Një futurist mbi artin dashuror

Shtpia botuese “Ideart” hedh n treg nj nga librat m polemizues t kohs dhe n t tilla raste, ato quhen t suksesshme, - ky sht libri i futuristit n front, Filippo Tommaso Marinetti, “Si t’i joshim grat”.

Si t’i joshim grat, titulli i origjinalit “Come si seducono le donne”, doli n drit n vitin 1916 dhe sht konsideruar si nj nga sukseset m t mdha editoriale t Marinetti-t, sht ribotuar dy her n t gjall t autorit dhe disa her pas vdekjes.

Teksti ka formn e nj traktati autobiografik mbi artin dashuror, ku ironia dhe fryma groteske zbulojn bmat e ktij donzhuani futurist. Ky rrfim ashtu si mund t perceptohet sht nj dinamik e brendshme shpirtrore q tashm e ka formatuar Marinetti-n si fjal e lir e futurizmit. Libri msohet t jet shkruar prpara se autori t nisej vullnetar n front dhe korrigjuar gjat nj periudhe konvaleshence n Spitalin Ushtarak t Udines, “Si t’i joshim grat” tallet me estetikn danunziane t “vatrs familjare” e m n prgjithsi me sentimentalizmin mikroborgjez, pa e fshehur megjithat at soj prbuzjeje mizogjin q kish karakterizuar nj tekst tjetr marinettia-n: “Contro l’amore e il parlamentarismo”.

M shum se nj objekti, gruaja sipas Marinetti-t, i ngjan nj makine t aft t ndez fantazin erotike... at futuriste merret vesh! Grat intelektuale t kohs, disa prej t cilave mbshtetse t zjarrta t lvizjes futuriste, nuk vonuan t'i prgjigjen nga faqet e shtypit: “sht e uditshme sesi mendjet e reja futuriste, kaq t apasionuara pas do progresi, t dehura nga vullneti pr t ardhmen q pritet t begatoj gjithka mban n vete far t re energjie rinovuese, mund t pohojn se gruaja do t mbetet pas, i mohojn asaj t drejtn pr t qen n lartsin e kohs! “Gruaja sht dhe do t mbetet gjithnj budallaqe!” - ky pohim i prer s'duket si i shqiptuar nga burra q mburren se jan n pararoj t reformave dhe idealeve pr nj t ardhme m t mir njerzore. Porse grat buzqeshin. N heshtje t frytshme ato mprehin inteligjencn, prgatiten t maten me burrat miop dhe ndoshta – kush e di – edhe t'ua heqin nga duart monopolin e inteligjencs!”, - shkruan Enif Robert, tek “Fjal e lir futuriste”.

Libri i Marinetti-t sqarohet nga botuesi Arjan Leka, n dukje s’sht vese nj sprov cinizmi dhe trashamansie, por askush m shum se Marinetti nuk i mon grat...

“Ai e lufton gruan jo pr sa ajo sht, por si produkt t pasionalitetit egoist t mashkullit oriental dhe t letrsis romantike. Marinetti ngulmon veanrisht kundr tipologjis s gruas fatale, snobe, ndrrimtare, nostalgjike, marrzisht dhe intelektualisht t ndrlikuar q banon dhe lexon romanet e D'Annunzio-s, si dhe kundr gruas lr-e-zr, hipokrite, fanatike, gjysm-braktisse q lexon dhe mbush romanet e Fogazzaro-s.

Jo kundr gruas, por kundr "konceptit grua" krijuar nga ne egoistt, xhelozt, t obsesionuarit, shum shpesh t paaft pr ta konsideruar si nj dika t rndsishme, por jo thelbsore dhe mbi t tjerat”. Botuesi paraprgatit lexuesin, duke u shprehur se ky sht nj libr q merret me fenomenin seksual t gruas n prgjithsi, si nxits i synimit pr t’i dhn asaj vendin e duhur.

“Sikur koncepti marinetti-an t mund t shprhapej n kt vendin ton t t dhunshmve dhe t apasionuarve, jeta jon shoqrore do t lirohej nga nj armik i rrezikshm, pengues i do zhvillimi, i do risie, i do heroizmi, burim shthurjesh dhe prplasjesh t pandreqshme mes burrave...”, - shnon si sensibilizim botuesi pr kt tekst t librit m t polemizuar, shkruar nga themeluesi i futurizmit n Itali.

Filippo Tommaso Marinetti (Aleksandri, Egjipt, 1876 - Komo, 1944) sht nj ndr prfaqsuesit m t njohur t stins kulturore avangardiste t shekullit XX. I lidhur ngusht me kulturn parisiane t asaj periudhe, qysh n fillim Marinetti e orienton veprimtarin e vet letrare drejt “ngritjes s nj kulture t rinovuar”. N vitin 1909 zgjedh gazetn prestigjioze franceze “Le Figaro” pr t botuar Manifestin e Futurizmit, teksti q shnoi lindjen e ksaj lvizjeje dhe propozoi nj kundrvnie radikale ndaj s shkuars. Pr t’u
jehon ideve t veta, Marinetti shfrytzonte me largpamsi teknikat m t reja t kohs, reklamn dhe rrjetin e shprndarjes s botimeve, pa prbuzur as edhe provokimet e skandalet publike.

N Manifestin teknik t Letrsis Futuriste t 1912-s, kritikat i drejtohen vlerave tradicionale, poetika e kohs gjykohet “sentimentale e nostalgjike”. Pr Marinetti-n risit jan teknologjia dhe progresi, qyteti dhe shpejtsia. M pak t njohura, por jo pa rndsi, jan manifestet e tjera futuriste shkruar prej tij apo gjithsesi me bashkpunimin e tij t ngusht, si “Manifesto della Danza”, “Manifesto della Politica”, “La cucina futurista”...

Edhe pse n shkrimet e tij ndihet shtysa rinovuese q karakterizonte rrymat letrare e artistike t kohs, si veprimtar politik Marinetti ishte prkrahs i nj ideologjie antidemokratike, nj realizim t mundshm t s cils e shihte n politikn fashiste. Jeta personale dhe publike e F. T. Marinetti-t ishte plot drithije. Poeti futurist, q i kndoi “higjiens s lufts” e q mori pjes n t dyja Luftrat Botrore, thuhet pat ndrhyr pran mikut t tij, Mussolini-t, pr lirimin e disa aktivistve antifashist.