Një histori plot kthesa
“Eterit mund te jene te keqij, por femijet mund te emancipohen”, thote Profesor Ulf Brunnbauer kur flet per historine e institucionit qe ai drejton. Instituti Jug Lindje, ose ne gjermanisht: Sued Ost Institut (SOI), sot gjendet ne nje ish-ndertese te zyres fiskale ne Regensburg, por ai u themelua ne Mynih, ne vitin 1930, pikerisht kur Republikes se Vajmarit po i vinte fundi dhe ne Gjermani po depertonte nazizmi.
“Eter te keqij” i quan Brunnbauer themeluesit e institucionit, sepse shkenca e tyre kishte qellime politike. “Objekti i hulumtimit ishin pakicat gjermane ne Evropen Lindore dhe Juglindore dhe synimi ishte ruajtja e tyre nga ndikimet e vendasve: per shembull gjermanet e Çekosllovakise nga çekizimi”, thote Brunnbauer.
Bildunterschrift: Großansicht des Bildes mit der Bildunterschrift: Drejtori ekzekutiv i Institutit SOI, Konrad Clewing
Ne sherbim te nazizmit
Te keqij ishin eterit edhe per shkak te lidhjeve te tyre me nazizmin: Karl Alexander von Mueller, profesor kreut nazist Herrman Goehring, dhe me vone vete anetar i Partise Punetore Nacional-Socialiste (NSDAP) e Fritz Valjavec, nje gjermano-hungarez me pasaporte jugosllave, i cili mori ne dore frenat e institutit qe nga viti 1935 e deri sa vdiq ne vitin 1960.
Por Valjaveci, themeluesi i revistes “Hulumtimet e Jug Lindjes”, qe vazhdon te publikohet deri me sot, ka mbetur nje figure e diskutueshme: “Nga njera ane, ai e ktheu orientimin e Institutit nga Evropa Juglindore dhe historia e saj, por nga ana tjeter shkenca e tij kishte karakter luftarak dhe i sherbente politikes ekspansioniste te nazizmit”, sqaron Brunnbauer.
Mbas fillimit te Luftes se Dyte Boterore Instituti u vendos teresisht ne varesi te organeve te sigurimit te Rajhut te Trete. “Njohurite e mbledhura ne te perdoreshin nga Wehrmachti dhe Gestapo per te depertuar me mire ne zonat e Ballkanit”, thote Brunnbauer. Nje manual per Jugosllavine dhe Greqine ishte njeri nga rezultatet e asaj kohe. Ende i pandriçuar perfundimisht eshte roli i Fritz Valjavecit, gjate luftes si ish-anetar i forcave speciale naziste ne kufirin rumuno-hungarez. Kur pas luftes filluan hetimet per kete çeshtje, Vajaveci pesoi infarkt ne zemer, thuhet ne Wikipedia.
Bildunterschrift: Großansicht des Bildes mit der Bildunterschrift: Prof. Dr. Ulf Brunnbauer
Megjithese Instituti vete vite me pare i ka kushtuar kesaj etape nje simpozium te tere me referate kunderthenese, historiani nga Lajpcigu Stefan Troebst mendon se figura e Valjavecit ka mbetur ende e pasqaruar plotesisht. „Nder te tjerash nuk eshte shume e qarte se si Valjaveci, me gjithe te kaluaren e tij naziste, arriti t'i bindte organet e pasluftes per te rihapur Institutin ne Mynih dhe per t'u vene vete ne krye te tij”, thote Troebst.
E ardhme elitare?
Sot Instituti i Evropes Juglindore – qe per shkaqe financiare ne vitin 2007 u transferua ne Regensburg - eshte nje nga adresat kryesore jashteuniversitare te bibliografise shkencore mbi dhe nga Ballkani. Kete reputacion e ka arritur fale drejtuesve te tij te mevonshem, Mathias Bernath dhe Edgar Hoesch, te dy ballkanologe shume te njohur ne hapesiren gjermanofone. Njeri nga botimet e rendesishme te ketij instituti ishin kujtimet e Eqrem Bej Vlores ne vitin 1969, ve ne dukje Troebst. Per lidhje te vazhdueshme me hapesiren shqipfolese kujdeset aktualisht drejtori ekzekutiv i Institutit Konrad Clewing, njohes i mire i gjuhes shqipe dhe njeri nga gjashte shkencetaret e institutit. Krahas publikimeve te periodikeve, instituti organizon edhe nje sere simpoziumesh e aktivitetesh per Ballkanin, e kohet e fundit edhe per Kosoven.
Duke filluar qe nga viti i ardhshem Instituti Jug Lindje do te shkrihet zyrtarisht ne te ashtuquajturen Qender Shkencore per Evropen Lindore dhe Juglindore: WIOS. Profesor Ulf Brunnbauer kete ndryshim e shikon si nje shans. “Ne nuk na kane zene ende depresionet e pleqerise“, thote ai dhe kumton se WIOS do te kandidoje per t'u anetaresuar ne Bashkesine Shkencore Leibnitz, njera nga organizatat elitare te shkences ne Gjermani.. Ne se ky kandidim do te kete sukses, atehere Instituti Jug Lindje serish do te hape nje kapitull te ri ne historine e studimeve te Evropes Juglindore.
Autor: Anila Shuka
Redaktoi: Aida Cama