Shqiptart q udhhoqn Irakun
Q n koh t hershme shqiptart kan qen protagonist t nj dshire pr t'i shrbyer ushtarakisht nj fuqie t madhe, si ka qen ajo romake, bizantine dhe m pas ajo Osmane. Padyshim, nga historia e afrt, dalin n pah shqiptart q shrbyen n hapsirat e mdha t Perandoris Osmane, nisur q nga Bosnja e Krime e deri n Egjipt, Arabi dhe Lindje t Mesme. Nj nga komandantt m t suksesshm n Irak, quhej AHMET PASHE DUKAGJINI. Letrsia arabe prshkruan gjr e gjat se si Dukagjini, i
mysliman, i drejtoi trupat osmane drejt fitores n alldiran n 1514. Fitorja ishte e rndsishme. Aventura e shqiptarve n troje t Irakut kishte nisur mir. Nga 1544 deri n 1548 n krye t Irakut ishte shqiptari AJAZ PASHA. Sikurse ndodh shpesh pr gjith t mdhenjt pavarsisht nga koha, Ajaz Pashs i jan kushtuar shum poezi, ku sigurisht ai rrfehet si njeri tejet bujar. Vite m von, Porta e Lart drgoi n Bagdad nj tjetr shqiptar, NASUH PASHEN. Si shum shqiptar t tjer, ai u b Vezir i Madh, pasi qe martuar m par me njrn prej vajzave t Sulltanit. Historiant arab ende i prmendin bmat e disa komandantve shqiptar n vitet q pasuan. N 1626 Tikriti, vendi i origjins s Sadam Hyseinit, ishte ende n duart e persve, t cilt e kishin pushtuar disa vjet m par. Nj shqiptar, OMER PASHA, luftoi n krye t nj grushti njerzish me nj ushtri shum her m t madhe. Ca vjet m von historia prsritet. Ishte Ahmet KUUK PASHA, edhe ky shqiptar, q komandon trupat osmane n betejat rreth Tikritit. ABDURRAHMAN PASHA edhe ky shqiptar ka qen vali i Bagdadit. Abdurrahmani tregohet si nj njeri i drejt. Ai arriti t sjell normalizimin e tregut n kt vend. N historin e Irakut shqiptari me emrin Abdurrahman mbahet mend edhe pr dashamirsin e tij ndaj poetve dhe artistve t tjer. Shqiptart e kishin fort pr zemr Irakun, madje aq pr zemr saq t arrijn t themelojm nj dinasti shqiptare n krye t Bagdadit. I pari i ksaj dinastie shqiptare n zemr t Arabis ishte dibrani HASAN PASHA, i cili nisi pun n kto an n 1704. Hasani e nisi punn duke emruarar djemt e tij ndr provinca, duke krkuar kshtu bashkimin e njsive t coptuara irakene n nj vilajet t vetm. M pas, duke u mbshtetur n nj ushtri t re krejt t reformuar, Hasan Pasha nga qndrimi n mbrojtje ndaj iranianve, i hyri detyrs s vshtri q t sulmonte. Nuk arriti ndonj sukses t madh, megjithq kishte arritur t deprtonte n Iran. U varros me nderime t mdha n Bagdad n vitin 1724. Thon se n kryeqytetin iraken emrin e tij e mbajn xhami dhe disa lagje. Vendin e Hasan Pashs e trashgoi i biri, AHMET PASHA, nj i ri ambicioz, i cili e kishte ndar mendjen t vazhdonte udhn e t atit. Ahmeti vazhdoi t sundonte deri aty afr fundit t shekullit XVIII. Pas ksaj dinastia shqiptare n Bagdad u prfshi nga nj stuhi rre, gjat s cils emrat e sundimtarve vazhduan t zvendsohen me ritme t shpejta. Duhej t kalonin disa vite t trazuara derisa shqiptart t shfaqeshin prsri n krye t Irakut. SYRI PASHA, vali nga 1899 - 1890, ka hyr n historin e Irakut si ndrtuesi i nj dige t rndsishme dhe si mbrojts i madh i poetve. Sipas historianve vendas Syriu futi n veprim edhe nj ide tjetr, at t ndihms shoqrore per t varfrit dhe vejushat. Syriu u dha udh nj veprimtarie me tradita n lmin e poezis. I fundmi i dinastis shqiptare n Bagdad ka qen ABDULVEHAB PASHA, q qndroi n rolin e valiut vetm nj vit. Pr t dihen pak gjra, nse prjashtojm ndonj poezi t oborrit t shkruara me zell pr t.
*Master n Sociologji-Filozofi
mysliman, i drejtoi trupat osmane drejt fitores n alldiran n 1514. Fitorja ishte e rndsishme. Aventura e shqiptarve n troje t Irakut kishte nisur mir. Nga 1544 deri n 1548 n krye t Irakut ishte shqiptari AJAZ PASHA. Sikurse ndodh shpesh pr gjith t mdhenjt pavarsisht nga koha, Ajaz Pashs i jan kushtuar shum poezi, ku sigurisht ai rrfehet si njeri tejet bujar. Vite m von, Porta e Lart drgoi n Bagdad nj tjetr shqiptar, NASUH PASHEN. Si shum shqiptar t tjer, ai u b Vezir i Madh, pasi qe martuar m par me njrn prej vajzave t Sulltanit. Historiant arab ende i prmendin bmat e disa komandantve shqiptar n vitet q pasuan. N 1626 Tikriti, vendi i origjins s Sadam Hyseinit, ishte ende n duart e persve, t cilt e kishin pushtuar disa vjet m par. Nj shqiptar, OMER PASHA, luftoi n krye t nj grushti njerzish me nj ushtri shum her m t madhe. Ca vjet m von historia prsritet. Ishte Ahmet KUUK PASHA, edhe ky shqiptar, q komandon trupat osmane n betejat rreth Tikritit. ABDURRAHMAN PASHA edhe ky shqiptar ka qen vali i Bagdadit. Abdurrahmani tregohet si nj njeri i drejt. Ai arriti t sjell normalizimin e tregut n kt vend. N historin e Irakut shqiptari me emrin Abdurrahman mbahet mend edhe pr dashamirsin e tij ndaj poetve dhe artistve t tjer. Shqiptart e kishin fort pr zemr Irakun, madje aq pr zemr saq t arrijn t themelojm nj dinasti shqiptare n krye t Bagdadit. I pari i ksaj dinastie shqiptare n zemr t Arabis ishte dibrani HASAN PASHA, i cili nisi pun n kto an n 1704. Hasani e nisi punn duke emruarar djemt e tij ndr provinca, duke krkuar kshtu bashkimin e njsive t coptuara irakene n nj vilajet t vetm. M pas, duke u mbshtetur n nj ushtri t re krejt t reformuar, Hasan Pasha nga qndrimi n mbrojtje ndaj iranianve, i hyri detyrs s vshtri q t sulmonte. Nuk arriti ndonj sukses t madh, megjithq kishte arritur t deprtonte n Iran. U varros me nderime t mdha n Bagdad n vitin 1724. Thon se n kryeqytetin iraken emrin e tij e mbajn xhami dhe disa lagje. Vendin e Hasan Pashs e trashgoi i biri, AHMET PASHA, nj i ri ambicioz, i cili e kishte ndar mendjen t vazhdonte udhn e t atit. Ahmeti vazhdoi t sundonte deri aty afr fundit t shekullit XVIII. Pas ksaj dinastia shqiptare n Bagdad u prfshi nga nj stuhi rre, gjat s cils emrat e sundimtarve vazhduan t zvendsohen me ritme t shpejta. Duhej t kalonin disa vite t trazuara derisa shqiptart t shfaqeshin prsri n krye t Irakut. SYRI PASHA, vali nga 1899 - 1890, ka hyr n historin e Irakut si ndrtuesi i nj dige t rndsishme dhe si mbrojts i madh i poetve. Sipas historianve vendas Syriu futi n veprim edhe nj ide tjetr, at t ndihms shoqrore per t varfrit dhe vejushat. Syriu u dha udh nj veprimtarie me tradita n lmin e poezis. I fundmi i dinastis shqiptare n Bagdad ka qen ABDULVEHAB PASHA, q qndroi n rolin e valiut vetm nj vit. Pr t dihen pak gjra, nse prjashtojm ndonj poezi t oborrit t shkruara me zell pr t.
*Master n Sociologji-Filozofi