Ska asgje politike ne Eurobond
Emetimi i Eurobondit te pare te vendit ishte nje sukses i qarte ne shume dimensione dhe kjo eshte e certifikuar thuajse unanimisht nga te gjithe analistet e mirefillte te ekonomise ne vend pavaresisht bindjeve apo afiliacioneve te tyre politike. I vetmi aspekt i debatueshem i Eurobondit do te ishte qenia e tij nje borxh i ri nese ai do ishte i tille. Por edhe kjo nuk qendron sepse ai shkon i gjithi per te zevendesuar borxh me te shtrenjte dhe borxh me risk me te larte. Shume institucione financiare nderkombetare me aktivitet te shquar ne Shqiperi perfshire Banken Boterore dhe Fondin Monetar Nderkombetar e kane pershendetur kete transaksion si shume te suksesshem. Ne kete prizem do te kishte qene me vend qe politika ti kishte qendruar larg tundimit per te gjetur gjilperen ne kashte dhe tia kishte lene tregut dhe analisteve financiare te komentonin per te. Fatkeqesisht kjo nuk ndodhi ndaj stafit teknik qe u mor me pergatitjen e operacionit te Eurobondit ne Ministrine e Financave i duhet te ritheksoje dhe saktesoje disa ceshtje ne perputhje me detyrimin per ti sherbyer sa me mire interesit te publikut nepermjet transparences maksimale. Eurobondi si transaksion ishte nje risi per financat tona publike dhe nje operacion i komplikuar financiar e si i tille eshte me vend ti nenshtrohet skrupullit te eksperteve por jo spekulimeve politike.
Se pari Ministria e Financave e ka bere shume here te qarte publikisht se te gjitha te ardhurat nga Eurobondi do te shkojne per te zevendesuar borxh ekzistues me te shtrenjte kredia sindikale prej afro 200 milione eurosh norma e plote e se ciles me 30 nentor 2010 ishte 10.91 dhe huamarrje afatshkurter te brendshme duke mosrinovuar ne tregun vendas nje shume sa ekuivalenti ne leke i rreth 100 milione eurove te mbetura pas pageses se kredise apo reduktim i huamarrjes se brendshme prej rreth 14 miliarde lekesh. Asnje cent nga te ardhurat e Eurobondit nuk eshte borxh i ri apo financim deficiti duke supozuar mosndryshim te deficitit fiskal ne terma nominale deri ne fund te vitit 2010. Ne momentin e emetimit te Eurobondit 28 tetor 2010 huamarrja e brendshme kishte arritur ne 26 miliarde leke nga 28 miliarde qe ishte parashikuar per te gjithe vitin. Qartazi eshte marri matematike te mendosh se qeveria mori borxh te ri ne vleren 14 miliarde leke 100 milione euro per te financuar 2 miliardet e mbetura per te gjithe vitin
Ne kete logjike motivacionet kryesore ekonomike te qeverise ne emetimin e Eurobondit ishin tre shlyerja e kredise sindikale e cila ishte negociuar ne menyre te tille qe i lejonte Shqiperise ta parashlyente pa penalitete si borxh me i shtrenjte i kontraktuar ne kulmin e krizes financiare boterore kjo i sjell buxhetit te shtetit afro 7 milione euro apo 1 miliard leke kursime te reja ne vit 192.6 milione euro x 3.5/vit x 138 leke/euro sjellja e valutes ne vend per te lehtesuar sistemin bankar ne financimin ne valute te sektorit real duke ndihmuar njekohesisht ne balancimin e presioneve zhvleresuese ndaj lekut zevendesimi i nje borxhi afatshkurter me risk me te larte me nje borxh me afatgjate me risk me te ulet. Motivacionet e tjera ishin te natyres strategjike krijimi i nje menyre te re huamarrjeje publike si hapesire dhe fleksibilitet i shtuar hyrja ne tregjet e kapitalit riprofilizimi i perceptimit te riskut sovran te vendit nga tregu lehtesimi i presionit mbi bankat vendase per te financuar huamarrjen publike ulja e riskut te rifinancimit te borxhit ulja e kostos se huadhenies ndaj Shqiperise si huamarres sovran por dhe ndaj kompanive private si rrjedhim krijimi i nje benchmark-u per koston e financimit tregtar afatgjate te Shqiperise rritja e presionit ndaj kompanive te vleresimit te riskut per te permiresuar noten e riskut te vendit rritja e vizibilitetit te ekonomise shqiptare ne tregun nderkombetar evidentimi i kapaciteteve te rritura te menaxhimit te borxhit publik etj. Nuk ka asnje gjase asnje argument te bazuar teknik asnje logjike te mirefillte financiare qe mbeshtet premisen qe qeverise i duhej ta merrte Eurobondin per te financuar buxhetin. Kjo ndodh ne menyre indirekte duke zevendesuar huamarrje vendase por jo si rezultat i nje nevoje shtese per fonde te reja. Ne kete kontekst prospektus-i i Eurobondit ne perkufizimin per perdorimin e fondeve eshte i sakte.
Se dyti interesi i vertete apo vlera e kuponit qe Shqiperia do te paguaje per Eurobondin eshte 7.5/vit gjate gjithe jetes se instrumentit 5 vjet dhe kostoja efektive per vitin e pare yield-i e cila perfshin skonton prej 0.125 nje skonto qe aplikohet tipikisht ne emetimet debutuese te bondeve sovrane p.sh. Eurobondi 5-vjecar i Malit te Zi u emetua para dy muajsh me kupon 7.875 dhe yield 8.1 eshte 7.625 cka korrespondon me cmimin fillestar prej 99.496/100 Re-offer price 99.496 Re-offer yield 7.625 e publikuar ne faqen zyrtare te Ministrise se Financave Eurobondi/Final Terms qysh ne diten e emetimit. Per me teper kostoja e tarifes se rregullimit apo e komisioneve per bankat qe drejtuan transaksionin ishte gjithashtu mjaft e ulet thuajse ne nivelin e nje rekordi historik te ulet per emetime sovrane te vendeve me ekonomi ne rritje emerging economies 17 basis points apo 0.17 e shumes se emetimit ndash nje vlere vertet e ulet per nje emetim te ketyre permasave Duke shtuar ketu dhe koston e konsulentit ligjor nderkombetar i detyrueshem per transaksionin prej rreth 100000 mije eurosh kostoja totale e realizimit te transaksionit qe perfshin skonton ne momentin e shitjes yield discount tarifen e rregullimit dhe koston e konsulentit ligjor dhe fee-ne e listimit ne Bursen e Londres shkon ne me pak se 0.7 Qeveria nuk pati kosto per konsulent financiar tipik ne keto emetime sepse procesi u administrua nga stafi i Drejtorise se Pergjithshme te Menaxhimit te Borxhit Publik duke i kursyer buxhetit te shtetit nje sasi te konsiderueshme fondesh minimalisht 100000 euro.
Se treti borxhi publik eshte ne nivele relativisht te larta por Eurobondi nuk ndikon aspak mbi te ndaj analiza per shqetesimet nga borxhi duhet te ndahet nga ajo per Eurobondin. E megjithate nderkohe qe analistet e financave publike ende rreken te gjejne nje target te unifikuar per ate se cnivel apo cperqindje e borxhit publik konsiderohet e larte ata perqasen ne dy tregues te borxhit si me domethenes per riskozitetin e tij risku i portofolit te borxhit dhe qendrueshmeria e sherbimit te tij. Ne te dy keta tregues borxhi i Shqiperise radhitet i moderuar dhe pozitivisht i krahasueshem me vendet e rajonit risku eshte i moderuar dhe kostoja e sherbimit te tij ne buxhet ne perqindje te PBB-se ka qene stabel per te pakten 5 vitet e fundit nen nivelin e 3 dhe pritet te qendroje ne keto nivele ne afatmesem. Per me teper borxhi qe eshte kontraktuar gjate viteve te fundit ka shkuar i gjithi per investime publike pra per ndertimin e veprave publike me vlere dhe perdorueshmeri per shume breza.
Se katerti tregtimi ne tregun sekondar i letres me vlere Eurobondit te Shqiperise nuk ka implikime per kosto te shtuara ndaj buxhetit te shtetit. Pas shitjes fillestare emetimit te Eurobondit ne treg qeveria jone nuk kontrollon me tej tregtimin e tij por ai ndodh lirisht midis shitesve dhe bleresve te notave njesite baze ne te cilat eshte denominuar letra me vlere e Shqiperise me nje cmim ekuiliber te oferte-kerkeses. Eumlshte e vertete qe nje cmim ekuilibri prej 95/100 tregon se investitoret e rinj kerkojne te kompensohen me teper se ata fillestare per mbajtjen e letres se nje vendi por ky kompensim i kerkohet shitesve apo mbajtesve te investimit jo qeverise se vendit emetues. Gjithashtu ky cmim i ulur nuk ndodh domosdoshmerisht si reflektim i riskut te shtuar te financave publike. Aq me teper kjo nuk eshte arsyeja ne rastin e Eurobondit te Shqiperise i emetuar vetem para nje muaji. Nuk eshte racionale te mendohet se pas nje analize shume skrupuloze prej gati 10 muajsh kanar-tetor 2010 te riskut te investimit ne letren me vlere te qeverise se Shqiperise nga ana e tregut dhe investitoreve perceptimi per riskun e saj u perkeqesua kaq shume ne keto 30 dite. Ajo qe ka ndodhur ne fakt eshte se ka ndryshuar ne menyre te konsiderueshme sentimenti i investitoreve ne treg ndaj te gjitha letrave me vlere sovrane ne perputhje me perkeqesimin gradual te krizes se borxhit sovran ne javet e fundit zhvillimet ne Irlande Portugali Greqi Spanje etj. Kjo ka sjelle si rrjedhim dhe terheqjen apo hezitimin e bleresve ne treg duke i bere ata te kerkojne nje prim me te larte si kompensim per investimet e tyre. Per ta ilustruar kete mjafton te citojme pikerisht Bursen e Londres pikerisht sot bondet sovrane te Malit te Zi te Republikes Ceke te Polonise te Sllovakise sikurse dhe te Shqiperise tregtohen pikerisht ne nivelin 94.00-95.00 bid/ask.
Se fundi volumi jo fort i larte i tregtimit te bondit tone gjate ketyre javeve eshte pasoje e dy faktoreve kryesore por jo vetem ketyre 99 e bleresve fillestare te letres me vlere te Shqiperise jane investitore afatgjate buy-and-hold qe blene bondin me qellim per ta mbajtur per nje kohe te gjate banka fonde investimesh kompani menaxhimi asetesh financiare etj dhe jo me qellim spekulativ hyrje dhe dalje e shpejte nga investime me qellim fitimin e shpejte. Kjo ne fakt perben nje tjeter indikacion te besueshmerise se investitoreve ne cilesine e investimit qe ata bene duke blere Eurobondin e Shqiperise. Arsyeja tjeter eshte pikerisht ajo qe u citua ne paragrafin paraardhes perkeqesimi i pergjithshem i sentimentit te investitoreve ne treg si rrjedhoje e precipitimit te krizes se borxheve sovrane. Kjo ka sjelle me tej nje nivel te reduktuar te tregtimit vecanerisht te bondeve te reja rishtazi te emetuara. Duke perfunduar do te deshiroja te kerkoja mirekuptimin e komunitetit te profesionisteve te financave publike apo private ne vend vecanerisht atyre qe jane te familjarizuar me tregjet e kapitalit per nje trajtim objektiv dhe te papolitizuar te Eurobondit te pare te Shqiperise sepse ky transaksion ishte vertet i vlefshem per vendin para se te ishte i tille per qeverine
P.S. Perfitojme nga rasti per te bere nje korrektim te terminologjise qe perdoret ne media per letren e pare te qeverise shqiptare ne tregun nderkombetar te pakten ne interes te atyre qe kane pasion apo profesion financat publike ai quhet Eurobond ne njejes dhe jo eurobonde ne shumes sepse ka vetem nje bond obligacion te emetuar nga qeveria jone. Tregtimi i metejshem i ketij bond-i ne tregun sekondar behet ne pjese apo ne njesi notes me te vogla se shuma fillestare.
Autori Drejtor i Pergjithshem i Menaxhimit te Borxhit Publik