Për një princ patriark të rapsodisë
Mark Mesuli sht studiues i zellshm dhe ndriues i disa figurave t shquara t krahins s Puks dhe t Mirdits. Libri “Princi i rapsodis shqiptare” prej 440 faqesh sht i katrti n serin e botimeve t tij q synon t’i vazhdoj edhe disa t tjera n t ardhmen. Frrok Haxhia sht njri prej rapsodve m t njohur n t gjith trojet e Shqipris etnike e m gjer gjat shekullit XX dhe vazhdon. sht vlersuar “nj princ, nj patriark i madhrishm i kngs popullore...”
Pa dyshim, ky studim monografik ka risi n mnyrn e analizs e t sintezs s krijimtaris artistike t Frrok Haxhis. Arkivi i tij prmban nj pasuri me vler t veant ku ruan nj korrespondenc t m shum se 100 personaliteteve t kulturs kombtare. Kta ia kan vlersuar n koh t ndryshme veprn. N libr jan paraqitur 63 vlersime pr veprimtarin e tij. Kto prbjn nj simpozium shkencor t mirfillt pr krijimtarin e ktij rapsodi, megjithse nuk jan mbajtur n asnj sall akademike.
Studiuesi dhe botues i disa librave, poeti Ndue Dedaj, i ka
parathnien. Ky punim serioz bn nj analiz dhe sintez t rapsodis n prgjithsi t shekullit t njzet dhe t asaj t Frrok Haxhis n veanti. Ai arrin n prfundimin se kjo krijimtari ka kryer misionin e vet fisnik pr trashgimin folklorike dhe pr t’ia ln at brezave.
Shkrimtari Dritero Agolli, n nj intervist t dhn n tetor t vitit 2009, thekson: “Frrok Haxhia ka zn nj vend n kulturn kombtare shqiptare q kurr nuk shuhet..., sepse Frroku sht kombtar; i ka shkrir t gjith elementt prbrs t rapsodis jo t nj krahine ku jan legjendat... Bjeshkt e Namuna, ku jan kullat, ku jan bijt q kan luftuar me shpat... me ’kishin pr t mbrojtur atdheun..., por pr ta par n paqe e n gzime”.
“Knga popullore si art bhet nga njerz me talent, t prkushtuar, q prbjn elitn, fisnikrin e ktij arti”, - thot Akademiku, prof. dr. Mark Tirta dhe vijon: “Nj princ, nj patriark i madhrishm i kngs popullore me ifteli sht pa dyshim artisti Frrok Haxhia, q pr rreth 60 vjet krijon e kndon n kt fush t artit... q vijon nj tradit popullore q udhtoi n shekuj, por at e ngriti n nj lartsi t re si art, si ide, si forc ndikuese n mendje e zemr t shqiptarve, n atdhetarizm, n prparim social e kulturor q koha e sotme na e krkon...” Pikrisht duke u nisur nga ky vlersim sht vn edhe titulli i librit. Kritiku i artit, prof. dr. Josif Papagjoni, v n dukje: “... (Frrokut) vargu i buronte, sepse sht pjes e qenies s tij, fibr e shpirtit, patos emocional... kronikan... q n vargje e kng me iftelin e tij, frynte e gjmonte historia, shfaqeshin e prshfaqeshin portretet legjendare t Sknderbeut... t Bajram Currit e Ded Gjo Lulit, t Ismail Qemalit e Selam Musait... dhjetra e dhjetra njerz t pushks e t dijes vinin natyrshm, shpreheshin, identifikoheshin... Kur dilnin n sken at e bir (Tonini i vogl), shkaktonte te publiku nj knaqsi t veant, e shoqruar me simpati, admirim, dashuri, gjer edhe me habi... Ishte mbrujtur si rapsod epik, ve zemra e tij preku po aq edhe nga dashuria e iltr, e pastr...”