Te mos pajtohemi prape
Ne vitin 2001 ish-presidenti George W. Bush veproi me nguti. Ai donte qe te vinte ne fuqi nje ulje te papergjegjshme tatimesh prej se ciles do te perfitonin kryesisht amerikanet me te pasur. Megjithate ne Senat kishte rregulla qe pengonin nje sjellje te tille te papergjegjshme. Per kete arsye Bush iu shmang rregullave duke e bere te perkohshem kete reduktim tatimor dhe e tere kjo ishte parapare te skadoje ne diten e fundit te vitit 2010. 8232Plani natyrisht ishte qe me vone ky te behej vendim i perhershem pa marre parasysh ndikimin ne deficit. Megjithate nje gje e tille nuk ndodhi kurre. Dhe ja pra ku jemi ne vitin 2010 qe pothuajse ka perfunduar dhe asgje nuk eshte zgjidhur.8232Demokratet jane munduar qe te shtynin perpara nje kompromis ti leme shkurtimet tatimore per te pasurit qe te skadojne mirepo ti bejme te perhershme shkurtimet per klasen e mesme. Republikanet megjithate e kundershtojne nje gje te tille. Ata i pengojne perpjekjet e demokrateve per ti ndare shkurtimet tatimore per amerikanet e pasur nga ato shkurtime qe kryesisht i ndihmojne klases se mesme. Ose te dyja ose asnjera thone ata qe te gjitha shkurtimet e tatimeve te Bushit duhet te behen te perhershme.8232Cfare duhet te bejne demokratet 8232Pergjigjja eshte se ata thjesht duhet te thone Jo. Po qe se kembengulesia e republikaneve nenkupton se tatimet do te rriten ne fund te muajit atehere le te ndodhe nje gje e tille.8232Te mendojme per gjendjen. Aktualisht republikanet e shohin veten si shantazhues te suksesshem qe kane situaten nen kontroll. Ata besojne se Presidenti Obama nuk do te guxonte te lejonte rritjen e tatimeve ne kohen kur ekonomia ndodhet ne gjendje te rende. Per kete arsye ata besojne se republikanet do te leshojne pe perballe kerkesave te tyre.8232Mirepo ndonese rritja e tatimeve ne kohen kur papunesia eshte e larte eshte nje gje e keqe ka gjera edhe me te keqija.8232Ta kemi parasysh se republikanet duan qe ti bejne te perhershme ato shkurtime tatimore. Ata mund te pajtohen per nje zgjatje dy deri ne trevjecare mirepo vetem per shkak se besojne qe nje gje e tille do ti vere kushtet per berjen e tyre te perhershme. Ata mund te kene edhe te drejte po qe se shantazhi po funksionon tani perse te mos funksionoje edhe me vone.8232Amerika megjithate nuk mund ta perballoje berjen e atyre shkurtimeve te perhershme. Ne po flasim per rreth kater miliarde dollare te ardhura te humbura vetem gjate dhjetevjeteshit te ardhshem gjate 75 viteve te ardhshme humbja mund te jete trefishi i projeksioneve per sigurimin social. Per kete arsye dorezimi para republikaneve nenkupton perballjen me nje krize te madhe fiskale krize qe mund te zgjidhet vetem permes shkurtimeve drastike te shpenzimeve federale.8232Dhe ne nuk po flasim per programet e qeverisjes per te cilat askush nuk e can koken menyra e vetme per te kursyer mjaft para per ti paguar shkurtimet e taksave te Bushit ne planin afatgjate do te ishte shkaterrimi i shume pjeseve te kujdesit shendetesor dhe sigurimit social.8232Pra cmimi potencial i marrjes parasysh te kerkesave te republikaneve eshte i larte. Por cfare te behet me skadimin e shkurtimeve te taksave Per te qene te sigurt lejimi i rritjes se taksave ne nje ekonomi te lodhur do te shkaktonte demtim por jo deri ne ate shkalle qe shume njerez e mendojne.8232Para pak muajsh zyra e buxhetit e Kongresit leshoi nje raport per ndikimin e opsioneve te ndryshme te taksave. Nje zgjatje prej dy vjetesh e taksave te Bushit llogaritet do te ulte papunesine vitin e ardhshem prej 0.1 deri ne 0.3 per qind krahasuar me planin eventual per lejimin e skadimit te zbatimit te taksave te Bushit efekti do te ishte pothuajse dyfish me i madh ne vitin 2012. Keta jane numra te dalluar por jo shume te medhenj me gjase jo te mjaftueshem per te arsyetuar retoriken apokaliptike qe shpeshhere eshte degjuar per cfare do te ndodhte ne rast se taksat do te lejoheshin te mbaronin sipas afatit te parapare.8232Dhe cfare te behet me besueshmerine Kam qene skeptik rreth pretendimeve se deficitet buxhetore demtojne ekonomine madje edhe ne plan te shkurter kohor sepse ato nenvleresojne besueshmerine ne qeverine ne planin afatgjate. Vendet e zhvilluara kam thene une kane shume leva fiskale. Por gjithcka qe bene zgjatjet e perhershme te shkurtimeve dukshem te papergjegjshme ka shume mundesi se do te dergonte nje sinjal te qarte per investitoret Hej ne nuk jemi vertet nje vend i avancuar jemi nje banana republike Dhe kjo sdo te ishte mire per ekonomine.8232E fundit por jo me e parendesishmja nese demokratet tani zhyten ne qorrsokak ne te ardhmen do te perballen me me shume kerkesa. Derisa republikanet do te besojne se Obama nuk do te beje asgje per te hequr qafe dhimbjen e tanishme ata vazhdimisht do te perpiqen ti mbajne peng nismat e reja. Nese Presidenti do ta rrezikoje politiken e ardhshme fiskale amerikane per tiu shmangur nje ngritjeje cfare do te beje per te shmangur nje rrezim qeverisjeje8232Pra zoteri Obama duhet ta terheqe vijen ne rere menjehere tani. Nese republikanet mbahen fort dhe taksat rriten ai duhet tia tregoje kombit te verteten dhe ti denoncoje te gjitha shantazhet cfaredo qofshin ato.8232Po lejimi i ngritjes se taksave do te ishte politikisht i rrezikshem. Por zhytja ne te do te mund te ishte po ashtu e rrezikshme ndash vecanerisht per nje President votuesit e te cilet kane filluar ta konsiderojne si nje burre shume te ndruajtur per te marre nje qendrim. Tani eshte koha qe Presidenti tu tregoje atyre se e kane gabim.
Paul Krugman eshte kolumnist i The New York Times. Koha Ditore ka te drejten ekskluzive te botimit te shkrimeve te gazetes njujorkeze