Qeveri e vogel apo qeverisje ne perkeqesim
Sapo ka filluar diskutimi i buxhetit 2011 ndoshta disa tregues buxhetore te viteve 2009-2011 na ndihmojne te bejme nje analize mbi zhvillimet ekonomike sociale dhe stabilitetit te financave publike.
Jo rastesisht perkeqesimin e disa treguesve kryesore qeveria po kerkon ta fshehe pas debateve ideologjike te qeverise se vogel. Kjo nuk eshte e vertete dhe per me teper ky debat na largon nga analiza per gjendjen dhe risqet konkrete mbi ekonomine e vendit tone. Per cilindo ekspert te financave publike qe do te analizonte disa shifra shume domethenese per vende qe mbledhin 25-26 dhe shpenzojne rreth 30-32 te PBB-se do te jete e lehte te kuptoje se ne kete rast qeveria nuk eshte perballe detyrimit per te zvogeluar permasat e saj por eshte ne veshtiresi per te fshehur arsyet reale te perkeqesimit te qeverisjes se vendit te saj.
Kjo sepse E para qeveria edhe ne buxhetin e vitit 2011 manipulon ritmet e rritjes ekonomike te vendit ne rreth 5.5 te PBB. Pas krizes globale dhe sidomos pas krizes ne Greqi edhe shqiptaret e kane te qarte se manipulimi i shifrave eshte menyra me e sigurt qe qeverite te fshehin dhe te mbartin deshtimet e tyre. Rritja ekonomike e tre viteve te fundit ka rezultuar me e vogel se ajo e qeverise kjo duket qarte ne faktin qe borxhi publik nuk eshte ulur por eshte rritur madje shume me teper se objektivat e vete qeverise.
E dyta nese nje qeveri deklaron ritme te larta te rritjes ekonomike dhe njekohesisht pranon se nuk do te kete ulje te papunesise ne kete rast nuk ka rritje reale por ka perkeqesim te ndarjes se perfitimeve ekonomike midis grupeve sociale ne vend. Rritja ekonomike pa punesim perben nje risk per kohezionin social dhe perkeqeson zhvillimin e vendit ne te ardhmen.
E treta kur vendi ka renie te rritjes reale te te ardhurave buxhetore rritet risku per te ardhmen sepse disa shpenzime te qeverise rriten cdo vit ndersa mos rritja e te ardhurave rrit presionin per deficite dhe borxhe te larta. Kjo nuk eshte qeveria e vogel sepse mbledh pak te ardhura por eshte qeverisje ne perkeqesim sepse deshton te rrise te ardhurat e buxhetit dhe te ule deficitin dhe borxhin.
E katerta nese deficiti borxhi dhe kostoja e tij ne ekonomine e nje vendi rriten tendencat dhe risqet perkeqesuese te stabilitetit te financave publike rriten. Nese qeveria pretendon se ne dy vitet e para te saj uli keta tregues dhe argumenton se kjo erdhi kryesisht nga mosrealizimi i investimeve ne ekonomi si dhe nese ne vitet ne vijim i perkeqeson serish keta tregues ky nuk eshte permiresim i menaxhimit te financave publike por keqperdorim elektoral dhe korruptiv i tyre.
E pesta nese ne nje vend deficiti i skemes se financimit te pensioneve rritet nga njeri vit ne tjetrin nese ne vitin 2011 subvencionimi shkon rreth 34 miliarde leke apo rreth 70 e shumes se investimeve publike me financim te brendshem investimet e brendshme ne 2011 jane rreth 43 miliarde leke sigurisht qe situata do te perkeqesohet. Ky perkeqesim ka ardhur nga deshtimi i rritjes se te ardhurave nga kontributet ndersa rritja e subvencionimit ka ardhur edhe nga politikat elektorale populiste.
E gjashta ne kushtet kur qeveria sipas buxhetit 2011 verteton se mbeshtetja per arsimin dhe shendetesine eshte shume larg premtimeve te saj dhe akoma shume me larg mesatareve te vendeve te rajonit pra nese qeveria deshtimin per rritjen e te ardhurave buxhetore dhe uljen e deficitit e fsheh me shkurtimet ne buxhetin e sektoreve me te rendesishem per rritjen afatgjate te vendit kjo nuk eshte qeveri e vogel por qeverisje e perkeqesuar.
E shtata nese qeveria deshton ne financimin me te mire te bujqesise deshton ne mbeshtetjen per zhvillimin rural te vendit dhe uljen e varferise ne zonat rurale pra nese ritmet e rritjes se mbeshtetjes buxhetore per bujqesine jane me te vogla se per cdo sektor tjeter te ekonomise kjo nuk eshte qeveri e vogel por qeverisje ne deshtim.
E teta nese nje qeveri rrit koston e borxhit nga 3 te PBB ne vitin 2008 ne 3.6 ne vitin 2011 Nese ajo brenda tre viteve rrit me 20 me shume koston e borxhit nese brenda nje periudhe 5-vjecare 2008-2013 kostoja e borxhit rritet 70 nga 32.6 miliarde ne vitin 2008 ne 55.3 miliarde ne vitin 2013 kemi perkeqesim te stabilitetit te financave publike. Shqetesimi rritet kur qeveria deklaron se ka hapesira per borxhe akoma me te medha.
Nuk duhet te anashkalojme ketu faktin qe deri tani qeveria ne krahasimin plan-fakt te treguesve me te rendesishem te ekonomise dhe buxhetit gjithe qeverisjes se saj rezulton se ka qene jorealiste euforike pse jo edhe e papergjegjshme.
Sot shume vende po kalojne situata te veshtira ekonomike dhe risku i rikthimit te renieve apo krizave ekonomike mbetet relativisht i larte. Ekonomia e vendit tone do te ndikohet prej tyre ndaj vazhdimi i rritjes se borxhit publik dhe kostos se tij rrit ne menyre te konsiderueshme veshtiresite per te perballuar cdo situate tjeter te renieve te ritmeve te rritjes ekonomike apo venien nen kontroll te deficiteve borxheve te larta dhe kostos se tyre.