Rruga e re e mendafshit- Intensifikimi i tregtise do te ndihmoje ndertimin e Afganistanit dhjete vjet pas fillimit te luftes
Profesori Frederick Starr qendron para nje harte gjigande. Drejtori i Institutit per Azine Qendrore dhe Kaukazin Central Asia - Caucasus Institute ne universitetin prestigjioz Johns Hopkins ne Uashington tregon rrugen e vjeter te mendafshit Keto rruge tregtare jane perdorur per dymije vjet me rradhe derisa ne shekullin e 16-te u mbyllen nga disa sundimtare mendjengushte qe te mblidhnin taksat e tyre. Vetem per kete arsye portugezet dhe spanjollet zbuluan rrugen detare per ne Indi dhe Kine.
Ne shekullin e 20-te BS i mbylli kufijte e Afganistanit me fqinjet dhe i kane lene talibanet te mbyllur shpjegon Starr Ngjarja qe i ka hapur perseri keto rruge transporti ishte qe amerikanet shkaterruan ne vitin 2001 regjimin e talibaneve. Ishte nje pasoje e paqellimte por ndoshta pasoja me e rendesishme e 9/11 ajo hapi serish porten per tregtine transkontinentale Europe-Indi.
Rruga tokesore ul shpenzimet e transportitBildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Rruga e mendafshit liqeni Xinjiang Uigur Kalikuli ne Kine
Kater vjet me pare Frederick Starr ka publikuar librin e pare per rrugen moderne te mendafshit. Qe atehere ai promovon idene e tij. Ai ka llogaritur qe mallrat ndermjet Kines dhe Europes do te ishin vetem njembedhjete dite rruges nese do te kishte nje rruge tokesore ndermjet Lianyungang ne Kine per ne Rotterdam ne Hollande dhe anasjelltas. Nderkohe tregtia zgjat 20 deri 40 dite. Edhe shpenzimet e transportit do te binin me nje te treten. Eshte koha per te mbyllur nje boshllek ndermjet Afganistanit dhe Azise Qendrore me rruge dhe linja hekurudhore - atehere tregtia ndermjet Azise dhe Europes do te rritej me 80 perqind. Transporti i mallrave ndermjet Afganistanit dhe fqinjeve te tij mund te dyfishohej.
Afganistani - I pasur per te qene i varfer
Afganistani eshte konsideruar per nje kohe te gjate si i varfer me lende te pare. Por ne fakt ne token afgane ndodhen minerale me vlere prej me shume se nje bilione dollare amerikane vlereson ushtria amerikane. Por ka nje zgjidhje ekonomike me lukrative per vendin argumenton Frederick Starr tregtine e distancave te gjata Kjo eshte me premtuese se mineralet. Ka dy plane te tjera per zhvillimin ekonomik te Afganistanit. Nga njera ane per te nxitur sektorin e bujqesise. Por kur nje fshatar do ti shese kajsite e tij ne fshatin fqinj atehere ata atje do te mbjellin vete kajsi. Ai duhet te ofroje mallrat e tij ne tregje te largeta dhe per kete i nevojiten rruge tregtare. E njejta vlen edhe per burimet minerare. Mrekulli kur ke nje miniere ari ne oborr dhe e shfrytezon. Por ari duhet sjelle ne treg. Pra detyra me urgjente eshte qe te zhvillohet transporti.Bildunterschrift Afganistan Mazar-i-Sharif 10 vjet pas intervenimit te SHBA
Me pak para efekt i madh
Skeptiket shtrojne pyetjen perse pikerisht SHBA duhet te mbajne pjesen me te madhe per ndertimin dhe riparimin e rrugeve tregtare nga te cilat perfitojne vende te tjera Kina Rusia Irani Pakistani India. Po pergjigjet Profesor Starr. Sepse kjo do te inkurajonte shtetet e armiqesuara me njeri-tjetrin qe te koordinojne ne ate menyre interesat e tyre me qellim qe te shuajne konfliktet e tyre. Kjo do te ishte indirekt me rendesi te madhe edhe per SHBA thote ministrja e Jashtme Hillary Clinton. Ajo drejtoi ne shtator ne Nju Jork nje takim te 30 homologeve te saj per te ardhmen e Rruges se re te mendafshit. Te pranishem ishin edhe perfaqesues te Afganistanit dhe te gjitha shteteve fqinje.Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Rruget mund ti ndertojne amerikanet
Kjo eshte nje gje e mire mendon Frederick Starr nga Central Asia - Caucasus Institute ne Uashington Bejeni kete thelbin e politikes suaj dhe ju do ta beni Afganistanin jo nje vend me te varfer por me te pasur. Ju do te permiresoni edhe marredheniet ndermjet vendeve pergjate rrugeve tregtare. Kjo eshte e mundshme sidomos kur ka shume rruge dhe linja hekurudhore. Hiqni nga rruga pengesat dhe me pak para do te arrini nje efekt te madh.
Sidomos ne krahasim me shpenzimet e luftes q SHBA paguajne ne Afganistan prej dhjete vjetesh.
Autor Silke Hasselmann/Angjelina Verbica
Redaktoi Lindita Arapi