Fuqia e karikaturs
Shkrimtari i madh turk Azis Nesin ka thn: "Humori sht pun serioze". Duke par ngjarjet e fundit ku karikaturat vazhdojn t trondisin opinionin botror n prgjithsi dhe at danez n veanti, kto fjal jan mse t vrteta. Karikatura si pjes e humorit sht pun akoma m serioze. Ajo ka potencialin pr t'u
gjuha m e prhapur e artit. Fuqia e imazheve t saj merr trajta universale, prderisa kultura botrore nuk kthehet n nj gjuh t vetme. Karikatura qndron si pasqyr prpara veseve t shoqris, duke vn n dukje kontradiktat e qenies njerzore prmes deformimeve apo ekzagjerimeve. Duke qen shkalla m e lart e humorit, ajo prmes ironis, sarkazms dhe cinizmit, ka fuqi po aq shkatrruese sa edhe ndrtuese, prandaj disa karikatura bhen histori arti e disa t tjera ln pas vetm prshtypje negative, duke u harruar shpejt. Karikatura e menur e shpton qenien njerzore nga veset q ka krijuar vet. Ato rrisin gzimin e jets, japin paqe dhe lumturi.
Pavarsisht q jam karikaturist, un bj pjes n shumicn e njerzve q sondazhi i nxori q ishin kundr publikimit t karikaturave t profetit Muhamed n shtyp dhe ribotimin e tyre e disa gazeta. Fakti q asnj gazet shqiptare apo media tjetr e shtypur nuk ra n kt "grack", nuk tregon asnj munges lirie t shtypit, por pjekuri gazetareske, largpamsi dhe respekt pr komunitetin mysliman. Liria e t shprehurit sht liri absolute, por kjo liri nuk mund t shprdorohet pr t fyer nj t pestn e globit, duke shfrytzuar fuqin e karikaturs. Karikatura sht art i dashur pr njerzit. Ajo nuk duhet t nxis urrejtje; besimet kan simbole, simbolet nuk fyhen, jan t shenjta. Fakti q botimi i karikaturave u dnua dhe nga kryeministri danez, nga intelektual e botues n mbar botn, zbuti zemrimin masiv, duke e konsideruar botimin si rast t veuar e jo t qllimshm. Vlerat e bots orientale jan t pamuara si n art ashtu edhe n arkitektur, ato jan
pasuri t kulturs botrore.
Karikaturisti i madh italian Giorgio Forattini, q njihet n t gjith botn pr talentin dhe guximin e tij thot: "Karikatura godet n t gjitha drejtimet; un jam kundr donjrit dhe do gjje" edhe pse ai ka publikuar karikatura pr papa Gjon Palin II, duke e konsideruar kt figur sakrale edhe politike, asnjher nuk ka botuar karikatura me figurn e profetit Muhamed. Po kshtu kan vepruar edhe mjaft karikaturist me emr n not. Ne vijm nga nj regjim ku karikatura si shumica e arteve, ka qen n shrbim t pushtetit, ku liria ishte jo vetm e kufizuar, por edhe e detyruar. Disa karikaturist edhe jan dnuar; pr munges t liris s shprehjes nuk bnin at q mendonin. Kjo ka ndodhur edhe n shum vende t Lindjes, ku karikaturist pr t gzuar lirin e shprehjes ose jan larguar drejt perndimit, ose jan dnuar me burgim. Kshtu ka ndodhur me t tjer karikaturist polak apo rumun. Fjal karikatur ka lindur nga fjala latine "carica", q do t thot ngarkes, mbarsje. Ajo nuk mund t'i shmanget trekndshit vizatim filozofi, humor, ku vlera e do elementi prcakton nivelin e krijimtaris, karikatura deformon, nuk prdhos,
Duke qen nj form e veant e prjetimit t bots, si dhe mnyr e veant e observimit t saj, ajo sht edhe form specifike e raportit q individi vendos me aktualitetin.
Karikatura lidhet me fije t padukshme me t gjitha format e artit dhe t filozofis, pra si me format artistike t shpirtit dhe me format logjike t mendjes (arsyes) sot njerzit lexojn pak dhe me nxitim. Shpesh ata lexojn vetm titujt e shtypit t dits. "Jemi n shekullin e shpejtsis", - thot Kadare. Kjo shpejtsi reflektohet edhe n mnyrn e t lexuarit. Gazeta n treg ka shum, koha nuk del t'i lexosh t gjitha, por karikaturn n cilndo faqe t saj nuk mund ta lesh pa e par. Ajo ka forc magnetike. Karikatura sht imazh. Nj imazh sht m i fuqishm se 1 000 fjal. Fjalt kan nevoj pr prkthyes, imazhet jo. Prandaj, edhe karikatura sht arti m global
Edhe pse e qeshura dalngadal po zhduket dhe njerzit gjejn gjithmon e m pak arsye pr t qeshur, karikatura e bukur t bn pr t qeshur, t mendosh, t ndryshosh sepes ajo sht pasqyr e t metave njerzore. Qenia njerzore krkon identitet n kt bot q gjithmon tenton t dal nga binart.
Karikatura, duke u liruar prfundimisht nga stereotipet, te ne sht
pjes e mendimit publik. Edhe pse n shtyp botojn 3 apo 4 karikaturist, ajo ka filluar t vlersohet duke pasuruar jo vetm nga pikpamja vizive faqet e gazetave, por edhe duke ndihmuar idet e shkrimeve pran tyre. Karikatura politike sht lloji m i vshtir i karikaturs. Duke pasur parasysh se ajo punon mefigura reale, ajo nuk duhet t fyej, t shaj, apo t tall, por t evidentoj t metat e personazheve, prmes sarkazms dhe efekteve t shprehura n vizatim. Ky sht edhe qllimi final i karikaturs. Natyrisht q kjo krkon edhe politikan t emancipuar, politikan t cilt i thon karikaturistit: "T lutem, m bj nj karikatur se nuk po ia gjej t metat vetes".
T ndodh kjo, do t duhet shum koh. Karikatura ka dimensione shakan. Ajo ka
t qeshim me gjrat q normalisht do t na bnin t qanim. Prandaj, ajo sht kaq e fuqishme.
gjuha m e prhapur e artit. Fuqia e imazheve t saj merr trajta universale, prderisa kultura botrore nuk kthehet n nj gjuh t vetme. Karikatura qndron si pasqyr prpara veseve t shoqris, duke vn n dukje kontradiktat e qenies njerzore prmes deformimeve apo ekzagjerimeve. Duke qen shkalla m e lart e humorit, ajo prmes ironis, sarkazms dhe cinizmit, ka fuqi po aq shkatrruese sa edhe ndrtuese, prandaj disa karikatura bhen histori arti e disa t tjera ln pas vetm prshtypje negative, duke u harruar shpejt. Karikatura e menur e shpton qenien njerzore nga veset q ka krijuar vet. Ato rrisin gzimin e jets, japin paqe dhe lumturi.
Pavarsisht q jam karikaturist, un bj pjes n shumicn e njerzve q sondazhi i nxori q ishin kundr publikimit t karikaturave t profetit Muhamed n shtyp dhe ribotimin e tyre e disa gazeta. Fakti q asnj gazet shqiptare apo media tjetr e shtypur nuk ra n kt "grack", nuk tregon asnj munges lirie t shtypit, por pjekuri gazetareske, largpamsi dhe respekt pr komunitetin mysliman. Liria e t shprehurit sht liri absolute, por kjo liri nuk mund t shprdorohet pr t fyer nj t pestn e globit, duke shfrytzuar fuqin e karikaturs. Karikatura sht art i dashur pr njerzit. Ajo nuk duhet t nxis urrejtje; besimet kan simbole, simbolet nuk fyhen, jan t shenjta. Fakti q botimi i karikaturave u dnua dhe nga kryeministri danez, nga intelektual e botues n mbar botn, zbuti zemrimin masiv, duke e konsideruar botimin si rast t veuar e jo t qllimshm. Vlerat e bots orientale jan t pamuara si n art ashtu edhe n arkitektur, ato jan
pasuri t kulturs botrore.
Karikaturisti i madh italian Giorgio Forattini, q njihet n t gjith botn pr talentin dhe guximin e tij thot: "Karikatura godet n t gjitha drejtimet; un jam kundr donjrit dhe do gjje" edhe pse ai ka publikuar karikatura pr papa Gjon Palin II, duke e konsideruar kt figur sakrale edhe politike, asnjher nuk ka botuar karikatura me figurn e profetit Muhamed. Po kshtu kan vepruar edhe mjaft karikaturist me emr n not. Ne vijm nga nj regjim ku karikatura si shumica e arteve, ka qen n shrbim t pushtetit, ku liria ishte jo vetm e kufizuar, por edhe e detyruar. Disa karikaturist edhe jan dnuar; pr munges t liris s shprehjes nuk bnin at q mendonin. Kjo ka ndodhur edhe n shum vende t Lindjes, ku karikaturist pr t gzuar lirin e shprehjes ose jan larguar drejt perndimit, ose jan dnuar me burgim. Kshtu ka ndodhur me t tjer karikaturist polak apo rumun. Fjal karikatur ka lindur nga fjala latine "carica", q do t thot ngarkes, mbarsje. Ajo nuk mund t'i shmanget trekndshit vizatim filozofi, humor, ku vlera e do elementi prcakton nivelin e krijimtaris, karikatura deformon, nuk prdhos,
Duke qen nj form e veant e prjetimit t bots, si dhe mnyr e veant e observimit t saj, ajo sht edhe form specifike e raportit q individi vendos me aktualitetin.
Karikatura lidhet me fije t padukshme me t gjitha format e artit dhe t filozofis, pra si me format artistike t shpirtit dhe me format logjike t mendjes (arsyes) sot njerzit lexojn pak dhe me nxitim. Shpesh ata lexojn vetm titujt e shtypit t dits. "Jemi n shekullin e shpejtsis", - thot Kadare. Kjo shpejtsi reflektohet edhe n mnyrn e t lexuarit. Gazeta n treg ka shum, koha nuk del t'i lexosh t gjitha, por karikaturn n cilndo faqe t saj nuk mund ta lesh pa e par. Ajo ka forc magnetike. Karikatura sht imazh. Nj imazh sht m i fuqishm se 1 000 fjal. Fjalt kan nevoj pr prkthyes, imazhet jo. Prandaj, edhe karikatura sht arti m global
Edhe pse e qeshura dalngadal po zhduket dhe njerzit gjejn gjithmon e m pak arsye pr t qeshur, karikatura e bukur t bn pr t qeshur, t mendosh, t ndryshosh sepes ajo sht pasqyr e t metave njerzore. Qenia njerzore krkon identitet n kt bot q gjithmon tenton t dal nga binart.
Karikatura, duke u liruar prfundimisht nga stereotipet, te ne sht
pjes e mendimit publik. Edhe pse n shtyp botojn 3 apo 4 karikaturist, ajo ka filluar t vlersohet duke pasuruar jo vetm nga pikpamja vizive faqet e gazetave, por edhe duke ndihmuar idet e shkrimeve pran tyre. Karikatura politike sht lloji m i vshtir i karikaturs. Duke pasur parasysh se ajo punon mefigura reale, ajo nuk duhet t fyej, t shaj, apo t tall, por t evidentoj t metat e personazheve, prmes sarkazms dhe efekteve t shprehura n vizatim. Ky sht edhe qllimi final i karikaturs. Natyrisht q kjo krkon edhe politikan t emancipuar, politikan t cilt i thon karikaturistit: "T lutem, m bj nj karikatur se nuk po ia gjej t metat vetes".
T ndodh kjo, do t duhet shum koh. Karikatura ka dimensione shakan. Ajo ka
t qeshim me gjrat q normalisht do t na bnin t qanim. Prandaj, ajo sht kaq e fuqishme.