"Traditat" mes perendimit dhe Lindjes
Interviste me Prof. Dr. Thomas Hauschild nga Universiteti Marthin Luther, Instituti i etnologjise, filozofise dhe sociologjise, Halle, Gjermani, mbi sulmin e bere ne nje dasme ne juglindje te Turqise
C'rol luajne traditat ne keto veprime?
C'eshte e verteta ketu nuk luajne asnje rol dhe kjo shihet ne faktin se shume prej tyre kane te njejtin mbiemer. Procesi i gjakmarrjes zhvillohet midis dy klaneve apo familjeve kurse ne kete rast flitet per persona qe jane ne te njejten familje dhe kjo nuk ka te beje me traditen. Ky veprim konsiderohej per nje kohe te gjate nga shoqeria fshatare si nje veprim i denueshem, kjo lloj dhune brenda familjes. Kjo forme e dhunes me arme te mekanizuara nuk eshte perdorur atehere dhe kjo ngjarje e shemtuar tregon se sa eshte perhapur modernizimi edhe ne zonat e fshatrave.
Vitet e fundit ne kulturat oksidentale njerezit ne gjendje amoku ne lidhen shpesh me terma si gjakmarrja dhe vrasja per nder. A mund te behet ndonje krahasim midis njerezve ne gjendje amoku ne "Perendim " dhe masakrave familjare ne "Lindje"?
Nuk ekziston fjala masakra ne "Lindje", sepse masakra ka ne te gjithe boten. Ato jane te lidhura me te rinjte te cilet dalin nga freret qofte per shkak te lojrave ne video qofte per shkak te luftes ne realitet. Pjesa juglindore e Turqise nuk eshte shume larg kesaj sepse atje ka lufte brenda kufijve (lufte civile) dhe jashte kufijve. Te rinjte ndikohen nga keto kushte dhe shfrenohen. Ata bejne gjera te tmerrshme si per shembull te rinjte ne gjendje amoku ose te rinjte qe shkaktuan masakren e dasmes.
Cilet jane pergjegjesit kryesore per keto veprime?
Nuk ka asnje pergjegjes per keto veprime, por jane shume faktore qe ndikojne ne sjelljen e tyre. Por kjo gje mund te evitohet dhe ka disa njerez qe duhet te kene nje lloj pergjegjesie. Per shembull masakra ne Ruande, ku gati nje milion njerez humben jeten mund te evitohej nese do te ishte treguar me shume kujdes per te kuptuar se cfare po ndodhte ne te vertete atje, ngjarjet ne Kamboxhia mund te evitoheshin nese do te merreshin si te verteta ato cfare paralajmeronte Partia Komuniste. Ne keto fusha mund te reagosh, nje shtet i forte mundi t'i evitoje keto ngjarje. Por ne gjendjet e amokut situata eshte shume me e veshtire per t'u ndaluar.
Cilat jane mesimet qe duhen nxjerre nga ky rast apo shume raste te tjera qe kane ndodhur dhe a mund te evitohen veprime te tilla?
Mesimi qe duhet te nxjerrim nga kjo eshte qe vendet orientale nuk duhet te akuzohen vazhdimisht kur behet fjale per gjakmarrje. Shumica e njerezve mendojne se kjo situate qe ndodhi ne dasme ka te beje me traditen, me ritualet ne nje dasme. Duhet menduar se kjo gje ndodhi me persona qe jane ne te njejten familje pra nuk ka te beje me gjakmarrjen ose me ndonje ritual tjeter. Nje shprehje shume e bukur e Getes thote: Nuk ka c'me duhet kur popujt ne Turqi zihen. Ne interesohemi shume ne kete fushe te dime cdo hollesi, por ne te njejten kohe nuk kemi njohurite e duhura dhe nuk e dime se si jetojne ne te vertete keta njerez dhe se cfare i shtyn ata te bejne keto veprime.
C'rol luajne traditat ne keto veprime?
C'eshte e verteta ketu nuk luajne asnje rol dhe kjo shihet ne faktin se shume prej tyre kane te njejtin mbiemer. Procesi i gjakmarrjes zhvillohet midis dy klaneve apo familjeve kurse ne kete rast flitet per persona qe jane ne te njejten familje dhe kjo nuk ka te beje me traditen. Ky veprim konsiderohej per nje kohe te gjate nga shoqeria fshatare si nje veprim i denueshem, kjo lloj dhune brenda familjes. Kjo forme e dhunes me arme te mekanizuara nuk eshte perdorur atehere dhe kjo ngjarje e shemtuar tregon se sa eshte perhapur modernizimi edhe ne zonat e fshatrave.
Vitet e fundit ne kulturat oksidentale njerezit ne gjendje amoku ne lidhen shpesh me terma si gjakmarrja dhe vrasja per nder. A mund te behet ndonje krahasim midis njerezve ne gjendje amoku ne "Perendim " dhe masakrave familjare ne "Lindje"?
Nuk ekziston fjala masakra ne "Lindje", sepse masakra ka ne te gjithe boten. Ato jane te lidhura me te rinjte te cilet dalin nga freret qofte per shkak te lojrave ne video qofte per shkak te luftes ne realitet. Pjesa juglindore e Turqise nuk eshte shume larg kesaj sepse atje ka lufte brenda kufijve (lufte civile) dhe jashte kufijve. Te rinjte ndikohen nga keto kushte dhe shfrenohen. Ata bejne gjera te tmerrshme si per shembull te rinjte ne gjendje amoku ose te rinjte qe shkaktuan masakren e dasmes.
Cilet jane pergjegjesit kryesore per keto veprime?
Nuk ka asnje pergjegjes per keto veprime, por jane shume faktore qe ndikojne ne sjelljen e tyre. Por kjo gje mund te evitohet dhe ka disa njerez qe duhet te kene nje lloj pergjegjesie. Per shembull masakra ne Ruande, ku gati nje milion njerez humben jeten mund te evitohej nese do te ishte treguar me shume kujdes per te kuptuar se cfare po ndodhte ne te vertete atje, ngjarjet ne Kamboxhia mund te evitoheshin nese do te merreshin si te verteta ato cfare paralajmeronte Partia Komuniste. Ne keto fusha mund te reagosh, nje shtet i forte mundi t'i evitoje keto ngjarje. Por ne gjendjet e amokut situata eshte shume me e veshtire per t'u ndaluar.
Cilat jane mesimet qe duhen nxjerre nga ky rast apo shume raste te tjera qe kane ndodhur dhe a mund te evitohen veprime te tilla?
Mesimi qe duhet te nxjerrim nga kjo eshte qe vendet orientale nuk duhet te akuzohen vazhdimisht kur behet fjale per gjakmarrje. Shumica e njerezve mendojne se kjo situate qe ndodhi ne dasme ka te beje me traditen, me ritualet ne nje dasme. Duhet menduar se kjo gje ndodhi me persona qe jane ne te njejten familje pra nuk ka te beje me gjakmarrjen ose me ndonje ritual tjeter. Nje shprehje shume e bukur e Getes thote: Nuk ka c'me duhet kur popujt ne Turqi zihen. Ne interesohemi shume ne kete fushe te dime cdo hollesi, por ne te njejten kohe nuk kemi njohurite e duhura dhe nuk e dime se si jetojne ne te vertete keta njerez dhe se cfare i shtyn ata te bejne keto veprime.