“Republika e Otomanëve”, pa Ataturkun!
Regjisori dhe skenaristi shqiptaro-turk, Gani Mujde, në një komedi filmike ku ironizon Perandorinë Osmane, duke i parë sulltanët si një republikë më vete. Cilat ishin gabimet dhe të mirat? Shteti i sotëm turk përballë vizionit dhe botës madhështore të Mustafa Kemal Ataturkut. Gazeta “Today’s Zaman” sjell një intervistë të regjisorit, duke e përgatitur se kjo temë ku imagjinohet një perandori pa Ataturkun, që sjell një realitet fiction pa sulltanë, do të ndezë debat të madh. “Republika Otomane”, një shikim i shpejtë për çfarë mund të ketë qenë.
“Republika e Otomanëve”, pa Ataturkun!
E imagjinoni një Turqi pa Mustafa Kemal Ataturkun?! Themeluesi i Turqisë moderne, në hamendjen kinematografike vdiq zakonshëm, duke gjuajtur sorra. Një film ku edhe historia e sulltanëve nuk ka ekzistuar në realitet.
Kjo është ironia më e fundit kinematografike, komedia e filmit “Republika Osmane”, me skenar dhe regji të Gani Mujde. Regjisor me origjinë shqiptare, nga Kosova.
Gazeta “Today’s Zaman”, e ka komentuar se kjo komedi do të jetë “përkohësisht e lirë”, duke pasur parasysh debatin që do të ndezë.
Ndërsa në një intervistë, skenaristi dhe regjisori Gani Mujde theksoi që “Perandoria osmane” nuk kishte kurrë qëllim që të mos respektonte Ataturkun.
“Unë kam rrënjën e të dyjave në Perandorinë Osmane dhe në republikë. Si mund unë të guxoj për t’i diskretituar ato”, - tha Mujde, i cili gjithashtu jep objeksion të fortë për dëmet e sulltanëve në Perandorisë Osmane.
Regjisori tërheq vëmendjen se ai nuk pranonte versionin zyrtar të historisë turke. “Kjo është një fyerje e madhe për të ndryshuar me verbëri otomanët”, - tha ai.
“Por kurrë ata nuk mund të jenë përshkruar si tradhtarë”. Mujde argumenton se kjo ndodh ngaqë shtetet e sotme kanë nevojë për atmosferën tolerante që kishte Perandoria Osmane.
Kur ju erdhi për herë të parë ideja e historisë në të cilin Ataturku nuk ka qenë kurrë një udhëheqës? Lufta e Pavarësisë nuk ishte kurrë luftë dhe “Republika Otomane” ishte themeluar në vend të një Turqie.
Që kur isha në shkollë ne patëm dëgjuar fjali që fillonin me një supozim: “Nëse Ataturku nuk pat jetuar …”, unë shkrova duke përshkruar bazën mbi këtë supozim. Unë jam shumë i emocionuar. Ky film do të jetë një pikë ngjitjeje në karrierën time si regjisor. Deri tani, unë kam qenë i njohur si një shkrimtar i komedisë absurde. Kjo është komedia ime e parë. Kjo është për herë të parë për mua.
Subjekti është interesant, si për mua ashtu dhe për spektatorët. Çfarë mund të ketë mbetur nga Perandoria Otomane deri në shekullin e 21-të?
Në fillim isha duke shkruar një parodi, por kjo u kthye në një dramë, me këtë progresova edhe vetë. Unë erdha për të realizuar këto aftësi, për të selektuar rregullat tona në një shtet të pavarur dhe të lirë që është një mundësi tepër e madhe.
Keni dëgjuar kritikën kundër Can Dundar “Mustafa”, është gati e njëjta histori, për të cilin u kundërshtua shumë. Ishit të shqetësuar për këtë, se edhe ky film do të ketë të njëjtin fat?
Jo. Kjo vjen sepse filmi është ndërtuar në fakte të përgjithshme, të pranuara. Unë nuk pata motive të mëvonshme në të bërit e filmit. Unë jam një bir i këtij shteti dhe unë jam rritur me rrënjët e së shkuarës së këtij shteti.
Për këtë arsye, unë kam rrënjë të përbashkëta në Perandorinë Osmane dhe në këtë republikë. Unë jam përpjekur t’i ngjis ato. Filmi im nuk mund të jetë i kritikuar nga qytetarët për këtë mungesë ose sepse filmi është bazuar në perceptimin tim.
Çdo njeri mund të ketë perceptime të ndryshme. Si rrjedhim, nëse ndonjë thotë: “kjo nuk është Perandoria Otomane, unë kam të drejtën dhe mund të imagjinoj atë”. Pastaj mund të përsëris: “Kjo është ok. Kjo është tashmë një republikë, unë e imagjinova”. Kjo është çfarë unë pata krijuar në mendjen time. Për këtë arsye, nuk është e drejtë kritika. Është një opinion i shpejtë dhe i padrejtë. Një film nuk mund të kritikohet në këtë mënyrë. Një mund të pyesë pse “Mustafa” ka qenë realizuar në skenën e teatrit. Unë nuk mendoj se kjo është e përshtatshme për të parë një dokumentar, në një kinema teatri.
“Mustafa” ka qenë kritikuar për portretizimin e Ataturkut si një frikë e errët?
Në opinionin tim, kjo është absolutisht nonsens. Unë gjithnjë e kam perceptuar Ataturkun si një qenie humane dhe kjo nuk ka ndryshuar qysh kur pashë filmin. Perceptimi im kurrë nuk e ka zvogëluar respektin dhe dashurinë për Ataturkun.
Si rrjedhim, ma merr mendja, se kritikë të tillë nuk do ta përziejnë këtë për filmin tim. Megjithatë, unë kam përgjigjen time për çdo pyetje që mund të më kërkohet.
Perandoria Osmane është një njollë e butë për Turqinë. Ne kemi injoruar një epokë të tërë. Nuk keni hezituar ju në një trajtim të tillë, një përfundim të komplikuar, në sjelljen e një stili të tillë?
Kjo është një fyerje e madhe për të parë me sy të verbër osmanët. Unë jam një djalë i një familjeje kosovare. Unë jam një pasardhës i pushtimeve osmane. Unë jam një shqiptar. Osmanët përfaqësojnë një qendër atraktive për mua, por edhe kjo gjithashtu i adresohet kësaj republike.
Aktualisht në jemi në borxh për këtë republikë, në lidhje edhe me demokracinë tonë. Megjithatë, të dyja bashkë bëjnë kulturën tonë. Kultura nuk është çfarë është shkruar në libra. Prandaj, nëse këto kultura janë pjesë e imja, atëherë unë pohoj zotërimin prej tyre.
Versioni zyrtar i historisë sonë na ka treguar ne, se sulltanët e osmanizmit ishin tradhtare. Si është sulltani juaj?
Unë kundërshtoj këtë vlerësim të historisë. Sigurisht, sulltanët bënë gabimet e tyre, si sundues janë të prirur për gabime. Por, ata, kurrë nuk mund të jenë përshkruar si tradhtarë. Unë refuzoj të përdor fjalën “tradhtar”. Tradhtarët e kanë marrë çmimin e tyre, për tradhtinë. Fjala “tradhtar” nuk godet sulltanët e Perandorisë Osmane. Në filmin tim sulltani është një patriot, me një qëllim të mirë.
Cili sulltan ju pëlqen më shumë?
I preferuari im është Mehmeti, sunduesi. Ai ishte një burrë perfekt me arritjet e tij dhe vizionin. Imagjinoni një sulltan, i cili, menjëherë pas pushtimit të Stambollit, urdhëron: “Mos lëndoni kristianët, ne jetojmë së bashku me to”. Kjo ishte një pamje madhështore e botës.
Ne nuk shikojmë një sjellje të tillë në shekullin e 21-të, e bëjmë ne këtë?
Vetëm nëse qeveritë e ditëve të sotme kanë vizione të mëdha. Ky mozaik i kulturave është çfarë dallojmë ne nga shtetet e tjera të Lindjes së Mesme. Vetëm nëse ne mund të përmbushim në Republikën turke, çfarë pushteti i Mehmetit kreu në të shkuarën. Ne duam të jetojmë në vende të ndryshme. Ne nuk mund të jemi kundër laicizmit. Mua vërtet më mungon ky vizion.
Çfarë mendoni se spektatorët do të ndjejnë për filmin?
Së pari, ata do të imagjinojnë se pavarësia është një gjë e çmuar. Ata do të thonë se vota e duhur dhe demokracia janë shumë të rëndësishme. Ata do të kuptojnë se republikanët turq kanë arritur shumë gjëra, por Perandoria Osmane, gjithashtu, bëri një impresion të madh në histori.
Besoni se spektatorët do të tërhiqen nga diversiteti i filmit, dhe në këtë mënyrë do t’i kemi të ndarë në disa grupe?
Kjo është ajo që unë besoj. Unë madje ka luajtur me kryeministrin, duke marrë disa këndvështrime përmes të cilave spektatorët të argëtohen në film. Vetëm armiqtë e Republikës nuk mund ta pëlqejnë këtë si film, sepse i ka të gjitha ngjyrat e jetës. Baristi është një kosovar dhe një nga shoferët është një kurd, një nga rojet është boshnjak etj. Kështu jam përpjekur të prodhoj diversitet të jetës në epokën e osmanlinjve.
“Republika e Otomanëve”, pa Ataturkun!
E imagjinoni një Turqi pa Mustafa Kemal Ataturkun?! Themeluesi i Turqisë moderne, në hamendjen kinematografike vdiq zakonshëm, duke gjuajtur sorra. Një film ku edhe historia e sulltanëve nuk ka ekzistuar në realitet.
Kjo është ironia më e fundit kinematografike, komedia e filmit “Republika Osmane”, me skenar dhe regji të Gani Mujde. Regjisor me origjinë shqiptare, nga Kosova.
Gazeta “Today’s Zaman”, e ka komentuar se kjo komedi do të jetë “përkohësisht e lirë”, duke pasur parasysh debatin që do të ndezë.
Ndërsa në një intervistë, skenaristi dhe regjisori Gani Mujde theksoi që “Perandoria osmane” nuk kishte kurrë qëllim që të mos respektonte Ataturkun.
“Unë kam rrënjën e të dyjave në Perandorinë Osmane dhe në republikë. Si mund unë të guxoj për t’i diskretituar ato”, - tha Mujde, i cili gjithashtu jep objeksion të fortë për dëmet e sulltanëve në Perandorisë Osmane.
Regjisori tërheq vëmendjen se ai nuk pranonte versionin zyrtar të historisë turke. “Kjo është një fyerje e madhe për të ndryshuar me verbëri otomanët”, - tha ai.
“Por kurrë ata nuk mund të jenë përshkruar si tradhtarë”. Mujde argumenton se kjo ndodh ngaqë shtetet e sotme kanë nevojë për atmosferën tolerante që kishte Perandoria Osmane.
Kur ju erdhi për herë të parë ideja e historisë në të cilin Ataturku nuk ka qenë kurrë një udhëheqës? Lufta e Pavarësisë nuk ishte kurrë luftë dhe “Republika Otomane” ishte themeluar në vend të një Turqie.
Që kur isha në shkollë ne patëm dëgjuar fjali që fillonin me një supozim: “Nëse Ataturku nuk pat jetuar …”, unë shkrova duke përshkruar bazën mbi këtë supozim. Unë jam shumë i emocionuar. Ky film do të jetë një pikë ngjitjeje në karrierën time si regjisor. Deri tani, unë kam qenë i njohur si një shkrimtar i komedisë absurde. Kjo është komedia ime e parë. Kjo është për herë të parë për mua.
Subjekti është interesant, si për mua ashtu dhe për spektatorët. Çfarë mund të ketë mbetur nga Perandoria Otomane deri në shekullin e 21-të?
Në fillim isha duke shkruar një parodi, por kjo u kthye në një dramë, me këtë progresova edhe vetë. Unë erdha për të realizuar këto aftësi, për të selektuar rregullat tona në një shtet të pavarur dhe të lirë që është një mundësi tepër e madhe.
Keni dëgjuar kritikën kundër Can Dundar “Mustafa”, është gati e njëjta histori, për të cilin u kundërshtua shumë. Ishit të shqetësuar për këtë, se edhe ky film do të ketë të njëjtin fat?
Jo. Kjo vjen sepse filmi është ndërtuar në fakte të përgjithshme, të pranuara. Unë nuk pata motive të mëvonshme në të bërit e filmit. Unë jam një bir i këtij shteti dhe unë jam rritur me rrënjët e së shkuarës së këtij shteti.
Për këtë arsye, unë kam rrënjë të përbashkëta në Perandorinë Osmane dhe në këtë republikë. Unë jam përpjekur t’i ngjis ato. Filmi im nuk mund të jetë i kritikuar nga qytetarët për këtë mungesë ose sepse filmi është bazuar në perceptimin tim.
Çdo njeri mund të ketë perceptime të ndryshme. Si rrjedhim, nëse ndonjë thotë: “kjo nuk është Perandoria Otomane, unë kam të drejtën dhe mund të imagjinoj atë”. Pastaj mund të përsëris: “Kjo është ok. Kjo është tashmë një republikë, unë e imagjinova”. Kjo është çfarë unë pata krijuar në mendjen time. Për këtë arsye, nuk është e drejtë kritika. Është një opinion i shpejtë dhe i padrejtë. Një film nuk mund të kritikohet në këtë mënyrë. Një mund të pyesë pse “Mustafa” ka qenë realizuar në skenën e teatrit. Unë nuk mendoj se kjo është e përshtatshme për të parë një dokumentar, në një kinema teatri.
“Mustafa” ka qenë kritikuar për portretizimin e Ataturkut si një frikë e errët?
Në opinionin tim, kjo është absolutisht nonsens. Unë gjithnjë e kam perceptuar Ataturkun si një qenie humane dhe kjo nuk ka ndryshuar qysh kur pashë filmin. Perceptimi im kurrë nuk e ka zvogëluar respektin dhe dashurinë për Ataturkun.
Si rrjedhim, ma merr mendja, se kritikë të tillë nuk do ta përziejnë këtë për filmin tim. Megjithatë, unë kam përgjigjen time për çdo pyetje që mund të më kërkohet.
Perandoria Osmane është një njollë e butë për Turqinë. Ne kemi injoruar një epokë të tërë. Nuk keni hezituar ju në një trajtim të tillë, një përfundim të komplikuar, në sjelljen e një stili të tillë?
Kjo është një fyerje e madhe për të parë me sy të verbër osmanët. Unë jam një djalë i një familjeje kosovare. Unë jam një pasardhës i pushtimeve osmane. Unë jam një shqiptar. Osmanët përfaqësojnë një qendër atraktive për mua, por edhe kjo gjithashtu i adresohet kësaj republike.
Aktualisht në jemi në borxh për këtë republikë, në lidhje edhe me demokracinë tonë. Megjithatë, të dyja bashkë bëjnë kulturën tonë. Kultura nuk është çfarë është shkruar në libra. Prandaj, nëse këto kultura janë pjesë e imja, atëherë unë pohoj zotërimin prej tyre.
Versioni zyrtar i historisë sonë na ka treguar ne, se sulltanët e osmanizmit ishin tradhtare. Si është sulltani juaj?
Unë kundërshtoj këtë vlerësim të historisë. Sigurisht, sulltanët bënë gabimet e tyre, si sundues janë të prirur për gabime. Por, ata, kurrë nuk mund të jenë përshkruar si tradhtarë. Unë refuzoj të përdor fjalën “tradhtar”. Tradhtarët e kanë marrë çmimin e tyre, për tradhtinë. Fjala “tradhtar” nuk godet sulltanët e Perandorisë Osmane. Në filmin tim sulltani është një patriot, me një qëllim të mirë.
Cili sulltan ju pëlqen më shumë?
I preferuari im është Mehmeti, sunduesi. Ai ishte një burrë perfekt me arritjet e tij dhe vizionin. Imagjinoni një sulltan, i cili, menjëherë pas pushtimit të Stambollit, urdhëron: “Mos lëndoni kristianët, ne jetojmë së bashku me to”. Kjo ishte një pamje madhështore e botës.
Ne nuk shikojmë një sjellje të tillë në shekullin e 21-të, e bëjmë ne këtë?
Vetëm nëse qeveritë e ditëve të sotme kanë vizione të mëdha. Ky mozaik i kulturave është çfarë dallojmë ne nga shtetet e tjera të Lindjes së Mesme. Vetëm nëse ne mund të përmbushim në Republikën turke, çfarë pushteti i Mehmetit kreu në të shkuarën. Ne duam të jetojmë në vende të ndryshme. Ne nuk mund të jemi kundër laicizmit. Mua vërtet më mungon ky vizion.
Çfarë mendoni se spektatorët do të ndjejnë për filmin?
Së pari, ata do të imagjinojnë se pavarësia është një gjë e çmuar. Ata do të thonë se vota e duhur dhe demokracia janë shumë të rëndësishme. Ata do të kuptojnë se republikanët turq kanë arritur shumë gjëra, por Perandoria Osmane, gjithashtu, bëri një impresion të madh në histori.
Besoni se spektatorët do të tërhiqen nga diversiteti i filmit, dhe në këtë mënyrë do t’i kemi të ndarë në disa grupe?
Kjo është ajo që unë besoj. Unë madje ka luajtur me kryeministrin, duke marrë disa këndvështrime përmes të cilave spektatorët të argëtohen në film. Vetëm armiqtë e Republikës nuk mund ta pëlqejnë këtë si film, sepse i ka të gjitha ngjyrat e jetës. Baristi është një kosovar dhe një nga shoferët është një kurd, një nga rojet është boshnjak etj. Kështu jam përpjekur të prodhoj diversitet të jetës në epokën e osmanlinjve.