Pr Fe e Atdhe
Gjat jets s njeriut nji ndr punt ma t vshtira asht me fol pr njerzit e mdhaj ose si thonin klasikt n antikitet, njerzit e vdekshm me fol pr ata t pavdekshmit.
Sot kombi shqiptar prkujton maritirzmin e nji ndr bijve t tij ma t shquem At Shtjefen Gjeovi t vram nga kriminelat serbomdhoj. Kur prmendim emnin e At Shtjefen Gjecovit pr nji her na shkon mendja te Kanuni i Lek Dukagjinit q pa dyshim prfaqson Kartn e Identiteti Shqiptar.
Nji pjes e madhe e kombeve n historin e vet kan nji periudh e cila quhet e art pr shkak t lulzimit, begatis e prparimit, ndrsa pr ne t thirret koh e art vetm ajo periudh kur shum shqiptar lavrun sejcili n lamin e vet kultivimin e ides kombtare:
Dikush n letrsi, kush propagand e shtyp, kush politik e nekonomi, n arsim, folklor e shkenca humanitare, por t gjith nji hert e sejcili i pamvarun dhe t gjith t bashkuem vetm nidealin kombtar numron vllaznet Frasheriot, Faik Beun e Konices, gjith klerin katolik me n krye Imzot Docin e Fishten, dhe n fund themeluesin e kishs autoqefale shqiptare Fan Nolin.
At Shtjefen Gjeovi lindi n Janjev t Kosovs. Q n Femini t par hini n Kolegjen Franceskane ku asohere, jepte msim nji ndr konstruktort e par t ides kombtare n Shqipni, Arbreshi i madh At Leonardi De Martino. Mbasi kreu studimet e larta n Filozofi-Teologji kthei en Shqipni ku asohere kleri katolik shqiptar kish organizue ma s miri jetn kulturale aq sa nn kryesin e Imzot Preng Docit, plot para njiqind vjetsh u themelue Shoqnia Bashkimi e cila pa dyshim cilsohet si Akademia e par shqiptare. Rreth ksaj brthame kleri katolik shqiptar punonte n t dy kraht:
Pr Fe e Atdhe. Njikoheshit ndrsa kryente detyrat fetare ndr malet e vshtira t veriut, punonte po ma aq vrull pr edukacionin kulturor t popullsis s mjerueme tue shkrue tue prkthye e tue msue pr me hjedh drit ndr t gjitha mendjet e shqiptarve.
Kshtu veprimtaria e At Gjecovit t ri, q n ditt e para t ktij shekulli, u karakterizue nga dashunia, kujdesi dhe vlersimi pr visaret m t mira q i kishin teprue ktij kombi t pazhdukun nga studimi i gjat shumshekullor Aziatik, si traditat popullore gojore mbi tok. Me t njjtin prkushti e devocjon q i shrbente Zotit po me aq sakrifica ai i shrbente shkencave shoqrore. Kshtu kemi At Shtjefen Gjeovin si t parin Etnograf shqiptar, si folklorist t prsosun, si t parin arkeolog shqiptar e me Kanunin e Lek Dukagjinit si nj jurist t pavdekshm.
Shifni kt relike t Gjeovit q sot ruhet ne muzeun e Shkodres. Asht shkopi q e shoqnoi gjithkund. E ka punue Ai vet, gdhenun prej tij n dru bushi. Shifnji me kujdes se si ndr zagnat e gdhenuna Ai ka shkrue pr t gjitha vendet rradhazi, ku i shkeli kamba. Mund t thuhet pa dyshim q kurrnji udhtar i shkencs nuk e prshkoi mbar Shqipnin q nga Veriu deri n Jug me shum se Ai.
Nuk e di nse ish fat ose fatkeqsi pr mue, por po ju tregoj se vorbullat historike t ktij shekulli me caktuen mue si amanetqarin kujdestarin e fundit t t gjitha veprave t tij t panumrta, te nryeme n nji arke drrase t veshun parasit me plaster metalike e q ruhej me zili n arkivin e kuvendit Franceskan n Shkoder. Un fatkeqi kur jua derzova kto atyne njerzve q po e shanin e po e prbuznin m dukej se po dorzojshim trupin e tij me dhunue. Sa her i kishim shfletue ato dorshkrime t tija: Ktu nji rregjister ku ishin mbledh 15 prralla, aty nji tjetr q prmbante kangt e dashunis e t dasmave t asaj krahine q thirrej Bregu i Bunes, po ashtu blloqe ku prshkruente doke t vjetra popullore e fletore me fjal t rralla pr fjalorin e shqipes, studime t thella historike si t kohnave trako-iliriane ashtu t epoks mesjetare pr Dheun e Arbnise, gojdhna t mbledhuna n bajraket e Ohrit mbi Skanderbeun. Dorshkrimi i veprs Agimi i Gayeties e registrar t panrumuem q prmbanin Kanunin e Maleve, e mbi t gjitha dua t v ktu n pah nji vepr po aq madhshtore t fratit shqiptar t Kosovs, i cili prmes fes shejtnonte iden e pamvaresis kombtare, prkthimi i jets t heroines franceze Zhan dArk qe i kalon kufijt e letrsis e hin n propaganden e njenjes kombtare pr programin Fe E Atdhe. Me kt prkthim Ai duente Atdheun e vet Shqipnin, pamvaresisht se ishte mysliman ortodoks apo katolik.
Ndr t gjitha dokumentet e tija ishte tepr interesant letrkmbimi me personalitet me patriotike t kohs nga t cilat mund t nxirret vrtet shklqimi i fytyrs patriotike t Gjeovit aq sa u duk e nevojshme ndihmesa e tij n luftn e Vlones kundr pushtuesit Italian n vitin 1920.
E thash q n rreshtat e par se portreti i Gjecovit asht Kanuni i Lek Dukagjinit, portret identik i shpirtit shqiptar. Jan 500 vjet q t gjith armiqt e deklaruem edhe ato t mshefunit e luftojn Kanunin pr me pushtu e poshtnu popullin shqiptar tue shpif sikur t ish ligj hajdutash e kriminelash, me ne krye gjakmarrjen.
Para pak ditsh lexova librin e Z. Fabio Martello [Capire LAlbania] i cili shifet q jo vetm q nuk e njef por as nuk e kupton fare dhe paraqet sikur Kanuni t ish shkaku i vrtet i t gjitha t zezave q sot e kan mbulue Shqipnine. Mjerisht kto opinione jan prqafue edhe prej shume shqiptarve t vjeteve t fundit t cilt nuk kuptohen se pr far interesash shpifin vazhdimisht n masmediat shqiptare. Se fundi dua t v n dukje edhe nji t met tjetr t madhe: A ka hije q dy koloset e kulturs shqiptare si At Gjergj Fishta e At Shtjefen Gjeovi t mos ken n Shqipnin e re asnji prkujtimore. Mendoj q ka ardh koha q kjoft edhe nga ky simpozium t propozohen ato.
Pr kt pun iniciativa e Familjes Gjonlekaj duhet mue si nj veprim i nalt patriotik e kultural, tue thirre e organizue prkujtimin e 70-vjetorit t martirizimit prej serbve t At Shtjefen Gjeovit.
Ky veprim i juj kjoft i nderuem prej t gjith popullit shqiptar e pai bekimin e Zotit.
(Kumtes e mbajtur n New York, n Universitetin Fordham me
23 tetor 1999, me rastin e 70-vjetorit t rnies s At Shtjefen Gjeovit.
Ky simpozium u organizua dhe u financua nga Gjonlekaj Publishing Company.)
Sot kombi shqiptar prkujton maritirzmin e nji ndr bijve t tij ma t shquem At Shtjefen Gjeovi t vram nga kriminelat serbomdhoj. Kur prmendim emnin e At Shtjefen Gjecovit pr nji her na shkon mendja te Kanuni i Lek Dukagjinit q pa dyshim prfaqson Kartn e Identiteti Shqiptar.
Nji pjes e madhe e kombeve n historin e vet kan nji periudh e cila quhet e art pr shkak t lulzimit, begatis e prparimit, ndrsa pr ne t thirret koh e art vetm ajo periudh kur shum shqiptar lavrun sejcili n lamin e vet kultivimin e ides kombtare:
Dikush n letrsi, kush propagand e shtyp, kush politik e nekonomi, n arsim, folklor e shkenca humanitare, por t gjith nji hert e sejcili i pamvarun dhe t gjith t bashkuem vetm nidealin kombtar numron vllaznet Frasheriot, Faik Beun e Konices, gjith klerin katolik me n krye Imzot Docin e Fishten, dhe n fund themeluesin e kishs autoqefale shqiptare Fan Nolin.
At Shtjefen Gjeovi lindi n Janjev t Kosovs. Q n Femini t par hini n Kolegjen Franceskane ku asohere, jepte msim nji ndr konstruktort e par t ides kombtare n Shqipni, Arbreshi i madh At Leonardi De Martino. Mbasi kreu studimet e larta n Filozofi-Teologji kthei en Shqipni ku asohere kleri katolik shqiptar kish organizue ma s miri jetn kulturale aq sa nn kryesin e Imzot Preng Docit, plot para njiqind vjetsh u themelue Shoqnia Bashkimi e cila pa dyshim cilsohet si Akademia e par shqiptare. Rreth ksaj brthame kleri katolik shqiptar punonte n t dy kraht:
Pr Fe e Atdhe. Njikoheshit ndrsa kryente detyrat fetare ndr malet e vshtira t veriut, punonte po ma aq vrull pr edukacionin kulturor t popullsis s mjerueme tue shkrue tue prkthye e tue msue pr me hjedh drit ndr t gjitha mendjet e shqiptarve.
Kshtu veprimtaria e At Gjecovit t ri, q n ditt e para t ktij shekulli, u karakterizue nga dashunia, kujdesi dhe vlersimi pr visaret m t mira q i kishin teprue ktij kombi t pazhdukun nga studimi i gjat shumshekullor Aziatik, si traditat popullore gojore mbi tok. Me t njjtin prkushti e devocjon q i shrbente Zotit po me aq sakrifica ai i shrbente shkencave shoqrore. Kshtu kemi At Shtjefen Gjeovin si t parin Etnograf shqiptar, si folklorist t prsosun, si t parin arkeolog shqiptar e me Kanunin e Lek Dukagjinit si nj jurist t pavdekshm.
Shifni kt relike t Gjeovit q sot ruhet ne muzeun e Shkodres. Asht shkopi q e shoqnoi gjithkund. E ka punue Ai vet, gdhenun prej tij n dru bushi. Shifnji me kujdes se si ndr zagnat e gdhenuna Ai ka shkrue pr t gjitha vendet rradhazi, ku i shkeli kamba. Mund t thuhet pa dyshim q kurrnji udhtar i shkencs nuk e prshkoi mbar Shqipnin q nga Veriu deri n Jug me shum se Ai.
Nuk e di nse ish fat ose fatkeqsi pr mue, por po ju tregoj se vorbullat historike t ktij shekulli me caktuen mue si amanetqarin kujdestarin e fundit t t gjitha veprave t tij t panumrta, te nryeme n nji arke drrase t veshun parasit me plaster metalike e q ruhej me zili n arkivin e kuvendit Franceskan n Shkoder. Un fatkeqi kur jua derzova kto atyne njerzve q po e shanin e po e prbuznin m dukej se po dorzojshim trupin e tij me dhunue. Sa her i kishim shfletue ato dorshkrime t tija: Ktu nji rregjister ku ishin mbledh 15 prralla, aty nji tjetr q prmbante kangt e dashunis e t dasmave t asaj krahine q thirrej Bregu i Bunes, po ashtu blloqe ku prshkruente doke t vjetra popullore e fletore me fjal t rralla pr fjalorin e shqipes, studime t thella historike si t kohnave trako-iliriane ashtu t epoks mesjetare pr Dheun e Arbnise, gojdhna t mbledhuna n bajraket e Ohrit mbi Skanderbeun. Dorshkrimi i veprs Agimi i Gayeties e registrar t panrumuem q prmbanin Kanunin e Maleve, e mbi t gjitha dua t v ktu n pah nji vepr po aq madhshtore t fratit shqiptar t Kosovs, i cili prmes fes shejtnonte iden e pamvaresis kombtare, prkthimi i jets t heroines franceze Zhan dArk qe i kalon kufijt e letrsis e hin n propaganden e njenjes kombtare pr programin Fe E Atdhe. Me kt prkthim Ai duente Atdheun e vet Shqipnin, pamvaresisht se ishte mysliman ortodoks apo katolik.
Ndr t gjitha dokumentet e tija ishte tepr interesant letrkmbimi me personalitet me patriotike t kohs nga t cilat mund t nxirret vrtet shklqimi i fytyrs patriotike t Gjeovit aq sa u duk e nevojshme ndihmesa e tij n luftn e Vlones kundr pushtuesit Italian n vitin 1920.
E thash q n rreshtat e par se portreti i Gjecovit asht Kanuni i Lek Dukagjinit, portret identik i shpirtit shqiptar. Jan 500 vjet q t gjith armiqt e deklaruem edhe ato t mshefunit e luftojn Kanunin pr me pushtu e poshtnu popullin shqiptar tue shpif sikur t ish ligj hajdutash e kriminelash, me ne krye gjakmarrjen.
Para pak ditsh lexova librin e Z. Fabio Martello [Capire LAlbania] i cili shifet q jo vetm q nuk e njef por as nuk e kupton fare dhe paraqet sikur Kanuni t ish shkaku i vrtet i t gjitha t zezave q sot e kan mbulue Shqipnine. Mjerisht kto opinione jan prqafue edhe prej shume shqiptarve t vjeteve t fundit t cilt nuk kuptohen se pr far interesash shpifin vazhdimisht n masmediat shqiptare. Se fundi dua t v n dukje edhe nji t met tjetr t madhe: A ka hije q dy koloset e kulturs shqiptare si At Gjergj Fishta e At Shtjefen Gjeovi t mos ken n Shqipnin e re asnji prkujtimore. Mendoj q ka ardh koha q kjoft edhe nga ky simpozium t propozohen ato.
Pr kt pun iniciativa e Familjes Gjonlekaj duhet mue si nj veprim i nalt patriotik e kultural, tue thirre e organizue prkujtimin e 70-vjetorit t martirizimit prej serbve t At Shtjefen Gjeovit.
Ky veprim i juj kjoft i nderuem prej t gjith popullit shqiptar e pai bekimin e Zotit.
(Kumtes e mbajtur n New York, n Universitetin Fordham me
23 tetor 1999, me rastin e 70-vjetorit t rnies s At Shtjefen Gjeovit.
Ky simpozium u organizua dhe u financua nga Gjonlekaj Publishing Company.)