Udhet u ndane - 20 vjet pas pavaresimit te Sllovenise dhe Kroacise
Ishte nje hap i paralajmeruar kater jave para shpalljes zyrtare te pavaresise se Kroacise dhe Sllovenise me 25 qershor 1991 kroatet votuan me nje shumice prej 94 perqind per shkeputjen nga ish-Federata Jugosllave. Edhe sllovenet vendosen qarte per te ndjekur rrugen e tyre. Kete deshire ata e shprehen ne nje referendum ne dhjetor 1990. Ne perputhje me kete atmosfera ne te dyja vendet ishte euforike.
Pasoja te pamenduara
Qe lufta do te niste vertet pikerisht ne kete kohe kete shume vete si ne Kroaci aq me pak edhe ne Bosnje-Hercegovine nuk e menduan. As politologu dhe gazetari zagrebas Srgjan Dvornik Ne ate moment une mendova qe shpallja e pavaresise eshte vetem nje element i lojes taktike te presidentit te Jugosllavise se atehershme. Ne ate kohe une nuk e kisha fare te qarte se cfare pasojash te renda do te sillte kjo periudhe me vete.
Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Ushtaret kroate kerkojne mbrojtje pas nje tanku 11. Korrik 1991. Megjithe armepushimin tremujor trupat serbe e kroate vazhdojne luftimet
Njerezit nuk i shikonin ato qe nuk donin ti shikonin- ky ishte qendrimi psikologjikisht i kuptueshem por politikisht me pasoja i shume njerezve ne ish-Jugosllavi. Kjo ne nje kohe kur kishte kohe qe shperberja e vendit qe pervijuar sic mendon Marie-Janine Calic profesoreshe e universitetit te Mynihut Jugosllavia ne kete kohe qe shperbere. Nuk ekzistonin me institucione funksionuese dhe ne kete menyre ishte logjike qe republikat ta shpallnin veten te pavarur.
Kembana e fundit kishte kohe qe binte...
Sot dihet Vdekja e presidentit Josip Broz Tito ne vitin 1980 tregoi fillimin e fundit te Jugosllavise. Pa fuqine e tij integruese forcat nacionaliste te shtypura deri atehere ne Jugosllavi u forcuan gjashte republikat e shtetit federativ u larguan edhe me teper nga njera-tjetra. Ne qershor 1991 shkeputja u be e qarte - permes shpalljeve te pavaresise Kroacia dhe Sllovenia donin ti shpetonin perfundimisht pretendimeve serbomedha te presidentit te atehershem serb Sllobodan Miloshevic.
Ngjashem u pa e gjitha ne boten e jashtme shpjegon ministri i atehershem i Jashtem i Gjermanise dhe mbeshtetesi i madh i perpjekjeve kroate dhe sllovene per pavaresi Hans Dietrich Genscher U be e qarte gjithnje e me shume se Miloshevici po ngrinte nje pretendim per pushtet. Ne pame shenja te qarta te perpjekjeve serbomedha. Kjo na e beri te qarte qe perpjekjet per pavaresi ne Kroaci dhe Slloveni kishin arsyet e tyre.
Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Shtypi gjerman per ngjarjet ne rajon pak para shpalljes se pavaresise 21. Mai 1991
Veproi Gjermania koke me vete
Gensheri u perpoq qe ti bindte anetaret e tjere te Komunitetit Evropian te atehershem qe ti njihnin shpejt deklarimet e pavaresise te te dyja vendeve. Per shkak te ketyre perpjekjeve edhe sot Gjermanine e akuzojne per nje inkursion vetjak. Per Genscherin kjo teze megjithate mbetet nje absurditet i paster Me 17 dhjetor ne patem nje mbledhje ne Komunitetin Evropian. Atje u vendos qe duke filluar nga 15 janari 1992 Kroacia dhe Sllovenia te njihen si shtete te pavarura. Vendimin per njohjen ne e morem me 23 dhjetor por ai hyri ne fuqi vetem me 15 janar. Ne kete kohe edhe te gjitha shtetet e tjera anetare te Komunitetit Evropian i njohen te dyja shtetet. Gjermania tha qe ne krye qe ne nuk do te ndermarrim iniciativa vetjake. Dhe vendimi ishte sic e thashe njezeri.
Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Kroacise i eshte hapur rruga per ne BE
Mund te pengohej lufta
Edhe sot vazhdojne debatet per faktin nese mund te qe penguar lufta me njohjen e menjehershme te te dyja shteteve. Ne nje kohe qe Dvorniku eshte i bindur per kete Marie Janine Calic beson se koha e njohjes ne fund te fundit nuk luante asnje rol Mendoj se nje njohje me e hershme nuk do te kishte ndryshuar asgje persa i perket situates baze. Te pranishme ishin diferenca te pakapercyeshme disa donin te beheshin te pavarur te tjere shihnin te rrezikuara me kete interesat e tyre vitale. Pra koha e njohjes nuk luante ndonje rol.
Njezet vjet kane kaluar nga dy deklaratat e pavaresise. Sllovenia eshte bere tashme anetare e BE Kroacia do te anetaresohet per dy vjet. Gjurmet e lufterave duket se ngadale po zbehen. Nderkohe ne dyert e BE po trokasin edhe vendet e tjera te ish-Jugosllavise Serbia Bosnja dhe Hercegovina Maqedonia Kosova dhe Mali i Zi. Shpejt ato pra mund te jene serish se bashku ne BE.
Autor Zoran Arbutina/Rayna Breuer/Vilma Filaj-Ballvora
Redaktoi Lindita Arapi