Pse sht n kriz Greqia

Qysh nga viti 1974 qeverit e ngazllyera t Greqis, q skan qn gj tjetr veçse kukulla n duart e monopoleve ndrkombtare financiare, i kan shrbyer sistematikisht interesave ekonomike t ktyre monopoleve. (T gjith kemi parasysh korupsionin spektakolar dhe kapjen e qeverive t t dy krahve nga kompania interkontinentale SIEMENS)

Nga Artan Mullaj*

Q sistemi ekonomiko-financiar i kapitalizmit sht diçka si nj platform e brisht, kt e vrtetojn krizat e prsritura botrore, pr shpeshtsin dhe dhe prshkallzimin e t cilave sot askush nuk mund t ver dorn n zjarr.

Kjo brishtsi duket e lidhur me faktin se ky sistem sht me sa duket i paaft t kontrolloj spontanitetin dhe manipulimet financiare brenda tij.

Duket sikur ktij sistemi i mungon nj sistem i brendshm pr shkak t anarkis q e karakterizon lojn e ashpr financiare, lojn e lir, pa rregulla, pa kushte, pa arbitr, q kryesisht imponohet nga babzia n teren pr fitime t protagonistve aksioner.

E shprehur sponatanisht, kjo brishtsi e kapitalizmit po vrtetohet sot edhe n kurizin e popullit grek, i cili sht edhe ky mjaft i brisht pr t qn i zgjedhuri i nj prove t t till t vshtir, dhe sht shum i vogl gjithashtu pr eksperimente t tilla kaq t mdha, siç sht rentabiliteti i dyshuar i sistemit kapitalist.

Ajo çka ndodhur n Greqi n formn e nj krize krcnuese pr identitetin kombtar, dhe q rrezikon edhe vende t tjera me qasjen e nj epidemie shkatruese, sht pasoj e drejtprdrejt e ksaj brishtsie t sistemit, q, ndrsa prsritet gjithnj e m shpesh, mund t shndrohet n nj vrim t zez jo vetm pr ekonomit e vogla, por edhe pr ato t mdha.

N se analizojm Greqin, shkaku thelbsor i krizs ekonomike q ka asfiksuar at, prfaqsohet kryesisht nga:

1. Kapja e qeverive greke t deritanishme prej monopoleve, e cila ka degjeneruar n nj korrupsion t kamufluar e gjithprfshirs.

2. Revanshi i kompanive aksionare për fitime t mdha, flluskat e tyre t fryra n burs dhe stimulimi politik i ktij revanshi.

3. Injoranca spektakolare ekonomike e mass s gjer, e cila pr shkak t ngutjes s saj pr t fituar leht, ra viktim e projekteve gjigande t mashtrimeve dhe vjedhjeve q t pushtetshmit, bjn zakonisht edhe pr hobi n çdo vend t bots.

4. Mungesa e transparencs publike, e cila e mbuloi gropn e zez t borxheve pr nj periudh t gjat, duke vonuar marrjen e masave drastike n kohn e duhur.

Raportet ndërmjet këtyre parametrave përcaktojnë edhe shkallën apo fiziognominë e krizs falimentuese t fqinjve tan.

1-Kur themi kapja e qeverive greke qysh nga viti 1974, kemi parasysh blerjen e kamufluar t vots(sponsorizimet pr pushtetin e rradhs) prej monopoleve ekonomike, me qllim prfitime t mdha, nga prdorimi pastaj i pushtetit n kuriz t buxhetit shtetror.

Qysh nga viti 1974 qeverit e ngazllyera t Greqis, q skan qn gj tjetr veçse kukulla n duart e monopoleve ndrkombtare financiare, i kan shrbyer sistematikisht interesave ekonomike t ktyre monopoleve. (T gjith kemi parasysh korupsionin spektakolar dhe kapjen e qeverive t t dy krahve nga kompania interkontinentale SIEMENS).

Kapsit apo kompanit sponsorizuese t paligjshme t njrs apo tjetrs qeveri, n kmbim t monopolizimit t investimeve n teritorin grek, kan patur kshtu privilegjin e akordimit të rrjetit investitor t Greqis, teorikisht të kontrollushëm nga shteti, por praktikisht të monopolizuar nga kto kompani t mdha.

U duk e gjat periudha kur t votuarit grek n pushtetdo t mund t udhtonin t parrezikuar n parajsat e premtuara nga pushteti, me rryshfetet prej ndre q afronin kto kompani t mdha, deri sa plasn skandalet njra pas tjetrs, ndrsa borxhi publik rritej nga viti n vit.

Nj pjes e politikanve grek t korruptuar duket se depozituan rryshfetet e marra n shtetet offshore, n bankat e t cilve ruhet anonimiteti, duke i shptuar kshtu telasheve t drejtsis me munges faktesh apo llogarish bankare t publikuara n emr t tyre.

E vrteta sht se sot Greqia nuk vuan thjesht pasojat e krizs financiare t bots, si gjith vendet e tjera, por edhe pasojat e shkatruese t manaxhimit t keq q i kan
qeverit vendit t tyre 20 vitet e fundit, pikrisht pr shkak t kapjes inteligjente, apo pr shkak t korrupsionit t kamufluar t tyre.

2-Revanshi i kompanive aksionare sht nj dukuri karakteristike e strategjive primitive t vendeve t vogla por t zhvilluara, q kan krijuar bursat e tyre. N kto bursa, t ngritura si instrumenta selsksionimi e testimi pr bizneset m t fuqishme n vend, ndodh zakonisht mashtrimi financiar: flluska e tregut të aksioneve, rritja e paarsyeshme dhe e parregullt e çmimeve t tyre.

Kjo rritje artificiale, si nj loj e aksionerve m t mdhenj, ju paraprin krizave ekonomike. Nj fllusk aksionesh n bursn e Athins ndodhi n vitin 2000, kur, pas rritjes maramendse t vlers s aksioneve, euforin e provokoi vet ishkryeministri grek Kostas Simitis.

N mes t delirit helen pr parajsn ekonomike, ndrsa aksionet e kompanive n burs rriteshin prdit me vlera t mdha, Simitis athere deklaroi se treguesi i prgjithshm i burss greke, pas vlers s lart prej 6000 piksh, ku ndodhej aktualisht, do t rritej edhe m n vazhdim drejt kuots 8000.

Kaq mjaftoi q qytetart t suleshin drejt sporteleve pr t bler aksione t ndryshme t shoqrive aksionere. Por si n shumicn e rasteve, kto rritje prallore t aksioneve nuk korrespondonin me fitimet reale të kompanive n burs, dhe për këtë arsye, ndryshe nga ajo pr t ciln jan krijuar, nuk kan të bëjnë me aftësitë financiare të tyre dhe nuk prfaqsojn potencialin real ekonomik q kan.

Deklarata e Kosta Simitisit solli nj furtun t re babzie n Greqi pr fitime t lehta, t ngjashme me at t firmave piramidale n Shqipri, pas s cilave shprthyen protestat popullore n vitin 1997. Grekrit mbylln masivisht bizneset madje shitn edhe shtpit pr t bler aksionet e kompanive q rriteshin marrzisht, deri sa erdhi shpejt kthesa e rnies, e cila do t qe fatale pr ta.

Brenda nj kohe t shkurtr treguesi i burss greke ra menjher n vlern 1300-1400 pik, duke shkaktuar nj trmet n perceptimet e njerzv, shumica e t cilve kishin humbur kursimet por edhe pasurit e tyre pr shkak t ksaj rnieje.

N fakt, jo vetm n Greqi, por edhe n vendet e tjera me ekonomi m t stabilizuara, n çdo rast qeverit tregohen t paafta t krijojn struktura juridiko-financiare q do mund t shmangnin krijimin e ktyre flluskave, t cilat, si nj problem serioz i sistemit t kapitalit, mund t quhen edhe kmbana t krizave ekonomike.

3-Injoranca ekonomike e mass s gjer, sht nj faktor tjetr n krizn e Greqis. Nuk sht hera e par q njerzit bien n kurthin e operatorve financiar, q bjn gjithçka mund t bhet pr t fituar, pa llogaritur pasojat. Rrnia kolektive n kurthin e burss t qytetarve grek para disa vitesh shpjegon edhe vrteton kt gj.

Kjo mas, megjithse nuk ka kulturn e nevojshme ekonomike pr t operuar n treg, duke synuar verbrisht fitime t mdha, operon thjesht pr t humbur n tregun e aksioneve. Varfrimi i qytetarve pr shkak t ktyre humbjeve mas