Pushteti lokal, mobiliteti dhe transporti i qëndrueshëm
T nxitur nga zhvillimet e kohve t fundit pr fillimet e punimeve t zbatimit t projektit t rregullimit t qendrs, t prezantimit nga Bashkia e Tirans t masterplanit mbi zhvillimin e transportit t qndrueshm n qytetin e Tirans si dhe amplifikimeve jo t sakta, jo korrekte dhe aq me tepr jo dinjitoze t parametrave t tyre nga ana e mediave televizive dhe t shkruara, tashm t deklaruara n opinion pr qndrimin e tyre pro z. Rama dhe institucioneve politike e qeverisse q ai drejton, menduam t shtjellojm n mnyr analitike se pr far ka nevoj t domosdoshme ky komunitet. Pra, pr rregullimin e qendrs s Tirans duke ngritur ndrtesa t larta shumkatshe, q i shrbejn nj pakice n drejtim t arritjes s... apo arritja e nj mobiliteti dhe transporti t qndrueshm, q sht n interes dhe dobi t t gjith komunitetit.
Nprmjet ktij shkrimi t trajtuar pa ngjyrime politike, mendojm dhe besojm q opinioni do t kuptoj dhe prcaktoj se cila sht me e nevojshme dhe e domosdoshme pr kt komunitet t metropolit t Tirans, pr t realizuar nj aktivitet jetsor n kushte normale.
Para disa ditsh, n Parlament, mbasi u publikua fillimi i punimeve pr projektin e ri t ndrtimit t qendrs s Tirans, Kryeministri n fjaln e tij ndr t tjera preku edhe kt problem. Duke i krkuar lexuesit falje pr ndoshta t ndonj pasaktsie jo esenciale t formulimit t mendimit t tij, ai tha: “Nuk sht se un me qeverin q drejtoj nuk jam dakord me rregullimin e qendrs s Tirans, por sot Tirana ka nevoj t domosdoshme zgjidhjen e trafikut t lvizjes, pr t ciln edhe qeveria sht e gatshme t kontribuoj”.
Me tej, n faqen e internetit t Bashkis s Tirans shikojm dhe lmojm prezantimin e z. Rama t “Masterplanit t Zhvillimit t Transportit t Qndrueshm n qytetin e Tirans”. Ndrkoh kishim par dhe lexuar n faqet e internetit t gazets “Shekulli” dhe “Koha jon” artikujt respektivisht, i pari i titulluar “Projekti pr transportin publik, Rama: Do t lehtsoi kmbsort” dhe i dyti “Rrugt e Tirans, me korsi t dedikuara”.
Q n vshtrim t par, pa i hyr nj shtjellimi analitik, vrejm q n emrtim t tij, masterplani shpreh nj diapazon shum t ngusht t prfshirjes s t gjitha masave, madje dhe t atyre q jan shum m t thjeshta pr t’u realizuar. Ato do t krkojn m pak koh dhe investime si dhe do t japin nj impakt shum pozitiv dhe t shpejt n zgjidhjen e problemit dhe mobilitetit t transportit t qndrueshm.
Pr kt nuk e konsiderojm aspak t rndsishme t merremi me analizn e pompozitetit shum t pasakt dhe t panevojshm t prezantimit t tij.
T gjith jemi dshmitar t nj trafiku plotsisht t asfiksuar prej kohsh dhe aq m t prkeqsuar koht e fundit me ndrhyrjet e paprgjegjshme t Bashkis s Tirans me fillimin e parakohshm dhe t panevojshm pr momentin t punimeve t zbatimit t projektit t rregullimit t qendrs s Tirans, si dhe kur z. Rama si kryetar i PS-s bn bllokimin me pa t drejt t bulevardit kryesor t Tirans, pr organizimin e grevs, a thua se sht pron e tij ose e nj klase politike t caktuar, ndrkoh q ajo sht pron e t gjith antarve t ktij metropoli.
Me kt vrehet nj prirje pr t punuar pa standarde dhe me nj mosprfillje ndaj ndotjes s mjedisit. Pra, me prirje pr t stimuluar nj zhvillim ekonomik t paqndrueshm t zons urban t qytetit t Tirans.
Mobiliteti, transporti dhe nevoja pr strategji e politika t zhvillimit t qndrueshm
Mobiliteti dhe transporti luajn nj rol ky n zhvillimin social dhe ekonomik t zons urbane, duke krijuar mundsi individuale pr t hyr n shrbime t rndsishme pr qllime dhe vende t ndryshme. Rrjeti i transportit si pr njerzit ashtu dhe pr mallrat merr t njjtin funksion si venat dhe arteriet e gjakut n trupin e njeriut dhe pr rrjedhim sht baza pr zhvillimin ekonomik-social dhe n cilsin e jets urbane.
Mobiliteti i qndrueshm sht ajo dukuri, q t tregon s far sht n rrezik n prpjekjen bashkkohore n ndreqje t bilancit t kostos dhe t dobis n sektorin e transportit.
Tirana si t gjitha qytetet n bot po prballt prej shum kohsh, madje me nj nivel shum m t lart me modelin e mobilitetit t paqndrueshm.
Mobiliteti dhe transporti nga nj sistem shum kompleks, ku njerzit lvizin n kmb, me biikleta, vetura ose me transport publik qytetas, aq sa dhe transporti i mallrave ka pjes n hapsirn urbane dhe n t shumtn e rasteve n t njjtn rrug dhe t njjtat komoditete transferimi.
Rritja e mnyrave t ndryshme ka qen tejet e pabarabart (n pjesn m t madhe t ndihmuar nga mjetet private, sht krkuar shum e m shum hapsir urbane pr trafikun e lvizjes dhe parkimit dhe hapsir shum m t kufizuar n dispozicion pr kmbsort dhe biikletat). Kjo ka gjeneruar sot probleme dhe nj sfid pr sa i prket ngarkess s rrugs (kostoja e vlersuar me BE sht 2% GDP), me efekte t dmshme n mjedis dhe n shndetin publik n vlersime t emetimeve ndotse n atmosfer (t till si CO2, NOx, PM10 etj.) dhe emetimeve t zhurms, impakteve n energji (n transport energjia e konsumuar llogaritet prej rreth 30% ) si dhe ndryshime klimaterike (efekti ser).
Pr rrjedhim, ka nj shtim t prditshm t nevojs pr drejtim t adaptimit t integrimit t strategjive sintetike dhe politikave bazuar n prmasa strukturale t prballjes s problemeve t dits dhe sfidave me qllim t ndihms shprthyese n favor t transportit publik qytetas dhe t thirrjes sociale, aq sa dhe prkrahjes n sjelljen ekologjike miqsore qytetare. N themel t saj shikohen nj sr masash, q duhet t ndrmerren nga pushteti lokal, prmes ndrtimit dhe zbatimit t politikave t qarta n drejtim t prmirsimeve t nevojshme dhe t domosdoshme lidhur me mobilitetin dhe transportin e qndrueshm.
Organizimi i transportit publik qytetas dhe roli i pushtetit lokal
Brenda kuadrit t strategjis s mobilitetit t qndrueshm, politikave, planeve dhe masave, transporti publik qytetas prfaqson shtylln kurrizor t t gjith rrjetit t transportit. Ai sot n kushtet e rritjes s lvizshmris s popullit n nj klim zhvillimi ekonomik t paqndrueshm n t gjith botn, sht nj nga zgjidhjet m t mira.
N krahasim me autoveturn, jep konsum m t ult t hapsirs, ndotje m t ult, shpejtsi m t lart (kur lvizet me korsi t veant), reduktim trafiku dhe siguri rrugore m t lart.
N vetvete transporti publik qytetas sht nj motor prmirsimi ekonomik.
T vendossh transportin publik qytetas n funksion t mir, eficient, efektiv, dhe kualitet t lart sht e nevojshme t’i drejtohemi pr zgjidhje nj bashksie problemesh t rndsishme, t theksuara kto edhe n studimet e bra nga kompani t huaja studiuese-projektuese pr qytetin e Tirans, me fonde t ndrkombtarve dhe t disponuara nga vet ai.
Ndr t tjera, nj detyrim themelor i pushtetit lokal ka t bj me normat e shrbimit t transportit publik qytetas. Kontratat e delegimit t shrbimit t transportit publik qytetas operatorve, prcaktojn prmbajtjen e detyrimeve pr shrbimet publike dhe nivelin e kompensimeve financiare dhe jan marrveshje t prbashkta t prshtatshme ndrmjet pushtetit lokal dhe operatorit. Operatort mund t jen t detyruar t plotsojn t bindur krkesat, t cilat nuk jan n interes n veanti t kompanis. Nse krkesat e shrbimet jan t lidhura me kosto m t lart se t ardhurat nga biletat, pushteti lokal duhet t pranoj i bindur pr t’ia kthyer me kompensim. Me firmosje t nj kontrate t shrbimit publik, pushteti lokal beson n vetvete n dhnien e padiskutueshme t paradhnies tek operatori. N prgjigje, operatori pastaj sht i detyruar t plotsoj krkesat e shrbimit si sht vendosur n kontrat. Nj kontrat e shrbimit publik, gjithashtu mund t prcaktoj nj sistem menaxhimi cilsor t prcaktuar me ligj. Nj sistem i till do t fus stimulin e shrbimit me cilsi t lart dhe n plotsimin e krkesave t pasagjerit. Kushtet kontraktual duhet t jen t qarta dhe t reflektojn shprndarjen e riskut ndrmjet palve.
Rndsi t madhe duhet t marr edhe cilsia e elementeve, t cilat krijojn kushtet pr nj transport publik qytetas t suksesshm, ndrmjet tyre: komoditet shrbimi, prpikmri, rregullueshmri, komfort, frekuenc, shpejtsi tregtare, informim, siguri, prshtatje me krkesat e prdoruesve dhe shrbim t siguruar me nj personal t kualifikuar.
Bashkia e Tirans ka shum pr t
n drejtim t mobilitetit dhe transportit t qndrueshm, ashtu dhe n veanti t transportit publik qytetas, si nj shrbim me efektivitet t lart dhe q duhet vlersuar nga ana e saj. Me keqardhje e themi se deri m sot n drejtim t mobilitetit dhe transportit t qndrueshm pr impakte pozitive n aktivitetin jetsor t komunitetit, nga ana e Bashkis s Tirans sht
shum pak pr mos m thn asgj. Tregues domethns i ksaj sht lnia pas dore dhe pakujdesia q ajo ka dhe vazhdon t ket n trajtimin e transportit publik qytetas, kur ndrkoh n do qytet t bots ky shrbim sht n qendr t vmendjes s pushtetit lokal, n prpjekje pr ngritjen e nivelit t tij.
Krijimi i korsive t dedikuara sht nj mas e rndsishme n bashksin e t gjitha masave t nevojshme t domosdoshme, q duhet t ndrmerren pr arritjen e mobilitetit dhe transportit t qndrueshm. Por kto masa krkojn nj logjik n drejtim t renditjes pr t’u realizuar, pr faktin se pavarsisht nga dshira e ndokujt ekziston nj lidhje funksional ndrmjet tyre.
sht e rndsishme q njkohsisht t rikujtojm se kjo mas krkon m shume investime dhe pr pasoj m shum koh pr t’u realizuar. Ndrkoh, pa humbur koh dhe duke pritur akoma, do t ishte me vend t zbatoheshin masa t tjera t ksaj bashksie, t cilat kan trokitur prej kohsh dhe do t krkonin m pak investime e m pak koh pr t’u realizuar si dhe do t jepnin nj impakt shum t ndjeshm dhe shum t shpejt, n kushtet ekzistuese t infrastrukturs n trsi. Gjithashtu, do t mund t krijoheshin kushte shum m t favorshme pr realizim, madje dhe me nj impakt pozitiv t konsiderueshm t mass pr korsit e destinuara.
Specialist n fushn e transportit