Që fatkeqësitë natyrore të mos kthehen në tragjedi njerëzore

Nga Alfred OLLI

Drejtor i Përgjithshëm i Emergjencave Civile

Flakët që përfshinë vendin në 2007 dhe tragjedia e marsit të vitit 2008, asnjëherë më parë nuk na kanë bërë të vetëdijshëm për domosdoshmërinë e një ekipi të formuar dhe të përgatitur të Emergjencave Civile. Nuk dua të ndalem për të treguar vështirësitë me të cilët janë ndeshur njerëzit tanë në përballimin e këtyre ngjarjeve ekstreme, paçka se në kushtet që ne ndodhemi arritëm t’i përballojmë këto ngjarje duke shpëtuar jo vetëm jetë njerëzish, por edhe duke riparuar shpejt pasojat e tyre. Por për fat të keq Shqipëria është mjaft e ekspozuar edhe përballë një numri të konsiderueshëm fatkeqësish natyrore. Tërmetet janë një kërcënim serioz për jetën civile, por kohët e fundit kanë qenë mjaft evidente zjarret në pyje, përmbytjet, rrëshqitjet e tokës apo emergjencat dimërore, të shkallëve të vogla, e të mesme. Nisur nga gjendja ekonomike, infrastruktura, mjetet e kufizuara të komunikimit, emigrimi masiv, bumi i ndërtimeve si dhe një numër faktorësh, që lidhen me shfrytëzimin pa kriter të burimeve natyrore, e bëjnë më të prekshme popullsinë dhe ekonominë e saj ndaj këtyre dukurive. Në këto kushte sfidat e Drejtorisë së Përgjithshme të Emergjencave Civile (DPEC), janë të vështira e nga ndonjëherë gati-gati të paparashikueshme. Me një eksperiencë 10-vjeçare, DPEC ka synuar të ngrejë nivelin e bashkërendimit të veprimeve në fushën e emergjencave civile, në mënyrë që të parandalohen dhe të zvogëlohen humbjet në njerëz, në banesa, në asete ekonomiko-sociale dhe në mjedis. Për t’i paraprirë ngjarjeve tragjike veprimtaria e DPEC konsiston në rritjen në nivel më të lartë të sigurisë dhe mbrojtjes së jetës së qytetarëve pronës private e publike, nëpërmjet zhvillimit të masave sa më efektive gjatë procesit të parapërgatitjes, të parandalimit të fatkeqësive dhe emergjencave, rritjes të shpejtësisë së reagimit për shpëtimin e jetës dhe mbrojtjen e pasurisë, si dhe të lehtësimit të pasojave ndaj dhe sistemi i Menaxhimit të Emergjencave Civile në Shqipëri (SMEC) përbëhet nga struktura të përhershme dhe të përkohshme në nivel qendror, qarku dhe lokal. Nëpërmjet këtyre strukturave, çdo ministri, drejtori ose institucion, aktualisht, ka role dhe përgjegjësi të veçanta për të gjitha fazat e ciklit të menaxhimit të emergjencave. Këto role dhe përgjegjësi ndahen shpesh ndërmjet dy ose më shumë institucioneve, të cilat marrin pjesë në fazat e ndryshme të menaxhimit të emergjencave. Për të qenë bashkërendimi sa më funksional gjatë situatave emergjente përfshihen institucione shtetërore dhe joshtetërore, të cilat kanë role dhe të përgjegjësive të përcaktuara me ligj dhe akte të tjera nënligjore. Por megjithëse kuadri ligjor i ngarkon këto struktura të përfshihen në përballimin e situatave emergjence duhet thënë se shumë herë ky bashkëpunim ka lënë për të dëshiruar.

Në mënyrë të veçantë, DPEC gjatë kësaj periudhe, për të përballuar situatat emergjente të krijuara, ka kryer bashkëpunim të mirë me strukturat homologe rajonale dhe ndërkombëtare. Jam i bindur që në shumë raste (sidomos në zjarret në pyje) ky bashkëpunim ka qenë i suksesshëm.

DPEC nëpërmjet marrëveshjeve të nënshkruara bashkëpunon ngushtësisht me Shërbimin e Mbrojtjes Civile Italiane dhe Greke. Është në përfundim nënshkrimi i marrëveshjeve me shërbimin homolog turk, kroat, maqedonas, Malin e Zi etj. DPEC është pjesë e disa nismave rajonale të Evropës Juglindore si DPPI, CMEP, SEESIM etj., ka lidhje të vazhdueshme me Qendrën e NATO-s në Bruksel (EARDCC) dhe atë të BE (MIC), si dhe ka bashkëpunim me shërbimet homologe të shumë shteteve evropiane. Në këtë kuadër do theksoja gjithashtu bashkëpunimin me Bankën Botërore, e cila me implementimin e projektit “AL-DRMAP”, “Përballimi dhe zbutja e rrezikut nga fatkeqësitë”, ka dhënë një mbështetje të madhe për rritjen e kapaciteteve planifikuese dhe reaguese të EC dhe për gjithë sistemin e Shërbimit të Mbrojtjes Civile Shqiptare.

Projekti që paraprin ndryshimin e DPEC

Programi i Bankës Botërore ka parashikuar një projekt specifikisht për Shqipërinë. Projekti për vendin tonë është i pari në rajon dhe është parashikuar në dy faza. Faza e parë është parashikuar që të realizohet për një kohë prej tre vjetësh, ndërsa fazë të dytë, pas tre viteve të fazës së parë, me synimin për ndërhyrje kryesisht me investime të konsiderueshme në strukturat e shërbimit të emergjencave civile. Ky projekt do të udhëhiqet nga Ministria e Brendshme në të cilën është ngritur një Komitet Drejtimi i Projektit, për të siguruar koordinimin sektorial dhe për të monitoruar progresin e tij. Gjithashtu, është krijuar Grupi i Menaxhimit të Projektit në Drejtorinë e Përgjithshme të Emergjencave Civile, i cili do të menaxhojë projektin në tërësi. Objektivi kryesor i projektit konsiston në forcimin e kapaciteteve institucionale, reduktimin e rreziqeve, duke synuar reduktimin e humbjeve ne jete njerëzore, ekonomike dhe mbrojtjen e mjedisit. Në të parashikohet edhe rritja e nivelit profesional të personelit të strukturave të shërbimit të emergjencave civile, si dhe hedhja e një baze të mirë nëpërmjet studimeve dhe projekteve për realizimin e fazës së dytë të projektit. Në projekt ka indikatorë në fushën legjislative, të arritjes së standardeve, ngritje dhe nxitje së sistemit të sigurimeve në fushën e emergjencave dhe fatkeqësive, rritje të kapaciteteve dhe shpejtësisë së realizimit të operacioneve të ndërhyrjes së shpejtë në përballimin e emergjencave specifike, sipas një harte të studiuar rreziku. Për secilin komponent ka dhe institucionet përgjegjëse dhe konkretisht këto përgjegjësi ndahen ndërmjet Ministrisë së Brendshme, Institutit të Energjisë, Ujit dhe Mjedisi, Ministrisë së Punëve Publike,Transporteve dhe Ministrisë Financave, që për herë të parë obligohet për ngritjen e tregut të sigurimeve në vend. Në rast fatkeqësish, tregu i sigurimeve është ende i kufizuar, por dhe mundësitë e shtetit për të mbuluar humbjet nga këto fatkeqësi nuk mund të jenë të pakufizuara. Për këto arsye, nëpërmjet një fondi që jepet në formë huaje nga Banka Ndërkombëtare për Rindërtim dhe Zhvillim, Shqipëria të përfshihet dhe të përfitojë financime në vazhdimësi në raste fatkeqësish, nëpërmjet një institucioni ndërkombëtar sigurimi. Por pjesa më e rëndësishme e këtij projekti është hartimi i Strategjisë Ndërministrore të Mbrojtjes Civile nga Fatkeqësitë. Tërë kuadri i përmirësimeve ligjore dhe nënligjore për mbrojtjen civile nga emergjencat dhe fatkeqësitë do të shoqërohet me hartimin e Strategjisë të Mbrojtjes Civile nga Emergjencat dhe Fatkeqësitë, e cila do të rikonceptojë principet, bazën e re ligjore dhe nënligjore, drejtimet e politikës sektoriale dhe zhvillimet në mbrojtjen nga emergjencat dhe fatkeqësitë, fuqizimin dhe modernizimin e sistemit të shërbimit të mbrojtjes dhe menaxhimit të fatkeqësive natyrore ose ato të shkaktuara nga dora e njeriut, si dhe përshtatjen me shërbimet analoge të BE-së. Pjesa më e rëndësishme e hartimit të kësaj strategjie do të jetë zbatimi i projektit të Sistemit të Integruar të Komunikimit dhe Alarmit me sinjal 112. Sistemi i integruar i komunikimit dhe lajmërimit me sinjal 112, është një numër i njësuar emergjence në shumë vende të BE, aprovuar si i tillë më 29 korrik 1991, me vendim të këshillit dhe ratifikuar nga Parlamenti Evropian, nëpërmjet direktivës 98/10/EC, më 26 shkurt 1998 dhe, si i tillë edhe për vendin tonë, lind detyrimi i aplikimit të këtij sistemi. Objektivi kryesor është që qytetarët e Shqipërisë dhe ata evropianë, në situata të ndryshme emergjente të kenë mundësi të telefonojnë, duke siguruar mbështetjen e shërbimeve të emergjencave në të gjithë territorin e vendit. Ngritja e 3-6 qendrave logjistike për mbrojtjen civile nga emergjencat dhe fatkeqësitë si dhe 3-6 njësive reaguese. Kjo është masa kryesore, që do të bëjë të mundur mbylljen në një farë mase të ciklit të menaxhimit të emergjencave (Parandalimi, Përgatitja, Reagimi dhe Rikthimi ne normalitet) duke pasur parasysh se në disa raste me strukturat dhe kapacitetet aktuale shpesh reagimi është i vonuar dhe joprofesional.

Domosdoshmëri ndryshimi i kuadrit ligjor për emergjencat.

Më 26 mars të vitit 2001, Kuvendi miratoi ligji nr.8756, “Për emergjencat civile”, i pari ligj në historinë e legjislacionit shqiptar në këtë fushë. Ky ligj mbështetet gjithashtu edhe me ligjin “Për Mbrojtjen nga Zjarri dhe Shpëtimin”, i cili u rikonceptua mbi një bazë të re bashkëkohore duke i shtuar atij funksionin e shpëtimit dhe duke e shkëputur këtë shërbim nga Policia e Shtetit. Por vendi ynë tashmë është anëtar i Marrëveshjes më të madhe në historinë e vendeve Euroatlantike, si e tillë ajo duhet të unifikojë ligjet dhe infrastrukturën mbështetëse me anëtarët e tjerë nënshkruese të Traktatit. Integrimi Evropian, veçanërisht implementimi i Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit (MSA) dhe Planin Kombëtar për Implementimin e MSA-së, për fushën e mbrojtjes civile, dikton rishikimin e bazës ligjore dhe përshtatjen e saj me shërbimet homologe rajonale dhe më gjerë. Rritja e investimeve publike e private kërkon monitorimin e zonave zhvillimore dhe për zvogëlimin e riskut duhet të merren masa parandaluese dhe rehabilituese në infrastrukturë, mjedis dhe prona publike dhe private. Rritja e gamës së emergjencave duke ndryshuar si në lloje, ashtu dhe në natyrën e tyre dikton zhvillimin e kapaciteteve të reja reaguese, si në formë, si në përmbajte, ashtu dhe në mjete të sofistikuara. Këto ndryshime duhet të shoqërohen edhe me ngritjen e strukturave të reja, si njësi speciale të përgatitura dhe mirëtrajnuara dhe me mjetet e nevojshme për t’u përballur në kohë dhe me efikasitetin e nevojshëm. Këto ndryshime janë bërë jetike tashmë që vendi ynë është bërë pjesë e guidave turistike të Evropës Juglindore, si e tillë ajo çdo ditë ka një fluks në rritje të turistëve nga shumë vende të botës. Strukturat tona duhet të jenë të gatshme të ofrojnë Siguri, jo vetëm për qytetarët e vet, por edhe për vizitorët e ndryshëm. Në këtë kuadër duhet të ndryshohet baza ligjore dhe të rriten kapacitetet reaguese. Një kërkesë tjetër që dikton koha në përafrimin e legjislacionit ekzistues me atë evropian, është se shërbimi ynë bashkëpunon me shërbimet homologe rajonale dhe institucionet përkatëse ndërkombëtare dhe në këtë fushë ne kemi detyrime që rrjedhin nga zbatimi i Marrëveshjes së Stabilizim-Asocimit dhe direktivat e Komunitetit Evropian. Në këto kushte është e domosdoshme rishikimi jo vetëm i legjislacionit, por edhe përmirësimi i të gjithë sistemit të shërbimit të mbrojtjes civile, duke e ngritur atë në një stad më të ri bashkëkohor evropian dhe ndërkombëtar. Qëllimi i përmirësimeve ligjore ka qenë të nxisë dhe të arrijë përmirësime në forcimin e kapaciteteve të strukturave të mbrojtjes civile, të institucioneve publike, që kanë përgjegjësi në menaxhimin e risqeve nga fatkeqësitë. Në këtë kuadër, ligji i ri i kushton më shumë vëmendje zbatimit të masave parandaluese e mbrojtëse dhe lehtësimit të situatave të krijuara nga pasojat e fatkeqësive dhe emergjencave civile. Në ligjin e ri DPEC është parashikuar të kthehet në Agjenci Kombëtare, duke i krijuar më shumë frymëmarrje dhe mundësi veprimi e reagimi nëpërmjet strukturave të veta rajonale me komandim vertikal. Kjo do të risi përgjegjësinë, por në të njëjtën kohë do të mundësojë përballimin më të mirë të situatave emergjente. Ndaj implementimi i projekteve të nisura nga partnerët tanë, si Banka Botërore, INSDR, UNDP dhe ndryshimi i kuadrit ligjor janë kthyer në një domosdoshmëri jetike për Drejtorinë e Përgjithshme të Emergjencave Civile, që tash e tutje, fatkeqësitë natyrore ose të shkaktuara nga dora e njeriut, të mos kthehen në tragjedi ku shtetit s’do t’i mbetet rrugë tjetër veçse të dëmshpërblejë dëmet e shkaktuara në pronën private ose publike e në rastin më ekstrem viktimat në jetë njerëzore.