Plani, Tirana shnderrohet ne Amsterdam
Luljeta Ndoka
Pranvera e ardhshme pritet t'i jape kryeqytetit tone pamjen e atij holandez, Amsterdamit. Plani rregullues i kryeqytetit, cili do te jete gati ne muajt e pare te vitit qe vjen, do te shnderroje totalisht imazhin dhe infrastrukturen e metropolit, duke e kthyer ne nje "simoter evropiane". Premtimin e ka dhene dje kryetari i Bashkise se Tiranes, Edi Rama, i cili pohoi se plani eshte ne fazat e perfundimit te tij. Gjate nje takimi me kompanine "Urba-plan", kryebashkiaku u shpreh se po ecet me nje ritem mjaft te kenaqshem ne drejtimin e duhur, per t'i dhene Tiranes planin e shumepritur ne pranveren e vitit qe vjen. Gjate nje prezantimi te bere nga Dritan Shutina, perfaqesues i ekipit nderkombetar, qe punon me planin, i perbere nga urbaniste zvicerane dhe shqiptare, u vune ne dukje sfidat per zhvillimin si dhe tre modele, prej te cileve ai i Amsterdamit ishte me i pershtatshem per Tiranen.
Modeli Amsterdam, ose skenari "Zhvillim policentrik", eshte cilesua me i pershtatshmi per Tiranen, dhe c'eshte me e mira, edhe i realizueshem gjate takimit te djeshem te Rames me urbanistet. Ky model ka per qellim te koordinoje dhe strukturoje tendencat aktuale te zhvillimit. Objektivat per realizimin e ketij model jane nderhyrje prioritare ne nje numer te kufizuar lokalizimesh potenciale, promovimi i zhvillimit hierarkik te qendrave dytesore, nepermjet instrumenteve te specializuara, vendosja e hierarkise se integruar te rrugeve dhe mjeteve te transportit, por edhe nje bashkepunim me komunat fqinje. Ndersa si problem, paraqitet fakti se platforma ekzistuese e bashkepunimit me bashkite e komunat fqinje eshte e kufizuar, zona te medha te qytetit, te klasifikuara si informale, kufizojne rrezen e veprimit te bashkise.
Sipas Shutines, faza e pare e projektit perfshin zhvillimin perendimor dhe jugperendimor, kompletimin e segmentit perendimor te unazes se jashtme, qe lidh pjesen perendimore dhe jugore nepermjet Parkut Ekzistues si dhe krijimin e qendrave sekondare pergjate unazes perendimore (nga Lapraka deri te Liqeni). Per sa u perket hapesirave qendrore, parashikohet zhvillimi i poleve ne lokalizime favorizuese ne segmentet perendimore dhe jugore te qytetit. Prioritarizimi i permiresimit te transportit publik ne perendim dhe jug, si dhe promovimi i rregullimit te zhvillimeve informale ne segmentin perendimor te qytetit. Faza e dyte, sipas referuesve, parashikon zhvillimin e zones veriore dhe veriperendimore te Tiranes. Kjo do te mund te realizohet nepermjet zhvillimit te akseve reprezentative drejt veriut dhe realizimit te projekteve te zhvillimit ne zona industriale te disponueshme dhe zonave te lira ne Tiranen veriore. Nga ana tjeter, faza e dyte perfshin edhe permiresimin e lidhjeve dhe bashkeveprimit ndermjet zonave rezidenciale ne veri, riforcimin e transportit publik ne veri, ne gjurmet e permiresimit dhe lidhjes me Stacionin ekzistues te Trenit, si dhe promovimin e rregullimit te zhvillimeve informale ne pjesen veriore te qytetit.
"Tirana eshte zaptuar per qellime banimi"
Sipas materialeve te prezantuara nga urbanistet zvicerane dhe shqiptare, mbizoteron perdorimit i tokes per qellime banimi, ndersa industria e mbetur eshte ne dimensione te vogla dhe kryesisht ne periferi. Po ashtu, eshte shtruar shqetesimi se disa zona te gjelbra dhe industriale jane kthyer ne zona banimi. "Qe nga viti 2005, ndertesa te larta banimi kane pushtuar kodrat rrethuese ne lindje, jug dhe jugperendim te qytetit", bene me dije burime nga Bashkia e Tiranes. Nje nga alternativat e mundshme mendohet te jete vendosja ne mbrojtje e strukturave historike, dhenia perparesi zones qendrore mikse, kufizimi i ndertimeve te larta ne zonat historike me vila dhe spostimi i tyre ne zona me "vlera urbane" te caktuara. Rritja koncentrike dhe nje centralitet i theksuar krijojne nje kerkese te larte per levizshmeri. Ne keto kushte, instrumentet operacionale, sic jane studimet urbanistike pjesore, behen instrumente ad hoc te perkohshem politikeberes joefektive. Sipas specialisteve, "nuk ka nje baze per te percaktuar konsensusin per objektivat baze me institucionet e tjera qeverisese ne Tiranen metropol". Disa nga politikat e zhvillimit te Tiranes jane: Zhvillimi i hapesirave te gjelbra dhe hapesirave publike, promovimi i transportit publik dhe rritje e lehtesise se parkimit, permiresimi i levizjes kembesore etj.
Te dhena mbi Tiranen:
1989-1999, popullsia e Tiranes u rrit me 78%
1999-2006, popullsia u rrit me 38%
Rritja po ngadalesohet, por eshte gjithmone e shpejte
Qe nga '90, 2/3 e zonave u ndertuan pa tituj pronesie dhe leje
Zonat informale perbejne 70% te zones se banimit ne Tirane
Rreth 43% e popullsise se Tiranes jeton ne zona informale
Deri ne 2021, numri i makinave ne Tirane, 9-fishohet
Modeli Manhattan
Nenkupton favorizimin e zhvillimit te larte per te mbuluar sasine e paket te tokes se disponueshme, promovim te zhvillimit intensiv dhe densifikimit ne qendren e Tiranes, investime ne sherbimet urbane, permiresimin e rrugeve dhe parkim, zhvillim te hapesirave publike dhe te rrjetit te siperfaqeve te gjelbra, per te ruajtur atraksionin e qytetit etj.
Modeli Los Anxhelos
Nenkupton zhvillim te udhehequr nga interesa afatshkurtra te sektorit privat, i cili e ka me te thjeshte te zhvilloje toka te disponueshme ne periferi, nderhyrja e sektorit publik fokusohet ne ofrimin e sherbimeve dhe kapacitetit te transportit per shtrirjen e urbanizimit. Nderkaq, shtrirja urbane shkakton kosto teper te larte te ofrimit te infrastruktures dhe sherbimeve publike etj.
Modeli Amsterdam
Modeli evropian ka per qellim te koordinoje dhe strukturoje tendencat aktuale te zhvillimit. Do te behen nderhyrje prioritare ne nje numer te kufizuar lokalizimesh potenciale, promovim i zhvillimit hierarkik te qendrave dytesore, nepermjet instrumenteve te specializuara, vendosja e hierarkise se integruar te rrugeve dhe mjeteve te transportit, bashkepunim me komunat fqinje etj.