Pse është i nevojshëm ndryshimi?

Roli i gazetaris n demokraci

Po e filloj me tezn se jeta publike, pra mnyra se si shprehet dhe prjetohet demokracia jon, nuk na shkon pr shtat. Politika jon zyrtare, e cila prbn vetm nj aspekt t jets publike, sht e kalbur dhe aspak rezultative. Shum amerikan mendojn se ajo sht tejet e shkputur nga jeta e tyre e prditshme dhe se tashm sht monopolizuar armiqsisht prej nj grupi me interesa t veanta dhe politikansh profesioniste. Pjesa tjetr e jets publike, etika jon qytetare, sht tejet e kufizuar, n nj koh kur amerikant e kan izoluar vetveten brenda mureve t halleve dhe shqetsimeve t tyre t ngushta dhe krkojn shptim e ngushllim tek komunitetet dhe aktivitetet e mbyllura.

Hendeku midis qytetarit dhe qeveris sht thelluar. Qytetart nuk u besojn m qeverive t tyre kur bhet fjal pr trajtimin e shtjeve t rndsishme dhe njkohsisht ata jan shum m pak t angazhuar, pasi gjenden nn trysnin e problemeve personale, t cilat duhet t'i zgjidhin vet.

Ndrkoh, lista e gjat dshpruese e problemeve t shumta kombtare, si pr shembull krimi, prapambetja e sistemit arsimor, kriza familjare dhe shtjet e mjedisit, vazhdon t shtohet dhe jo t paksohet. Diskutimet lidhur me gjetjen e rrugzgjidhjeve degjenerojn n ballafaqime thirrjesh prgjat nj hendeku ideologjik, t cilat jan debate false, t stisura prej politikanve dhe t prsritura prej gazetarve. Pamje t tilla t rreme u ngjallin pak shpresa qytetarve pr zgjidhjen e problemeve t tyre dhe m keq akoma, thuajse krijon prshtypjen se shum pak gjra t mira mund t ndodhin. Kjo ndodh, sepse mnyra e zgjidhjes s shtjeve i pozicionon disa qytetare n njrin cep t polit apo n tjetrin, ndrkoh q i bind t tjert, se ata dhe pikpamjet e tyre m t moderuara nuk jan dhe nuk mund t jen pjes e debatit. N dolloj mnyr, arsyetimi i vrtet q mund t oj n marrveshje pr shtje t rndsishme, sht i pamundur; kshtu q problemet vazhdojn t ekzistojn vit pas viti, dhe dekad pas dekade. Si prfundim, n vitet 1980, shumica e amerikanve u shprehen qart se fmijt e tyre do t trashgojn nj shoqri me pak t prshtatshme pr t jetuar, m shum t rrezikshme dhe q ofronte me pak mundsi sesa kishin ata vete. Ishte ky nj gjykim negativ i paprecedent, jashtzakonisht m i thell dhe m shkatrrimtar sesa nj pesimizm i thjesht.

Gjithashtu, nuk ishte aspak rastsi, q pr her t par qysh prej vitit 1924, vetm gjysma e votuesve q ishin regjistruar n t gjith vendin denjuan t votojn n zgjedhjet presidenciale n 1988 dhe n 1996 kjo shifr tragjike ra nn masn 50 pr qind. Pr m tepr, n 1994, Qendra e Taims - Mirrer (Pasqyra e Kohs) pr Popullin dhe Shtypin njoftoi se 71% e amerikaneve ishin dakord me shprehjen se, "Media e lajmeve e pengon shoqrin t zgjidh problemet e veta". Vetm 25% e tyre mendonin se media e lajmeve "e ndihmon shoqrin t zgjidh problemet e veta" (f. 178). sht vrejtur se ekonomia prbnte vetm nj pjes t shqetsimit t qytetarve pr t ardhmen, ndrsa forca t tjera grryese punonin n mendjen dhe shpirtin e qytetarve. Komentator t ndryshm e diagnostikuan rrshqitjen drejt gremins prej kndvshtrimit t tyre, prfshir ktu nj dobsim t vlerave fetare dhe morale; punn e qeveris; ristrukturimin e jets tradicionale familjare; shprbrjen e komunitetit t shkaktuar prej miopis s rnies s individit; jeni; marka gjermane; madje edhe luhatjet e nj komete t ngurt, ende t papar, q uturin me shpejtsi drejt toks.

donjra prej dhjetra e qindra teorive sht po aq kuptimplote sa edhe tjetra, pasi secila prej tyre prfundon n trajtimin e nj problemi shumdimensional: Jeta publike - demokracia - nuk po e prmbush premtimin e saj historik.

Ashtu si edhe amerikane t tjer, gazetart serioz jan t shqetsuar. Shum prej atyre q filluan t merren me gazetarin e shkruar n mesin e shekullit t 20-t dhe pjesa m e madhe e atyre q i pasuan ata, kishin nj vizion t prbashkt. Gazetaria, sipas mendimit ton, kishte vler; ajo ishte pjes prbrse e nj procesi demokratik dhe kishte nj synim. Kjo rndsi e jashtzakonshme e bri t vlefshm dhe kuptimplote nj profesion t paguar pak.

Megjithat, n vitin 1993, nj ndr pes gazetart aktive i tha nj shoqrie anketimi se do ta braktiste profesionin brenda pes viteve t ardhshme, nj numr ky dy her m i madh sesa ai i viteve 1982 dhe 1983 (Weaver & Wilhoit, 1992). Kto shifra dokumentojn nj rritje t ndjeshme t paknaqsis q ofron kjo pun. Gazetaria, than nj pjes e t anketuarve, nuk do t kt vler t mjaftueshme n t ardhmen. Rndsia e saj thelbsore ka shteruar dhe qllimi i puns ka humbur, duke e shndrruar at thjesht n nj biznes letrar dhe vizual q ekziston mes shum t tjersh.

Nj pjes e ktij zhgnjimi buron prej gjendjes n t ciln ndodhet gazetaria dhe strukturat ekonomike q e mbshtesin at. N baz t do lloj matjeje, produkti gazetaresk - gazetat, lajmet n media, revistat - nuk sht i besueshm, po ashtu t tilla jan edhe motivet tona. Baza ekonomike, q sht kryesisht reklama, si edhe strukturat e biznesit q e mbshtesin gazetarin, po prpliten prball zgjerimit t shpejt t konkurrencs.

Nuk sht aspak rastsi q rnia e interesit pr gazetarin dhe jetn publike kan ndodhur n t njjtn koh. N shoqrin moderne ato jan t ndrvarura: Jeta publike e ka t nevojshme informacionin dhe perspektiven q mund t ofroj gazetaria dhe gazetaria nga ana e saj ka nevoj pr nj jet aktive publike, sepse pa t ajo nuk do t ishte e nevojshme.

Kshtu pra, gazetaria dhe njerzit n terren po ballafaqohen me nj sfid. N rast se ne dshirojm q ta lm vendin n nj gjendje m t mir sesa e gjetm dhe t sigurojm njkohsisht t ardhmen e profesionit ton, duhen
shum ndryshime. Ky libr mbi gazetarin dhe demokracin sugjeron nj piknisje t zgjidhjes s problemit.

Parimet e mia dua t’i bj t kuptueshme qysh n fillim. Un jam i mendimit se:

•Gazetaria, n t gjitha format e saj, po i shprfill detyrimet e veta ndaj nj jete publike t efektshme.

•Ky dshtim ka kontribuar shum n gjendjen e keqe aktuale, n t ciln ndodhet jeta publike.

•Gazetaria duhet dhe mund t jet, nj forc kryesore n rigjallrimin e jets publike.

Megjithat, q t ndodh nj gj e till, sht e rndsishme t realizohen ndryshime radikale n kt profesion dhe ato duhet t jen t natyrs kulturore dhe t prgjithshme.

Un nuk dua t them se vetm gazetart mund, apo duhet, t jen forca kryesore lvizse n kt drejtim, ashtu si nuk ishim n t vetmit protagoniste t rnies. Njerzit n prgjithsi dhe politikant n veanti ishin bashk protagonist kryesor. Un gjithashtu nuk dua t sugjeroj aspak se duhet t braktiset pjesa m e madhe e praktiks ekzistuese gazetareske. Praktikat tona demokratike me tepr se t gabuara nuk jan efikase. Mbulimi i ngjarjeve, sqarimi i tyre dhe analiza e lajmeve jan disa funksione t rndsishme; megjithat ato nuk jan t vetmet, ose m t rndsishmet.

Gazetaria prmban, t paktn pr momentin, fuqin e kultivimit ose t vyshkjes t nj jet t shndetshme publike. Pa ndryshime rrnjsore brenda profesionit, procesi i vyshkjes do t vazhdoj n t ardhmen.

Ekziston pa dyshim edhe nj alternative tjetr e mundshme. Duke mbetur n gjendjen aktuale t paefektshmris dhe t t qenit e kufizuar, gazetaria do ta bj veten trsisht t panevojshme. Nj shoqri q e konsideron gazetarin vetm si nj mekanizm t parndsishm irritues apo si nj barr negative dhe jo si nj protagonist t interesuar, do t krkoj diku tjetr pr t gjetur forma pr t siguruar informacionin e nevojshm, pr vazhdimin e jets s saj.

Informacioni nga bota elektronike e internetit (Superhighway) e sugjeron fare qart nj mundsi t till, edhe ather kur u ofron gazetarve nj mundsi pr t rivendosur rndsin thelbsore t profesionit dhe autoritetin, q duhet t ket kontributi i tyre n jetn publike.

Pr ta
nj gj t till, ne duhet t'i qartsojm vlerat tona, t kuptojm kuadrin e vrtet t puns ton dhe t fillojm ta shohim ndryshe vetveten. Ky libr pra prpiqet q t ofroj nj riprcaktim t gazetaris.

Un sugjeroj rigjallrimin e jets publike, si nj objektiv t gjer pr gazetarin dhe gazetart. Pavarsisht prej moralit individual, prpjekjeve t qeveris, strukturs s familjes, rritjes apo rnies se jenit japonez, apo t marks gjermane ose itinerarit t nj komete krcnuese - n rast se jeta publike nuk zhvillohet si duhet, n rast se komunitetet nuk do t mund t bashkpunojn dhe madje n mnyr efikase pr t zgjidhur problemet e tyre, ather frika e amerikanve lidhur me t ardhmen sht e sigurt se do t materializohet. Dhe pavarsisht prej asaj q ne bjm si gazetar, n rast se njerzit nuk i kushtojn vmendje jets publike dhe n rast se ata vazhdojn t trhiqen e t mbyllen n guaskn e shqetsimeve t tyre personale, ata nuk do t ken m nevoj, n t ardhmen, pr gazetart apo gazetarin.

N t kundrtn, ne mund t ndihmojm n rigjallrimin e jets publike dhe t rivendosim rndsin thelbsore t profesionit ton, duke u shndrruar n pjesmarrs t drejtprdrejt dhe t vmendshm t jets publike dhe t mos mbetemi vzhgues t shkputur t realitetit. (Pjesmarrs t drejtprdrejt dhe t vmendshm nuk do t thot angazhim total n shtjet q ne mbulojm.

Ky sht nj koncept shum m i kufizuar, dhe trajtohet n mnyr m t hollsishme n kapitullin 8).

Un nuk propozoj ndonj formul dhe n rast se ekziston nj e till, ather ajo nuk sht zbuluar ende. Duke u bazuar n tendencat e fundit t gazetaris, ne duhet t jemi tepr skeptike lidhur me zgjidhjet e astit, t cilat nuk prmbajn ndryshime rrnjsore. Pr kt arsye ky nuk sht nj manual q diskuton rrugn sesi, ai ndalet tek pse-ja. Un prpiqem t imagjinoj nj gazetari, e cila sht e shtrir, nj t till, e cila ka qllime prtej thjesht dhnies s lajmit, dhe nj auditor qime zgjuarsi e prdor nj produkt t rigjallruar gazetaresk pr t ndihmuar n mbarvajtjen e jets publike. Se si mund t konkretizohet nj ide e till kjo varet nga guximi dhe imagjinata e mendjeve tepr t larmishme dhe jashtzakonisht t pavarura, q e kan zgjedhur gazetarin si profesionin e tyre.

Gazetaria dhe jeta publike nuk arritn ashtu menjher n gjendjen e tyre t ult, n t ciln ndodhen aktualisht dhe ato nuk do ta marrin veten shpejt.