Të kthejmë kokën pas për të kuptuar

Marrdhniet midis Shqipris dhe Maqedonis jan shum t mira dhe po zhvillohen n drejtimin e duhur. Si politikan, ne kemi pr detyr t’u shrbejm vendeve tona dhe popujve tan. E rndsishme sht q, n mnyr reciproke, jemi t vetdijshm dhe se mes nesh ka nj vullnet t qart politik pr t’i uar m tej ato. T bindur se vetm ndrtimi i marrdhnieve miqsore, t fqinjsis dhe bashkpunimit sht n interes t popujve dhe shteteve tona, gjat viteve t shkuara kemi investuar shum pr prparimin e tyre, duke arritur sot kt nivel t lart t bashkpunimit dhe t miqsis midis Republiks s Shqipris e Republiks s Maqedonis.

Dshiroj t nnvizoj rolin e vendeve tona, por edhe prparsin q ka pr to angazhimi n projektin madhor t “Korridorit t 8-t”, i cili prbn nj arterie t pazvendsueshme zhvillimi shumplansh. Projektet tona t energjis, infrastrukturs, transportit rrugor, detar, hekurudhor, ato t telekomunikacionit kan provuar bashkrendimin e suksesshm dypalsh, sidomos n drejtim t lobingut pr gjetjen e mundsive realizuese t ktij projekti.

Jam shum i gzuar t konstatoj se politika e heqjes reciproke t vizave pr qytetart e vendeve tona ka
q ata jo vetm t shijojn m leht dhe m shpesh bukurit tona natyrore e turistike, por edhe t njohin m mir njri-tjetrin, vlerat dhe pasurit shpirtrore e kulturore dhe historin e trashgimin e tyre.

Duke siguruar lirin e lvizjes s rregullt t qytetarve, ne kemi rritur mirbesimin mes popujve tan dhe kemi krijuar stadin e nevojshm q kufiri i prbashkt shqiptaro-maqedonas t kthehet n nj kufi evropian, i sigurt dhe modern. Shpreh besimin nga kjo foltore se miqt tan evropian do ta marrin n konsiderat kt arritje pr t’u dhn edhe shtetasve shqiptar mundsin q t lvizin t lir n hapsirn e qytetruar, pr t ciln ata jo vetm kan ndrruar, por edhe kan luftuar.

Megjithat, ne kemi detyrimin q shpejtsia e zhvillimit t mtejshm t marrdhnieve tona t ngushta politike, ekonomike e t tjera, si dhe dimensioni i tyre t’u prgjigjet mundsive objektive, potencialeve ekzistuese dhe nevojave q vendet tona kan.

Bashkpunimi yn nuk kufizohet vetm n marrdhniet dypalshe. Ato prbhen nga dimensioni shum i rndsishm rajonal. Fakti q vendet tona jan t orientuara qart n mnyr t vendosur e t prkushtuar drejt qllimeve t prbashkta euroatlantike, i pasuron marrdhniet me dimensionin e rndsishm integrues dhe plotson kuadrin e gjer t ktij bashkpunimi. Prkushtimi, vendosmria dhe qartsia jon n rrugn e integrimeve evropiane dhe euroatlantike sht mnyra e vetme pr t’u mundsuar qytetarve tan t jen pjes e familjes s madhe evropiane, t evropianizojm familjen ton t vogl, t rrisim numrin e miqve tan dhe vendet tona t zhvillohen n paqe, stabilitet, siguri e mirqenie t qndrueshme.

Kjo sht nj detyr e prgjegjsi historike dhe nuk ka koh pr t humbur. Ky sht angazhimi yn pr t ardhmen e fmijve tan dhe, njkohsisht, mirnjohje pr brezat e kaluar q iu prkushtuan paqes e demokracis.

Antarsimin e Republiks s Shqipris n NATO, si edhe stadin m t avancuar t antarsimit t Republiks s Maqedonis n Bashkimin Evropian e n procesin e liberalizimit t vizave “Shengen” nuk e shikojm si nj proces t shkputur, t izoluar nga vendet e tjera t rajonit dhe as si nj konkurrenc mes ktyre vendeve; prkundrazi, arritjet dhe sukseset e do vendi fqinj shtojn garancit, qartsojn perspektivn pr proceset e filluara dhe rrisin besimin e qytetarve tan se integrimi sht nj realitet i prekshm dhe i realizueshm.

Procesi i zgjerimit t NATO-s, si edhe politikat e aktuale rajonale t saj tregojn, gjithashtu, se si vlerat dhe interesat tona t siguris prputhen. Ajo ka krijuar nj zon unike t siguris n t gjith kontinentin. Tashm ju keni nj mik t sinqert dhe t prkushtuar brenda ksaj aleance, e cila mirpret antarsimin e vendit tuaj. Procesi i zgjerimit ka dhn dhe vazhdon t’u jap fqinjve besim t ri n t ardhmen e tyre dhe nj shtys t fuqishme pr reforma t brendshme. Duke vepruar kshtu, ajo ka rritur begatin dhe sigurin pr t gjith ne.

N kt plan, Republika e Shqipris sht e gatshme t zgjeroj bashkpunimin dhe me vendet e tjera; gjithashtu, angazhimet tona jan edhe n drejtim t asistencs s Bosnj-Hercegovins, Kosovs, Malit t Zi e Serbis n prmbushjen e kushteve si pr antarsim n Partneritetin pr Paqe, ashtu edhe pr procesin e mtejshm t tij. Kjo logjik integrimi nprmjet zgjerimit t NATO-s mbetet m aktuale se kurr. Ajo mbetet veanrisht aktuale ktu, n Ballkanin Perndimor, pasi un besoj fuqimisht se pr kt rajon integrimi euroatlantik ofron t vetmen rrug pr t shkuar prpara.

Duke shprehur gzimin pr prparimin q Maqedonia bri s fundmi n procesin e liberalizimit t vizave, ne besojm se prvoja juaj e suksesshme integruese n Bashkimin Evropian do t’i shrbej edhe Shqipris. Shqipria ndodhet sot n fazn m t rndsishme t marrdhnieve t saj me Bashkimin Evropian. N pritje t statusit t kandidatit dhe n astin e dorzimit t pyetsorit, prvoja e vendit tuaj pr hapat tan t mtejshm n kt drejtim, ka vlera t mdha orientuese. Presim q vlersimi dhe vendimi i Bashkimit Evropian, n lidhje me statusin e Republiks s Shqipris, t bazohet vetm n kriteret e Kopenhagenit, q vlejn pr t gjitha vendet kandidate.

T nderuar deputet, po flas para jush n nj koh kur rajoni yn po prjeton prmbylljen e arkitekturs s re dhe moderne t marrdhnieve ndrshtetrore. Popujt jan t lir dhe zotr t fateve dhe zgjedhjeve t tyre; por mjafton t kthejm pak kokn mbrapa pr t kuptuar se ka qen nj rrug e vshtir dhe e dhimbshme. Procesi i lirimit prfundimtar t popujve t ish-Jugosllavis u mbyll me pavarsin e Republiks s Kosovs. Ne jemi t bindur se kjo ngjarje i kontribuoi stabilitetit dhe qetsis afatgjat n Ballkanin Perndimor dhe, natyrisht, edhe procesit t rndsishm t bashkpunimit rajonal e integrimit t tij. Kjo bindje vrtetohet edhe nga fakti q njohja e pavarsis s Kosovs mbshtetet nga vendet m t rndsishme t politikbrjes botrore dhe nga vendet fqinje t saj, si Republika e Maqedonis. Vendimi i saj pr njohjen dhe vendosjen e marrdhnieve diplomatike me Republikn e Kosovs sht nj hap shum i rndsishm, i matur dhe n kohn e duhur dhe nj mesazh pr paqen e stabilitetin n rajon. Nnshkrimi i Marrveshjes pr Demarkacionin e Kufirit me Kosovn e bri Maqedonin t parin shtet t ish-Jugosllavis q prfundon demarkacionin e kufijve shtetror. Ne e prshndesim kt veprim politik t shtetit ton fqinj. Kosova sht e pavarur dhe ky realitet i pakthyeshm, sado i dhimbshm t jet pr ndoknd, duhet pranuar.

Republika e Shqipris do t mbetet e angazhuar n politikn e saj t jashtme rajonale. Ajo do t vazhdoj t luaj rolin e saj t moderuar dhe evropian. Dshiroj t theksoj se ktij roli i sht bashkuar i gjith faktori politik shqiptar n rajon, duke dhn nj kontribut t pazvendsueshm pr stabilitetin, qndrueshmrin dhe paqen e brendshme n vendet ku ata jetojn. Edhe n Republikn e Maqedonis, partit politike shqiptare, sa n pozit, aq edhe n opozit, kan provuar se i kontribuojn stabilitetit, integritetit t Maqedonis, paqes sociale dhe bashkpunimit rajonal. Ne inkurajojm bashkpunimin, integrimin, angazhimin e veprimin e tyre institucional n vazhdimsi dhe e konsiderojm popullsin shqiptare n Maqedoni si faktor t rndsishm n prmirsimin e marrdhnieve dypalshe.

Marrveshja Korniz e Ohrit mbetet shembull i kompromisit jo vetm politik, por edhe i paqes ndretnike n Republikn e Maqedonis. Zbatimi i plot i saj sht element ky pr stabilitetin e Maqedonis dhe t ardhmen e saj evropiane. Kjo korniz e rndsishme ligjore i ka parapar t gjith qytetart e Maqedonis t barabart prpara ligjit dhe Kushtetuts duke u garantuar shqiptarve t drejtat e tyre, t drejtn e shkollimit n gjuhn amtare dhe t prdorimit t saj, t prdorimit dhe respektimit t simboleve kombtare, historike e kulturore, t prfaqsimit t drejt t tyre n institucionet e Maqedonis dhe nj zhvillim harmonik ekonomik n zonat dhe rajonet ku ata jetojn dhe punojn n t mir t familjeve dhe t vendit t tyre. Realizimi n koh e me sukses i saj krkon kontributin dhe bashkpunimin e t gjitha forcave politike n Maqedoni dhe institucioneve t saj.

Evropa nuk mund t quhet e plot pa vendet e Ballkanit Perndimor; por pavarsisht optimizmit realist q un kam pr t ardhmen e rajonit, dshiroj t theksoj srish se zgjidhja prfundimtare duhet krkuar duke u ballafaquar me realitetin edhe duke gjetur kompromiset e nevojshme pr t ecur prpara, drejt Brukselit. shtja sht se prve procesit njohs t njri-tjetrit, ndodh t biem n kurthin e t kqyrurit t tjetrit prmes imazheve nga e kaluara, duke u
kshtu viktima t paragjykimeve q kan shoqruar marrdhniet tona n t kaluarn e afrt, por edhe t largt.

Dalja nga ky qerthull vicioz qndron n njohjen dhe pranimin e ndrsjell, ashtu si jemi. N kt mnyr do t zbulojm se fqinji q kemi par me dyshim e frik, nuk prbn krcnim, pavarsisht prejardhjes se tij kombtare, etnike apo fetare ndryshe nga jona. N kt mnyr do t kuptojm se pavarsisht prejardhjes s tij, e ardhmja na rezervon t njjtin fat dhe e tashmja na krkon t njjtat prgjegjsi. Nuk sht e pamundur t bashkpunojm, t komunikojm, t zhdukim pengesat e dasit edhe prpara se t bhemi antar t Bashkimit Evropian.

Duke iu kthyer rrugs s integrimit n Bashkimin Evropian t vendeve tona, dshiroj t pohoj se nuk ka rndsi se kush sht m par e kush m pas. Ajo nuk sht nj gar mes nesh, thash m lart, por sht nj gar me kohn dhe me detyrimet q kemi ndaj qytetarve, ndaj fqinjve dhe ndaj partnerve tan. Shqipria sht e vendosur ta prfundoj me sukses kt sfid.

*Fjala e Presidentit shqiptar n Kuvendin e Maqedonis