votim dypartiak –një variabël më i fuqishëm se performanca ekonomike. Ironikisht, parashikimet u bënë më të varfra, kur zëri u ndez.
 Në zgjedhjet e vitit 2008, amerikanët u ndjenë të zhgënjyer nga lufta e administratës së Bushit në Irak, si dhe nga kriza financiare që shpërtheu dy muaj para zgjedhjeve. Obama ishte një kandidat i ri tërheqës, i cili foli mirë dhe projektoi një ndjenjë shprese për të ardhmen. Është e qartë, që kjo është një arsye pse Obama fitoi një reputacion për karizmën e tij. Por një pjesë e karizmës së tij ishte në sytë e pasuesve të tij. Njerëzit ndonjëherë thonë për karizmën se "ne e dimë se kur ne e shohim atë," por ne akoma po shikohemi në një pasqyrë. Ndërsa ekonomia është përkeqësuar, papunësia u rrit, dhe Obama kishte po merrej me marrëveshjet e çrregullta të qeverisjes, pasqyra u bë e turbullt. Karizma na tregon diçka për një kandidat, por ajo na tregon edhe më shumë për veten tonë, disponimin e vendit tonë, dhe llojet e ndryshimit që dëshirojmë. Kohët e vështira ekonomike e bëjnë të vështirë që ai të ruajë karizmën e tij. Obama po përballet me sfidat e vazhdueshme të papunësisë dhe një opozitë republikane kokëfortë, po ashtu Sarkozy duhet të luftojë me probleme të ngjashme. Kur ata janë duke bërë fushatë, megjithatë, retorika e tyre do të lirohet nga nevoja për kompromis. Zgjedhjet e këtij viti do të jetë test i vërtetë i karizmës së tyre.   

Joseph S. Nye, Jr, është profesor në “Harvard” dhe autor i “E Ardhmja e Fuqisë”
Marrë nga Project-Syndicate.com