La Nazione Albanese, përpjekja 100-vjeçare për në Evropë
N janar t vitit 1897 filloi t botohej n Pallagorio (provinca Katanzaro) gazeta politike-letrare e Shoqris Kombtare Shqiptare, “La Nazione Albanese” (Kombi Shqiptar), e drejtuar nga Anselmo Lorekio. Destinacioni ishte i paracaktuar: nj gazet arbreshe n shrbim t pavarsis s Shqipris. Artikulli i msiprm, i nxjerr nga arkivat, nga studiuesi Sherif Delvina, vjen si nj paralele aktuale historike, politike npr t ciln po prballet edhe sot vendi yn si sht hyrja n BE.
Letra e De Rads dshmon pr nj angazhim politik, ndonse t ashpr dhe mjaft rebele, intelektuali dhe shkrimtari arbresh nuk e pozicionin vetveten vetm n t shkruar, thjesht letrsi. Shrbimi q i ka
shtjes kombtare “La Nazione Albanese”, lidhet ngusht me kt elit mendimi i t cilit, nuk mund t kishte impakt pa kthyer vmendjen evropiane n nj histori t lasht, t ndrlikuar si ishte dhe marrdhnie me fqinjt, qoft me grekt ashtu dhe me italiant. N fakt “La Nazione Albania” u krijua nga Shoqria Kombtare Shqiptare. Kjo ndonse pati deklaruar se kishte vetm qllime letrare e gjuhsore, as ajo, as edhe organi i saj i shtypit nuk qndruan larg shtjeve politike. N gazetn “La Nazione Albanese”, fal kujdesit t Anselmo Lorekios, u botuan pothuajse t gjitha memorandumet shqiptare t fundit t shek. XIX dhe t fillimit t shek. XX pr autonomin e Shqipris, ndrsa redaksia e saj publikoi shum artikuj e shkrime, n t cilat krkohej pavarsia e Shqipris. Por, pr shkak t vendit e t rrethanave, n t cilat nxirrej kjo gazet, n shkrimet e saj propagandohej edhe ideja e mbshtetjes tek Italia dhe prkrahej politika e saj e jashtme ndaj Shqipris. Nj muaj para se t hapej gazeta “La Nazione Albanese”, m 20 shkurt t 1897, u mbajt Kuvendi i dyt arbresh pr gjuhn shqipe, n Lungro, drejtimin e t cilit ia besuan Jeronin De Rads. Ndrsa kuvendi i par ishte mbajtur n 1895. Objektivat e gazets “La Nazione Albanese”, ishin kulturore, ku gjithashtu prfshiheshin edhe ato politike: krijimi i nj alfabeti t vetm, hartimin e nj fjalori, publikimin e revists italo-shqiptare, si dhe hapjen e marrdhnieve me atdheun e tyre. Kjo gazet kthehet n nj aren ku gjejn vend me shkrimet e tyre t gjith shkrimtart shqiptar, duke i shrbyer si arm e par idealit kombtar. Gazeta doli n nj moment delikat pr fatin e Shqipris, q kishte t bnte me lindjen e kombit shqiptar dhe pasojat e bilancit politik t Evrops bashkkohore.
Duket si tani, aktualisht, shtja shqiptare del n fushn e lojs n prballjen politike si sht pranimi prball Evrops. Edhe shkrimi i msiprm i De Rads kt kauz ka. Ndrsa drejtori i gazets, Anselm Lorekio, donte prshtatjen kontekstuale pr t’i dhn vlera t qarta politike lvizjes intelektuale arbresh, po ashtu dhe gazets, si mjet primar pr t’u prdorur, e prkthyer, n aspiratat kulturore n nj projekt politik.
Me ikjen nga jeta t Anselmo Lorekio, 22 mars 1924, i dha fund edhe publikimeve “La Nazione Albanese”.