Rama ngre obelisk
Kto dit sht kthyer prsri n qendr t vmendjes plani i sheshit t Tirans. Ve t tjerash, u vu re se jan
prsri ndryshime n kt plan, i cili na paraqitet si i prkryer sa her q prezantohet prpara nesh dhe si zgjidhje e 1001 problemeve q ka qyteti i Tirans. Q n krye t hers, ky plan m ngjalli dyshime t forta jo vetm pr mnyrn se si u organizua konkursi, me mnyrn se si u vendos si plan fitues apo me mnyrn se si na u reklamua si zgjidhja m mire e mundshme. Sido q t ishte, n t vrtet zbatimi i ktij plani do t duhej t ishte procesi i fundit q duhej t kryhej nga Bashkia e Tirans, sepse qyteti ka nj numr t madh problemesh t pazgjidhura dhe q e ngulfojn dinamikn e jets t secilit banor dhe t vet qytetit. Kta banor sigurisht jetojn npr lagje t ndryshme dhe jo n qendr. Si mund t ishte problem m i rndsishm rregullimi i sheshit sesa dhnia zgjidhje shtjes s transportit publik n kryeqytet. Si mund t ishte m i rndsishme shtja e sheshit sesa zgjidhja e problemit t parkimit n qendr e veanrisht n lagjet e banimit. Si mund t ishte m e rndsishme shtja e planit t sheshit sesa hartimi dhe zbatimi i nj masterplani pr t gjith qytetin, ku duhej t nxitej dhe realizohej zhvillimi i qytetit n perspektiv afatgjat dhe n mnyr policentrike. Si mund t ishte m parsore realizimi i projektit t sheshit sesa krijimi i zonave t gjelbra kudo npr qytet e veanrisht midis lagjeve t banimit ose s paku t ndrpritej shndrrimi i atyre pak hapsirave publike q kan mbetur n sheshe ndrtimi. Si mund t jet m emergjente dekorimi i sheshit sesa ngritja e ambienteve sportive pr te rinjt e qytetit.
Ku do t lozin fmijt q po rriten n Tiran? Ku do t kalojn kohn prindrit apo gjyshrit tan t moshuar? Si do ta kalojn kohn t rinjt e qytetit? Mos vall duke dal t gjith tek sheshi, n qendr, edhe pse Tirana po arrin nj milion banor? Apo duke u mbyllur n shtpi prpara asaj kutis s famshme t ciln kryetari e prmend shpesh; e kam fjaln pr kutin e televizorit jo t votave...! Prgjigjen ktyre pyetjeve sht e leht t’ua jap do fmij, do i ri, do i moshuar, qytetar i Tirans apo jo. Kto jan problemet e vrteta t Tirans, kjo sht emergjenca e Tirans. Nse arteriet nuk funksionojn, s'ka far i duhet nj zemr e re. Por meq po tentohet q vmendja t shprqendrohet nga problemet e vrteta, aktuale dhe jetike pr qytetin, ather le t flasim edhe pr sheshin; madje le t’i hedhim idet n shesh. Le t supozojm q problemet e lartprmendura nuk ekzistojn dhe t merremi vetm me projektin e sheshit. Ktu diskutimi natyrisht duhet ngritur n dy drejtime, ann funksionale dhe ann arkitektonike q do t ket sheshi.
Ky shesh s bashku me objektet e ndrtuara prreth tij, q me krijimin e tij e gjer me sot, kan shrbyer si pik orientimi, si pik lidhse dhe si pik rishprndarjeje pr t gjitha rrugt e Tirans e mbi t gjitha si pjes integrale dhe vazhdimsi e bulevardit q fillon nga Universiteti Politeknik e deri tek stacioni i trenit. Me zbatimin e ktij plani t ri (plani belg), prve funksionit te transportit q prmendm m lart, dmtohet edhe funksioni arkitektonik dhe estetik q shprehet me bashkqendrsin e t gjitha rrugve t orientuara nga sheshi dhe drejt dy objekteve me vlera historike, Xhamis s Ethem Beut dhe Kulls s Sahatit. Prve ksaj, vazhdimsia e bulevardit me t njjtn histori dhe me t njjtin stil arkitekturor, e mundson n mnyrn m organike t mundshme vet sheshi “Sknderbej”, i cili nga ana tjetr, me objektet q e rrethojn dhe me monumentin e Heroit ton Kombtar, manifeston jo vetm historin e Tirans, por t t gjith Shqipris, t shtrir n koh dhe n hapsir. Por far po e shtyn kryetarin e bashkis q t bj nj transformim rrnjsor t arkitekturs e njkohsisht edhe t funksionit e historis s ktij sheshi? far po e shtyn z. Rama q t bj nj ndrhyrje t till, duke e izoluar sheshin nga t gjitha ant? A mos vall gjith kjo iniciativ q do t transformoj edhe vet lidhjet materiale-shpirtrore, q kan banort e Tirans dhe shqiptart n trsi me kt shesh si monument kulture e, pse jo, edhe pjes e krenaris dhe vetdijes kombtare, lidhet thjesht me ndonj shije artistike q i vjen n mendje kryetarit? Apo kjo lidhet me ndonj filozofi politike t proklamuar nga Rama, prtej s majts dhe s djathts?
Kjo ndryshe mund t prkthehet si nj izolim midis t dyjave, ku shtrirja horizontale zvendsohet me at vertikale. Natyrshmria e ktyre prgjigjeve vjen edhe nga vet arkitektura q do t prdoret n kt rikonstruksion, n kt ribrje. Kjo shprehet qart me formn piramidale t sheshit, ku pika qendrore sht m e ngritur se baza, pra aty ku fillon gjithka, tek njshi. E sikur t mos mjaftonte kjo, nj ndrhyrje tjetr arkitekturore q natyrshm mund t lexohet si shprehje e kultit t individit, sht ndrtimi i nj kulle t lart “obelisk”, e cila jo vetm ndrpret horizontin e shikimit, pra ann vizuale, skaj m skaj bulevardit, por, na detyron ta ngrem kokn lart, pr t shikuar se “Epoka Rama” qndron midis horizonteve, mbi historin.
*Autori po vazhdon studimet master pr Rregullim Territori n Universitetin e Tirans.