Toka e Paqes ne Kosove
Ndjekja e endrrave te pamundura e ka shtyre Serbine dhe Kosoven drejt nje qosheje. Nje rikthim i konfliktit te armatosur mund te jete i pamundur ndash te pakten per tani ndash sipas te dhenave te prezences ushtarake te NATOS ne Kosove dhe pse do te jene te pergjysmuara ne muajt e ardhshem ne vetem 5000 trupa.Por mungesa e perpjekjeve nga te gjitha anet per te gjetur nje kompromis te fundit ne lidhje me mosmarreveshjet mbi pavaresine e Kosoves kercenon te minoje shume progresin e bere ne Ballkanin Perendimor drejt stabilitetit dhe demokracise.
Nje hapje per bisedime ndermjet Serbise dhe Kosoves u krijua nga nje bashkim europian i perbashket ndash zgjidhja e ceshtjes se Serbise ne Kombet e Bashkuara e cila percakton kuadrin per dialog. Ky ishte nje triumf per shefen e politikes se jashtme te Bashkimit Europian perfaqesuesen e larte Baroneshen Catherine Ashton qe siguroi perkrahjen e shteteve anetare te Bashkimit Europian edhe nga peseshja qe nuk e njeh pavaresine e Kosoves Shtete e Bashkuara dhe te dyja Serbia dhe Kosova.
Zgjidhja reflekton realitetin e zymte me te cilin po perballet tani Serbia. Sa me shume Serbia e konsideron Kosoven akoma nje nga provincat e saj pjeset kryesore te komunitetit nderkombetar kane investuar shume kapital financiar dhe politik ne Kosove dhe duan te rihapin ceshtjen e statusit te saj politik.
Serbia gjithashtu duhet te perballet me faktin qe anetaresimi ne Bashkimin Europian eshte i pamundur derisa konflikti te zgjidhet. Bashkimi Europian do qe te shmange nje Qipro tjeter ku nje vend kandidat ze pjeserisht nje vend anetar. Me prane shtepise zenka e fundit ndermjet Kroacise dhe Sllovenise per kufijte e tyre detare zuri pothuajse ne befasi planet e Kroacise per pranimin.
Por qeveria e Kosoves gjithashtu ka interes ne nje zgjidhje. Duke nxituar deklaraten per pavaresine e saj ne menyre te njeanshme Kosova e denoi veten e saj drejt nje te ardhmeje te pasigurt nderkombetare. Zgjidhja e Kombeve te Bashkuara e nxitur nga Ashton as i referohet dhe as miraton pavaresine e Kosoves. Ne te vertete keshtu si qendrojne gjerat tani Kosova nuk mund ti bashkohet Bashkimit Europian NATOS ose Kombeve te Bashkuara dy e treta e anetareve te te cilit duke perfshire dy anetaret e perhershem te Keshillit te Sigurise Rusia dhe Kina nuk e njohin pavaresine e saj.
Pavaresisht retorikes se tyre te ashper te dyja palet e dine qe duhet te heqin dore ndash dhe jo vetem ne menyre figurative. Nje ndarje formale reciproke e pranueshme e Kosoves- nje shkembim territorial i tipit qe pothuajse cdokush pranon eshte e vetmja zgjidhje e vlefshme e konfliktit izraelito-palestinez ndash mund te arrije nje marreveshje te plote finale.
Duke i shperndare Serbise tre komunat ne veri te Kosoves Leposaviq Zubin Potok dhe Zvecan rreth qytetit te Mitrovices dhe vete veriun e qytetit te lumit Iber do te menjanoje nje pengese te madhe. Kjo shumice etnike serbe prej nje siperfaqeje prej 70000 njerezish eshte bere gjithnje e me shume e pashtruar qe prej deklarates se Kosoves per pavaresi. Kosova ndoshta mund te mos e qeverise kurre kete territor shumica e banoreve shqiptare te te cilit jane larguar.
Ne te vertete ka pak dashamiresi drejt qeverisjes se Kosoves ne veriun e dominuar nga serbet Ibarski Kolashin pjeserisht sepse ajo ka deshtuar ne parandalimin e perhapjes se bandave kriminale ne keto siperfaqe. Per me teper kontingjentet e Kombeve te Bashkuara dhe Bashkimit Europian dhe forcat e NATOS ne Kosove jane treguar te paafta ose jo te gatshme per te zbatuar urdhrin e qeverise ne Ibarski Kolashin dhe vemendja e pamjaftueshme eshte paguar nga ekonomia e saj.
Ne kontrast me kete mosperfillje qeveria e Serbise ndash me nje kosto te konsiderueshme ndash ruan nje liste te madhe pagash publike dhe administrim paralel duke mbajtur influencen e saj. Serbet e vendit tremben se qeveria ne Prishtine do te imponoje urdhrin e saj ne siperfaqet me maxhorance serbe ne vend qe te angazhohet me to si qytetare te barabarte kundrejt ligjit.
Rasti i ndarjes eshte historik keto krahina ishin pjese e Serbise derisa Tito terhoqi kufijte e brendshem te Jugosllavise ne 1950. Nese Serbia do te perfitoje pjese te Kosoves veriore qeveria e saj duhet te pranoje sovranitetin e pjeseve se izoluara te Kosoves jugore ku jetojne akoma komunitete serbe te tilla si Strpce dhe Novo Brdo. Garancia e minoritetit civil dhe te drejtave politike do te jete e nevojshme si dhe siguria per ruajtjen e fetareve ortodokse serbe ne vende te tilla si Manastiri Pec.
Ajo qe mund te ofroje nje zgjidhje reciproke te pranueshme do te jete nje oferte nga ana e Serbise te heqe dore nga nje pjese e territorit te saj ne luginen e Presheves me maxhorance shqiptare ne pjesen lindore te Kosoves. Nje demonstrim i tille kurajoz i gatishmerise se Serbise per te shkembyer toka ne shenje paqeje do te ngjalli ndjenjat nacionaliste ne shtepi por do te ushtroje presion te madh ne Kosove per te ofruar koncesionet e saj.
Ideja e ndarjes se Kosoves ne kete menyre nuk eshte dicka e re. Dobrica Kozic nje shkrimtar serb dhe teoricien politik e propozoi kete ne 1970 ndoshta i ndergjegjshem per brishtesine e pashmangshme te Jugosllavise pas Titos. Qe atehere ideja eshte hedhur poshte ne mase nga komisionaret perendimore ne fuqi. Martti Ahtisaari ish Presidenti finlandez dhe laureat nobel qe mund te kerkoje te jete babai i kombit kosovar e hedh poshte kete ide.
Vetem nje intransigjence e tille ndash dhe ajo e qeverise se Kosoves ndash qendron ne rrugen e ndarjes si nje zgjidhje e barabarte dhe e drejte. Dinamika e Serbise dhe kryesisht elita rinore ne rrjedhen e politikes duket e pergatitur te ktheje faqe dhe te sakrifikoje per ti siguruar Serbise nje te ardhme afatgjate ne Bashkimin Europian dhe ndoshta ne NATO.
Mosdashja e Kosoves per te bere kompromis deri tani mund te qortohet pjeserisht ne tabllone e saj politike te paqendrueshme qeveria u rrezua ne tetor dhe u thirren zgjedhje te reja.Per me teper Kosova veriperendimore ze potencialisht nje siperfaqe te rendesishme miniere dhe keshtu nje burim punesimi dhe te ardhurash dhe kuptohet pse qeveria ngurron te dorezohet.
Kundershtaret e ndarjes i tremben hapjes se kutise se Pandores te ceshtjeve te tjera te Ballkanit. Republika Srbska do te kerkoje te ndahet nga Bosnje-Hercegovina dhe te bashkohet me Serbine dhe Maqedonia veriore do te perpiqet te bashkohet me Shqiperine. Por integriteti territorial i ketyre vendeve dhe kufijte nderkombetare ndryshe nga Kosova jane zgjidhur dhe njohur rreth botes per 15 vjet.
Status quo eshte i pambrojtur ne afat me te gjate. Te dyja anet do te demtojne interesat e tyre strategjike nese mbajne nje qendrim per gjithcka ose asgje. Zyrtaret e Kosoves duhet te kene parasysh qe nese kjo rruge pa krye do te vazhdoje me gjate mbeshtetja financiare masive e Perendimit per shtetin e tyre do te behet gjithmone e me shume me e veshtire per tu mbrojtur sidomos duke pasur parasysh ashpersine fiskale ne vend.
Charles Tannock eshte koordinator i ECR ne komisionin e Parlamentit Europian te puneve te jashtme por shkruan ketu me nje kapacitet personal. Marre nga sajti Project-syndicate.com