Pse po ulim shpenzimet e buxhetit

Rishikimi i buxhetit t vitit 2010 vjen pas nj reflektimi disamujor nga ana e qeveris dhe merr n konsiderat nevojn pr nj moderim n politikat buxhetore q kan t bjn me vitin 2010. Rishikimi konsiston n prmirsimin e zrave t miratuar t buxhetit me iden e shkurtimit t tyre. Jan dy faktor pr reduktimin e tij: s pari, ka t bj me zhvillimet n ekonomin globale dhe evropiane, presionet e krizs q ka prfshir shum vende sigurisht jan prezente edhe n vendet, t cilat nuk kan element t brendshm pr t pasur nj kriz, por q kan ngadalsuar ritmet e prodhimit t brendshm t tyre.

Vendi yn sht nj ndr vendet e pakta n Evrop q vitin e kaluar pati rritje pozitive ekonomike, e cila ishte m e madhja n kontinentin evropian, por q ritmi i rritjes prej 3.3 pr qind sht i prgjysmuar n krahasim me ritmin normal apo ritmin e viteve ku pati nj rritje prej 8 pr qind. Mbi kt baz, moderimi i rritjes ekonomike e bn t domosdoshm reflektimin e strukturs buxhetore, pasi objektivat e qeveris lidhen njkohsisht edhe me nevojn pr t mbajtur nn kontroll borxhin publik t vendit dhe pr t mbajtur nn kontroll deficitin buxhetor t buxhetit. S dyti, pr ndryshimet e buxhetit t vitit 2010 reflektojn edhe disa tendenca dhe politika t brendshme nga ana e qeveris, t ndrmarra dhe t deklaruara n programin e saj politik n Parlament pr t mbajtur disa prioritete t paprekura pavarsisht nga situatat ekonomike t brendshme dhe nga treguesit buxhetor.

Edhe viti n vijim reflekton nj tendenc pozitive t ekonomis shqiptare. sht e vrtet q n periudhn e fundit t vitit t kaluar, ritmet e ekonomis shqiptare drejt rritjes u ngadalsuan, sht po ashtu e vrtet q n periudhn e par t ktij viti ka pasur vshtirsi n disa sektor t ekonomis, por disa deg t tjera t saj kan performuar n mnyr shum pozitive. Treguesit m pozitiv n zhvillimet pr pesmujorin e par t ktij viti kan t bjn s pari me nj rritje t madhe t numrit t eksporteve, duke qen 72. 2 pr qind m t larta n krahasim me pesmujorin e par t vitit 2009, sipas deklarimeve t INSTAT-it. Importet jan po ashtu n rritje me nj rritje rreth 8 pr qind n krahasim me nj vit m par, q reflektojn nj zvoglim t ndjeshm t deficitit tregtar t vendit dhe nj prmirsim t impaktit t tregtis s jashtme n bilancin valutor t vendit.

S treti, mund t prmend nj tregues q vjen nga Banka e Shqipris dhe q ka t bj me investimet e huaja direkte n ekonomi, e cila konfirmon se n tremujorin e par t vitit 2010, kemi nj rritje t investimeve direkte n ekonomin shqiptare prej 29 pr qind dhe kjo rritje nuk vjen nga ndonj privatizim apo element lidhur me t, por jan investime t drejtprdrejta t investitorve t huaj q jan prezent n ekonomin shqiptare prmes kontratave koncesionare apo nisms s tyre t drejtprdrejt n sektor t rndsishm t ekonomis s vendit.

Edhe sektori financiar ka pasur nj sinjal trsisht pozitiv krahasuar me vendet e tjera. Depozitat jan rritur me rreth 12 pr qind n tre muajt e par t ktij viti mbi bazn vjetore, e llogaritur kjo rritje me nj rritje dyshifrore t depozitave q do t thot q kursimet e brendshme kan rritur potencialet pr t financuar dhe mbshtetur rritjen e mtejshme ekonomike n perspektiv, ndrkoh q edhe kredia pr biznesin privat ka nj rritje prej 6 pr qind krahasuar me tremujorin e par t vitit 2009, edhe kjo e llogaritur mbi baz vjetore.

Mbi kt baz t zhvillimeve t tremujorit t fundit t vitit t kaluar, t situats s tremujorit t par dhe t tendencs progresive pozitive t muajve t fundit mbi nj rritje t t ardhurave n buxhetin e shtetit me nj prmirsim t dukshm nga nj rnie q ishte n muajt e par t vitit 2010, n krahasim me dy muajt e par t vitit 2009, nj prmirsim n muajin mars dhe kalimin me nj rritje prej 4.5 pr qind n maj, ndrkoh q qershori konfirmon edhe nj rritje m pozitive, duke e uar n 6 pr qind n krahasim me gjashtmujorin e par t vitit t kaluar. Qeveria mendon se ky zhvillim t prputhet me pritshmrin pr rritjen ekonomike pr vitin 2010 me masn e agregatve financiar dhe burimeve t financimit pr rritjen ekonomike t vendit nga 5. 8 pr qind q ishte programuar n buxhetin e vitit 2010 n 4.2 pr qind aq sa na lejojn agregatt e brendshm t ekonomis son pr nj rritje ekonomike n vitin 2010.

Bazuar n gjith kto reflektime, qeveria ka
formulimet pr rishikime n buxhetin e vitit 2010, i parapriu ksaj situate dhe nevojs pr t kaluar n politika m t shtrnguara pr t’u prfshir edhe ajo pr nj lvizje pr autoritet buxhetor dhe financiar dhe fiskal n t gjitha vendet e BE-s dhe n t gjitha vendet e tjera. Qysh n muajin janar t vitit 2010, qeveria ka deklaruar ngrirjen e nj shume fondesh prej rreth 30 miliard leksh, e cila do t mbetej pr t diskutuar n muajin korrik, ather kur do t bnim edhe ndryshimin e buxhetit.

Prfundimisht, t ardhurat n buxhetin e shtetit propozohen q t ulen me 27.2 miliard lek. Kjo ulje e t ardhurave t buxhetit t shtetit reflekton ritmet e brendshme t zhvillimeve t rritjes ekonomike t vendit, t cilat kan qen programuar n mnyr normale dhe optimiste n periudhat e mparshme. Nse t ardhurat n fillim t vitit 2010 ishin programuar se do t ishin 20 pr qind m t larta n krahasim me vitin 2009, ne tani zbresim me nj programim, i cili prputhet me tendencn disavjeare t ritmeve t t ardhurave n buxhetin e shtetit dhe me mundsin pr prmirsimin e administrimit t tyre. Ne programojm n buxhetin q programojm, nj rritje t t ardhurave me 11.4 pr qind m shum n krahasim me vitin 2009 dhe kjo prbn nj rritje m t lart se mesatarja 1-vjeare. Kan qen vetm dy vite n vitet e fundit, kur t ardhurat jan rritur m shum se kaq dhe ky ka qen viti 2006 kur rritja ka qen 12.4 pr qind dhe viti 2008, kur kan qen 15.3 pr qind, t gjitha vitet e tjera duke nisur nga viti 2000 deri n vitin 2009, ka nj ritm rritjeje dukshm m t ult nga sa programuam pr t’u rritur n vitin 2010.

Pra, kemi t bjm me nj programim real, por q bazohet po ashtu mbi nj rritje ekonomike realiste dhe mbi mundsit tona t brendshme pr t mbajtur kt nivel t t ardhurave n buxhet. Pra, t ardhurat n vitin 2010 do t jen 334 miliard lek n fund t vitit. Ulja e t ardhurave n sektorin e tatimeve dhe doganave sht 16 miliard lek dhe n sektorin e pushtetit lokal jan 5.5 miliard lek, ndrkoh q kontributet e sigurimeve shoqrore ulen me 7.8 miliard dhe rriten t ardhurat n tatimore me 4 miliard lek.

Ky trend nuk reflekton ndonj dobsim n rendimentin e t vjelave n buxhetin e shtetit nga tatimet dhe taksat, ne vijojm t mbetemi n nj parashikim ku t ardhurat n buxhet do t jen sa 27.2 pr qind e prodhimit t brendshm bruto nga 26.2 pr qind q ishte n vitin 2009 dhe kjo sht nj rritje e rendimentit fiskal dhe e menaxhimit m t mir t tatimeve dhe taksave dhe e politikave q ka ndrmarr qeveria gjat ksaj periudhe.

Kemi nj trend realist, normal, t pritshm t realizimit t t ardhurave, nuk kemi rnie, por nj rritje t moderuar t nivelit t tyre, ndryshe nga sa ndodh n ekonomit e tjera. Kjo reflekton pr nj rritje pozitive ekonomike t prodhimit t brendshm bruto t vendit. Nga ana tjetr, operimet m t mdha jan
n ann e shpenzimeve. Shpenzimet ulen me 39 miliard lek dhe kjo nuk prek disa nga prioritet e deklaruara t qeveris. S pari, kjo ulje na on n at q kemi deklaruar se niveli i shpenzimeve publike n buxhetin shqiptar nuk duhet t jet m i madh nga 30%, nga 1/3 e prodhimit t brendshm bruto. Kjo ka qen nj objektiv yni pr ta materializuar. Nse i referohemi trendit historik, duke filluar nga viti 2003 deri n 2007, ka qen nn 30% niveli i shpenzimeve t realizuara n raport me prodhimin e brendshm bruto nga buxheti i shtetit. Nga viti 2005-2009 ky nivel sht rritur dukshm, n vitin 2008 ai shkoi n 32.3 pr qind dhe n 2009 sht 23.3 pr qind. N kto dy vite nj faktor pozitiv kan qen t ardhurat nga privatizimet dhe n vitin 2008 nj performanc e tejkaluar e t ardhurave tatimore doganore. Kto na krijuan kushtet pr t intensifikuar ritmet e investimeve publike dhe duke
respektivisht n kto dy vite q zhvillimi i investimeve publike t jet sa nj e treta e gjith buxhetit, mbi 9 pr qind e prodhimit t brendshm bruto q prbn nivelin m t lart historik t investimeve t kryera ndonjher n Shqipri.

Pas harxhimit t stimujve fiskal prgjat vitit 2009, bllokimit t krizs n ekonomin n vend, investimet publike t rritura, prdorimit t t ardhurave nga privatizimet, mendojm q t’i kthehemi austeritetit buxhetor, duke zbritur pikrisht n at pik ku qeveria ka shpallur si objektiv, qeverisjen e vogl, ku shpenzimet publike nuk mund t jen m shum se nj e treta e prodhimit t brendshm bruto, ku shpenzimet publike duhet t'i ln vendin gjithnj e m shum sektorit privat. Rritja e pjies prmes rritjes s takss pr t mbajtur nj nivel m t lart t shpenzimeve, un do t thosha q do t dmtonte rnd ekonomin, sepse do t krijonte probleme n sektorin privat dhe investimet. Politika e shpallur e qeveris dhe respektimi i saj n kt moment t shkurtimeve buxhetore prbn nj realizim t objektivit t qeveris pr nj qeverisje t vogl dhe t kontrolluar.

Nuk preken pagat, prkundrazi niveli i tyre ritet n raport me prodhimin e brendshm bruto dhe kjo, pr shkak se ne bm nj rritje pagash q shkon n nivelin vjetor rreth 6 miliard lek dhe po ashtu nuk preken pensionet, t cilat patn nj rritje. Ato q psojn nj ulje, jan shpenzimet qeveritare, administrative, t cilat jan shkurtuar me 22 pr qind. Investimet publike psojn nj ulje gjithashtu.