Timoni filozofik i Etit
Në Prishtinë u hap ekspozita personale e artistit Jetullah Haliti
sht vshtir t shkruash pr thellsin dhe krijimtarin e Jetullah Halitit – Etit. Sa her q prpiqesh t hedhsh ndonj fjal n letr, ngjyrat etiane dhe konceptet e freskta me plot kuptim, t fusin n nj rrug plot filozofi, plot jet, nga e cila kur kthehesh, mbush nj thes prplot ngjyra domethnse. E veanrisht nse zhytesh n ngjyrn e kuqe, ajo ka magji ta ndaj rolin dhe madje t bj protagonist t ngjarjes, e pikrisht kt gravitet e vrejm tek cikli “Ngrohja globale” dhe “Shkrirja e akullnajave”.
Ky cikl sht nj teatr avangard, q prek majat e absurdit dhe n asnj moment nuk t l t qet, t jesh pjes e nj finale reale, e cila sht e pangopur. Ktu vrejm teorin e filozofit t lasht grek, Heraklitit, i cili thot: “Zjarri ka fuqi t nderohet me gjithka, por edhe pr vdekjen e zjarrit jeton ajri”, domethn, fitues na del ajri, dhe kt frym mistike, Eti dukshm na e shfaq, nprmjet potezave t brushs q jan tejet shprthyese dhe q nuk mund t lirohen nga e kuqja gjakatare, ose armikja e natyrs dhe humbsja e pa ngjyrs. N disa pjes t ngrohjes, e bardha ngrihet n kt betejs si dika shptuese, por prap se prap sht kufizuar nga nj e vrtet e pandryshueshme, absolute n teorin e vet magjike. Ndrkaq, tek “Shkrirja e akullnajave”, nj vdekje m e bardh, m qetsuese, m e leht, disi tinzisht ngre optimizmin, duke e rrnuar teorin e zez t vdekjes me nj zvendsim gzimi. Pikrisht ktu hasim n teorin e filozofit Friedrih Nietzche, q thot: “Prdore dhimbjen si nj instrument gzimi”, e kt instrument gzimi Eti, n form simbolike e gjen tek e bardha, e cila nuk sht aq e ashpr, por nj vrasse e buzqeshur. Kjo ngjyr e prdorur konfliktin kryesor e ka me t zezn, nga e skuqura e teprt ka fituar nj t zez t prkryer.
Shpirtin e pastr t Etit nuk e l t qet edhe misteri m i madh n bot “Trekndshi i Bermuds” dhe kt mister, ai e pasqyron si dika t vrtet, q ka raporte n kt koh. Ndrsa, tek skulptura tredimensionale “Timoni artistik”, artisti e ngre zrin dhe artin e tij, duke e shkrir botn n nj dru t lasht, q rrotullohet prej artistit. Ai i jep kuptim, shije, estetik dhe e rrotullon kah vetja e saj e drejt, duke rrezatuar n do mendje t njeriut, duke e shndrruar njeriun n artist, me qllime pozitive, me nj vizion t pastr pr botn. Edhe grafikt, fotografit dhe skulpturat kan nj koncept t pastr dhe t fuqishm n vete, nj kozmos me planete t formave t ndryshme dhe plot jet. Fotografit na vijn si dika e rastit, momente q rrokullisn sikur lumenjt e shpejt, dhe lvizjet m zigzage m t rastsishme, t regjistruara nga instinkti i artistit etian.
Ndrkaq, skulpturat, prve se kan koncept, jan t ringjallura nga gurt e lasht antik, q na kthejn te tragjikja e Eskilit, Sofokliut dhe Euripidit. Ato na dhurojn zjarrin e vjedhur nga Prometeu, dhe na ndriojn t fjeturn ton.
E tr artin e tij, krijuesi Eti e prfundon me stilin e quajtur “Prfundimizmi”. Mesazhi i prfundimizmit sht i thell, i pa skajshm, nuk mund t’ia gjesh fundin, sepse artisti nuk ia prcakton fillimin, dhe n esenc, ende nuk dihet piknisja, q t vendoset finalja.